Μια πρωτοφανής κατάσταση εκτυλίσσεται εδώ και μήνες με τις προπληρωμένες κάρτες που χρησιμοποιούνται για την καταβολή επιδομάτων ανεργίας και προνοιακών παροχών. Χιλιάδες δικαιούχοι βρίσκονται καθημερινά αντιμέτωποι με εμπόδια στην κάλυψη βασικών τους αναγκών, εξαιτίας περιορισμών που έχουν επιβληθεί στη χρήση αυτών των καρτών. Την αποκαρδιωτική αυτή πραγματικότητα φέρνει στο φως ο Πανελλήνιος Σύλλογος Εργαζομένων ΟΑΕΔ (ΠΑΝΣΥΠΟ), με αφορμή την παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη, που ζητά άμεσα νομοθετικές παρεμβάσεις.
Από τα μέσα Μαρτίου 2025, η Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (Δ.ΥΠ.Α.) επέβαλε ένα νέο σύστημα πληρωμής για περίπου 15 διαφορετικά επιδόματα, καλύπτοντας σχεδόν το σύνολο των δικαιούχων της – ένας αριθμός που κυμαίνεται μεταξύ 120.000 και 280.000 ατόμων μηνιαίως. Σύμφωνα με αυτό το καθεστώς, οι επιδοτήσεις κατατίθενται αποκλειστικά σε προπληρωμένες κάρτες, ενώ οι δικαιούχοι είναι υποχρεωμένοι να δαπανούν το 50% του ποσού μόνο μέσω αγορών αγαθών ή υπηρεσιών, χωρίς δυνατότητα ανάληψης ή μεταφοράς χρημάτων σε τραπεζικούς λογαριασμούς.
Η κυβέρνηση παρουσίασε τη ρύθμιση ως έναν «εκσυγχρονισμό» που στοχεύει στη διευκόλυνση των συναλλαγών και την ενίσχυση της διαφάνειας. Ωστόσο, οι πραγματικές συνέπειες για τους ανέργους και τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες είναι δραματικές: δεν μπορούν να πληρώσουν το ενοίκιο τους, να καλύψουν δάνεια ή κοινόχρηστα, ούτε καν να στείλουν χρήματα στα παιδιά τους ή να πληρώσουν ιδιωτικές οφειλές.
Η οργή των πολιτών είναι πλέον έκδηλη, με καθημερινές διαμαρτυρίες στις υπηρεσίες της Δ.ΥΠ.Α., ενώ οι υπάλληλοι αδυνατούν να δώσουν ουσιαστικές λύσεις. Η κατάσταση οδήγησε σε παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη ήδη από τον Μάιο, έπειτα από πληθώρα αναφορών και παραπόνων. Ο Συνήγορος του Πολίτη απηύθυνε επίσημη επιστολή προς την Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, ζητώντας την κατάργηση των περιοριστικών αυτών ρυθμίσεων, χαρακτηρίζοντάς τες «ασύμβατες με τον σκοπό που υποτίθεται πως υπηρετούν».
Παρά τις φήμες για επικείμενη άρση των περιορισμών, τέσσερις μήνες μετά την εφαρμογή του μέτρου δεν έχει γίνει τίποτα απολύτως. Οι άνεργοι συνεχίζουν να βρίσκονται σε ένα οικονομικό και κοινωνικό αδιέξοδο, με τις κάρτες τους να μετατρέπονται από εργαλείο στήριξης σε μέσο ελέγχου και περιορισμού της καθημερινότητάς τους.
Το θέμα δεν είναι απλώς τεχνικής φύσεως. Πρόκειται για μια κατάφωρη προσβολή της αξιοπρέπειας και της ανεξαρτησίας των δικαιούχων. Όπως επισημαίνει και ο ΠΑΝΣΥΠΟ, κανένα άλλο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν έχει επιβάλει τέτοιο οριζόντιο και απόλυτο σύστημα επιδομάτων μέσω προπληρωμένων καρτών, ειδικά χωρίς εναλλακτικές. Σε λίγες μόνο περιπτώσεις, κάποιες χώρες χρησιμοποιούν παρόμοια εργαλεία για συγκεκριμένα είδη επιδομάτων – και κυρίως για μεταναστευτικούς ή προσωρινούς σκοπούς.
Εδώ όμως έχουμε μια γενικευμένη και χωρίς εξαιρέσεις εφαρμογή ενός μέτρου που όχι μόνο αγνοεί τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων, αλλά στην πράξη τους στερεί τη δυνατότητα διαχείρισης του εισοδήματός τους. Σε περιπτώσεις ηλικιωμένων ή ατόμων χωρίς ψηφιακές δεξιότητες, η κατάσταση γίνεται ακόμα πιο σύνθετη: οι ίδιοι αδυνατούν να χρησιμοποιήσουν τις κάρτες και καταλήγουν να εξαρτώνται από τρίτους για τα πάντα.
Αν χαθεί μια τέτοια κάρτα, η διαδικασία αντικατάστασης είναι χρονοβόρα και γραφειοκρατική – ενώ στο μεταξύ ο άνεργος δεν έχει πρόσβαση στα χρήματα που του αναλογούν, ούτε για βασικά αγαθά. Και όλα αυτά, για άτομα που ήδη βρίσκονται σε δύσκολη οικονομική κατάσταση και έχουν κριθεί δικαιούχοι με βάση τις ασφαλιστικές τους εισφορές.
Ο ΠΑΝΣΥΠΟ καλεί την Υπουργό να σταματήσει την ταλαιπωρία χιλιάδων συμπολιτών μας και να αποκαταστήσει την αυτονόητη ελευθερία: να μπορεί ο κάθε πολίτης να χρησιμοποιεί τα χρήματα που του ανήκουν όπως αυτός κρίνει – και όχι όπως του επιβάλλεται.
Ο σεβασμός προς τον πολίτη και τις Ανεξάρτητες Αρχές δεν είναι απλώς ηθικό καθήκον. Είναι ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης και δημοκρατικής νομιμότητας. Όσοι επικαλούνται διαφάνεια και καταπολέμηση της φοροδιαφυγής για να επιβάλουν έναν τέτοιο μηχανισμό ελέγχου, ας αναλογιστούν το εξής: μπορεί η φτώχεια να είναι διαχειρίσιμη από κάρτες, αλλά η αξιοπρέπεια δεν προπληρώνεται.
