Σε μια χώρα όπου ο ήλιος και η καλοκαιρινή διάθεση ευνοούν τη ζωντάνια στους δρόμους και τις πλατείες, μια σκληρή πραγματικότητα ξεδιπλώνεται πίσω από τα τραπεζοκαθίσματα που ξεφυτρώνουν παντού: η πλειοψηφία των καταστημάτων που απλώνουν τραπέζια και καρέκλες σε δημόσιους χώρους, το κάνει… παράνομα.
Σύμφωνα με αποκαλυπτική έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, το 77% των καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος που δραστηριοποιούνται σε κοινόχρηστους χώρους, είτε δεν διαθέτουν καθόλου άδεια είτε λειτουργούν πέρα από τα νόμιμα όριά της. Συγκεκριμένα, από τα 476 καταστήματα που ελέγχθηκαν σε 14 δήμους της χώρας, τα 237 (50%) καταλάμβαναν χώρο χωρίς καμία απολύτως άδεια, ενώ 129 (27%) είχαν μεν άδεια, αλλά την παραβίαζαν, καταλαμβάνοντας πολύ περισσότερο χώρο από τον προβλεπόμενο.
Πού χάθηκε ο έλεγχος;
Το πρόβλημα δεν εντοπίζεται μόνο στην παραβατικότητα των επιχειρηματιών, αλλά και στις τεράστιες αδυναμίες των μηχανισμών εποπτείας των δήμων. Το Ελεγκτικό Συνέδριο περιγράφει ένα τοπίο ασαφές, κατακερματισμένο και γεμάτο νομικά και διοικητικά κενά:
-
Ανεπαρκές νομικό πλαίσιο: Οι κανονιστικές αποφάσεις των δήμων είναι είτε παρωχημένες είτε ελλιπείς, χωρίς ενιαία δομή ή σαφήνεια, γεγονός που οδηγεί σε ερμηνείες κατά το δοκούν.
-
Έλλειψη ψηφιακής οργάνωσης: Δεν υπάρχει ένα ολοκληρωμένο, ενημερωμένο και προσβάσιμο ηλεκτρονικό αρχείο για τις άδειες και τις παραβάσεις. Επιπλέον, απουσιάζει η συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων τμημάτων των δήμων – όπως η Δημοτική Αστυνομία και οι Οικονομικές Υπηρεσίες.
-
Χορήγηση αδειών χωρίς ουσιαστικό έλεγχο: Σε πολλές περιπτώσεις, οι άδειες εκδίδονται χωρίς να προηγηθεί αυτοψία, ενώ δεν ελέγχεται επαρκώς η εγκυρότητα των δικαιολογητικών.
-
Ανεπαρκείς και σπάνιοι έλεγχοι: Σε αρκετούς δήμους της περιφέρειας, οι έλεγχοι είναι ελάχιστοι έως ανύπαρκτοι, με αποτέλεσμα την πλήρη ασυδοσία σε περιοχές χαμηλής εποπτείας.
-
Άγνοια του κοινού: Οι πολίτες δεν έχουν στη διάθεσή τους απλά μέσα ενημέρωσης για να γνωρίζουν τι επιτρέπεται και τι όχι, ώστε να μπορούν να ελέγξουν ή να καταγγείλουν αυθαιρεσίες. Η εφαρμογή “mystreet” που σχεδιάζεται, θεωρείται κρίσιμη αλλά… ακόμα αναμένεται.
-
Ανενεργές κυρώσεις: Ακόμη και όταν επιβάλλονται πρόστιμα, αυτά σπάνια εισπράττονται. Δεν παρακολουθείται αν ο κοινόχρηστος χώρος αποδίδεται τελικά στο κοινό, ενώ η απομάκρυνση σταθερών αυθαίρετων κατασκευών αποδεικνύεται σχεδόν αδύνατη.
Τι προτείνει το Ελεγκτικό Συνέδριο
Απέναντι σε αυτό το χάος, το Συνέδριο προτείνει ένα πακέτο αλλαγών που ξεκινά από την επικαιροποίηση των κανονισμών και φτάνει έως τον επανασχεδιασμό των ελεγκτικών πρακτικών. Μεταξύ άλλων ζητά:
-
Επικαιροποίηση των τοπικών κανονισμών: Καθορισμός με σαφήνεια των χώρων που μπορούν να παραχωρηθούν, υπό ποιες προϋποθέσεις και με τι χρονική διάρκεια.
-
Δημιουργία πλήρους ψηφιακού μητρώου: Ένα ενιαίο και προσβάσιμο αρχείο για τις παραχωρήσεις, τις άδειες, τους ελέγχους και τις κυρώσεις.
-
Αυστηροποίηση της διαδικασίας έκδοσης αδειών: Με υποχρεωτική αυτοψία, αυστηρό έλεγχο των δικαιολογητικών και τήρηση όλων των προβλεπόμενων χρονικών πλαισίων.
-
Στοχευμένοι και τακτικοί έλεγχοι: Με βάση την επικινδυνότητα και την προγενέστερη συμπεριφορά των επιχειρήσεων, ώστε να διασφαλίζεται ουσιαστική εποπτεία.
-
Πρόσβαση των πολιτών στην πληροφορία: Με άμεση ενημέρωση για τις άδειες μέσω εφαρμογών ή ψηφιακών εργαλείων, ώστε να λειτουργεί και η κοινωνική πίεση κατά της αυθαιρεσίας.
-
Αποτελεσματική επιβολή κυρώσεων: Με αυστηρή παρακολούθηση της εφαρμογής των μέτρων, άμεση βεβαίωση των προστίμων και διευκόλυνση της απομάκρυνσης των αυθαίρετων κατασκευών.
Το ερώτημα που μένει
Σε μια περίοδο που ο δημόσιος χώρος είναι πιο πολύτιμος από ποτέ – όχι μόνο ως ανάσα για τους πολίτες, αλλά και ως βασική πτυχή της λειτουργίας των πόλεων – η συστηματική αυθαιρεσία δεν μπορεί να θεωρείται “λεπτομέρεια”. Το στοίχημα είναι αν οι δήμοι θα έχουν τη βούληση και τα μέσα να μετατρέψουν τα ευρήματα αυτής της έκθεσης σε πράξη. Γιατί σε αντίθετη περίπτωση, η εικόνα με τα τραπέζια που «πνίγουν» τα πεζοδρόμια, δεν είναι απλώς αισθητικό πρόβλημα — είναι ένδειξη αποτυχημένης διαχείρισης του δημόσιου συμφέροντος.
