Ένα οικονομικό «τσουνάμι» απειλεί να σαρώσει την Ελλάδα, με αφορμή την υπό αναθεώρηση Ευρωπαϊκή Φορολογική Οδηγία Καπνού (TED). Οι αλλαγές που προωθούνται από τις Βρυξέλλες δεν μιλούν απλώς για κάποιες μικροπροσαρμογές στη φορολόγηση των καπνικών προϊόντων. Αντίθετα, η εφαρμογή τους μπορεί να εκτινάξει τις τιμές μέχρι και κατά 570%, φέρνοντας πανικό σε καπνιστές, επιχειρήσεις και στο ίδιο το κράτος που κινδυνεύει να χάσει δισεκατομμύρια.
Η «έκρηξη» στις τιμές
Η μεγάλη ανατροπή αφορά τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, τα οποία μέχρι σήμερα φορολογούνταν με βάση το βάρος του καπνού. Η νέα πρόταση της Κομισιόν φέρνει αλλαγή μοντέλου: φόρος πλέον ανά τεμάχιο. Αυτό σημαίνει ότι ένα πακέτο μπορεί να μετατραπεί σε… είδος πολυτελείας. Σύμφωνα με το ΚΕΠΕ, το πιο «ήπιο» σενάριο δείχνει αύξηση γύρω στο 42%, ενώ το πιο «μαύρο» ανεβάζει την τελική τιμή στα ύψη, ακόμη και κατά 570%!
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Ένας καπνιστής που σήμερα πληρώνει 5 ευρώ για το πακέτο του, μπορεί αύριο να βρεθεί αντιμέτωπος με 20 ή και 30 ευρώ. Το κάπνισμα, δηλαδή, γίνεται χόμπι για λίγους.
Ο κίνδυνος της κατάρρευσης της νόμιμης αγοράς
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο το πλήγμα στο πορτοφόλι του καπνιστή. Η ίδια η αγορά κινδυνεύει να στραφεί στον δρόμο του παραεμπορίου. Τα στοιχεία του ΚΕΠΕ είναι αμείλικτα: μια τόσο μεγάλη αύξηση τιμών θα οδηγήσει σε πτώση κατανάλωσης που μπορεί να ξεπεράσει το 90%. Και όσο πιο ακριβό γίνεται το νόμιμο τσιγάρο, τόσο πιο ελκυστικό γίνεται το παράνομο.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η Ελλάδα αντιμετωπίζει τέτοιο φαινόμενο. Το 2009 το λαθρεμπόριο ήταν μόλις 3% της αγοράς. Όταν όμως οι φόροι εκτοξεύθηκαν την περίοδο της κρίσης, το ποσοστό αυτό ανέβηκε στο 25% μέσα σε λίγα χρόνια. Σήμερα, παρότι έχουν γίνει προσπάθειες ελέγχου, η παράνομη κατανάλωση παραμένει υψηλή, περίπου 17,5%. Με τις νέες αυξήσεις, ο κίνδυνος να εκτοξευθεί ξανά είναι τεράστιος.
Δημοσιονομικός εφιάλτης
Εδώ μπαίνει και το δεύτερο, πιο επικίνδυνο σενάριο: τα κρατικά έσοδα. Ο καπνός αποτελεί τη δεύτερη σημαντικότερη πηγή εισφορών από Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης, φέρνοντας σταθερά πάνω από 2 δισ. ευρώ στα ταμεία κάθε χρόνο. Αν, όμως, οι καταναλωτές στραφούν σε παράνομα προϊόντα, το κράτος όχι μόνο δεν θα αυξήσει τα έσοδά του, αλλά κινδυνεύει να χάσει εκατοντάδες εκατομμύρια.
Οι προσομοιώσεις δείχνουν ότι σε περίπτωση «ανελαστικής ζήτησης» (δηλαδή αν ο καπνιστής συνεχίσει να αγοράζει τσιγάρα παρά την αύξηση), το κράτος μπορεί να δει άνοδο εσόδων έως και τριπλασιασμό. Όμως, αν η ζήτηση αποδειχθεί ελαστική (οι καταναλωτές σταματούν να αγοράζουν νόμιμα προϊόντα), τότε η ζημιά μπορεί να φτάσει σε μείωση εσόδων έως και 18%. Και μιλάμε για απώλειες σε δισεκατομμύρια.
Επιπλέον, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι πάνω στον ΕΦΚ επιβάλλεται και ΦΠΑ 24% – δηλαδή φόρος πάνω στον φόρο. Μια αύξηση στον ειδικό φόρο θα εκτοξεύσει και τον ΦΠΑ, διπλασιάζοντας το σοκ.
Η απειλή για την υγεία
Μια λιγότερο εμφανής, αλλά εξίσου σοβαρή πτυχή είναι η δημόσια υγεία. Το παράνομο τσιγάρο, εκτός από φθηνό, είναι και ανεξέλεγκτο. Δεν πληροί κανένα υγειονομικό στάνταρ και κρύβει ακόμη μεγαλύτερους κινδύνους για τον χρήστη. Έτσι, μια ρύθμιση που υποτίθεται ότι έχει στόχο να περιορίσει το κάπνισμα, μπορεί τελικά να το κάνει πιο επικίνδυνο.
Η γεωπολιτική διάσταση
Η Ελλάδα είναι μια χώρα με εκτεταμένα χερσαία και θαλάσσια σύνορα. Αυτό την καθιστά «παράδεισο» για τα κυκλώματα λαθρεμπορίου. Επομένως, η εφαρμογή μιας τόσο απότομης φορολογικής πολιτικής δεν είναι απλά ένα οικονομικό ζήτημα. Είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας και πολιτικής στρατηγικής.
Τι πρέπει να κάνει η κυβέρνηση
Οι αναλυτές του ΚΕΠΕ χτυπούν καμπανάκι: η διαπραγμάτευση για την οδηγία TED πρέπει να αντιμετωπιστεί ως στρατηγική πρόκληση πολιτικής. Η Ελλάδα δεν μπορεί να μπει στο τραπέζι των Βρυξελλών απλώς ως «παρατηρητής». Οφείλει να παρουσιάσει τεκμηριωμένα στοιχεία, να αναζητήσει συμμαχίες με χώρες του ευρωπαϊκού Νότου και της Ανατολής και να διασφαλίσει ότι η νέα οδηγία δεν θα καταστρέψει την εγχώρια αγορά.
Η αποτυχία σε αυτό το μέτωπο δεν θα κοστίσει μόνο σε έσοδα ή σε επιχειρήσεις. Θα ανατρέψει όλη τη θετική πορεία που είχε σημειωθεί τα τελευταία χρόνια στη μείωση του λαθρεμπορίου, ενώ θα γονατίσει μια παραγωγική αλυσίδα που περιλαμβάνει καπνοπαραγωγούς, μεταποιητές και εξαγωγείς.
