Χάος, ανισότητες και επιδόματα «δύο ταχυτήτων» – έτσι θα μπορούσε να περιγράψει κανείς την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στο ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα όσον αφορά τις παροχές μητρότητας. Από τη μία πλευρά υπάρχουν γυναίκες που λαμβάνουν περισσότερα από 6.000 ευρώ για την άδεια κύησης και λοχείας, κι από την άλλη μητέρες που με το ζόρι παίρνουν 487 ευρώ. Αυτή η εξωφρενική ανισορροπία είναι ακριβώς ό,τι επιχειρεί να διορθώσει ο νέος ενιαίος κανονισμός παροχών που ετοιμάζει το υπουργείο Εργασίας.
Το μωσαϊκό των διαφορών
Σήμερα, οι μισθωτές ασφαλισμένες του πρώην ΙΚΑ δικαιούνται συνολικά 6.420 ευρώ για 119 ημέρες άδειας μητρότητας. Στον αντίποδα, μητέρες που υπάγονταν στο πρώην ΕΤΑΑ περιορίζονται σε 800 ευρώ, στον ΟΑΕΕ σε 600 ευρώ, ενώ στον ΟΓΑ το ποσό κατρακυλά στα 487 ευρώ. Την ίδια ώρα, όλες οι νέες μητέρες δικαιούνται το επίδομα ΔΥΠΑ, ύψους 830 ευρώ το μήνα για 9 μήνες, με διαφορετικούς όμως όρους: για τις μισθωτές αρκεί η ασφάλιση, ενώ για τις μη μισθωτές απαιτείται να μην υπάρχουν ληξιπρόθεσμες οφειλές.
Με απλά λόγια, το ύψος της ενίσχυσης δεν καθορίζεται από το αν είσαι μητέρα, αλλά από το… ποιο ταμείο σε ασφαλίζει. Έτσι, δύο γυναίκες με την ίδια οικογενειακή και επαγγελματική κατάσταση μπορούν να λάβουν ποσά που διαφέρουν ακόμα και δέκα φορές μεταξύ τους.
Ο στόχος του νέου κανονισμού
Το υπουργείο Εργασίας σχεδιάζει έναν ενιαίο κανονισμό παροχών, ο οποίος θα ενοποιήσει όχι μόνο το επίδομα μητρότητας, αλλά και όλες τις μη συνταξιοδοτικές παροχές: επιδόματα ασθένειας, εργατικού ατυχήματος, αναπηρίας και έξοδα κηδείας. Στόχος είναι να καταργηθούν οι 88 (!) διαφορετικοί κανονισμοί που ισχύουν σήμερα και να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο με ξεκάθαρους κανόνες για όλους.
Η επιτροπή που επεξεργάζεται το σχέδιο εισηγείται να χρησιμοποιηθούν ως «βάση» οι παροχές του πρώην ΙΚΑ, προσαρμοσμένες όμως ώστε να υπάρξει μια ισορροπία. Με λίγα λόγια, όσες κατηγορίες έπαιρναν εξευτελιστικά χαμηλά ποσά θα δουν αυξήσεις, ενώ όσες λάμβαναν πολύ υψηλά επιδόματα θα «προσγειωθούν» σε πιο λογικά επίπεδα.
Τι σημαίνει αυτό για το επίδομα μητρότητας
Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι θα επιδιωχθεί εξίσωση προς τα πάνω για τις χαμηλότερες κατηγορίες. Αυτό σημαίνει ότι οι αγρότισσες ή οι ασφαλισμένες σε ταμεία που έδιναν κάτω από 1.000 ευρώ θα δουν μια σημαντική βελτίωση. Δεν αναμένεται, ωστόσο, να συνεχίσουν οι «γενναιόδωρες» παροχές άνω των 6.000 ευρώ που ίσχυαν στο πρώην ΙΚΑ, καθώς θεωρείται άδικο σε σχέση με τις υπόλοιπες κατηγορίες.
Η φιλοσοφία είναι απλή: καμία μητέρα δεν πρέπει να αισθάνεται πολίτης δεύτερης κατηγορίας, αλλά ταυτόχρονα δεν είναι δυνατόν να υπάρχουν τόσο μεγάλες αποκλίσεις για την ίδια παροχή.
Οι υπόλοιπες παροχές που αλλάζουν
Το επίδομα μητρότητας είναι το πιο «ηχηρό» παράδειγμα, αλλά δεν είναι το μόνο. Στα έξοδα κηδείας, για παράδειγμα, το χάσμα είναι τεράστιο: από τα 690 ευρώ του ΝΑΤ έως και σχεδόν 3.000 ευρώ στη ΔΕΗ. Με τον νέο κανονισμό προτείνεται να καθιερωθεί ένα ενιαίο βοήθημα γύρω στα 900–1.000 ευρώ για όλους.
Αντίστοιχα, το επίδομα ασθένειας σήμερα δεν προβλέπεται καν για τους μη μισθωτούς, κάτι που δημιουργεί έντονη αδικία. Το σχέδιο νόμου αναμένεται να φέρει πρόβλεψη και για αυτούς, αν και με συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Γιατί τόση καθυστέρηση;
Η συζήτηση για ενιαίο κανονισμό δεν είναι καινούργια. Ξεκίνησε ήδη από το 2017, όταν όλα τα ασφαλιστικά ταμεία ενοποιήθηκαν στον ΕΦΚΑ. Παρ’ όλα αυτά, η διαδικασία έμεινε μισή: τα ταμεία ενώθηκαν τυπικά, αλλά οι παροχές τους συνέχισαν να λειτουργούν με τα παλιά καταστατικά. Το αποτέλεσμα είναι το σημερινό μπάχαλο, όπου δύο εργαζόμενοι στον ίδιο φορέα μπορεί να δικαιούνται διαφορετικά ποσά για την ίδια ανάγκη.
Τι σημαίνει για τους ασφαλισμένους
Η ενοποίηση των παροχών δεν θα είναι απλώς μια λογιστική τακτοποίηση. Θα φέρει πιο δίκαιους κανόνες, λιγότερη γραφειοκρατία και περισσότερη διαφάνεια. Από την άλλη, κάποιοι που σήμερα απολαμβάνουν πολύ υψηλές παροχές πιθανότατα θα δουν μειώσεις.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν το νέο πλαίσιο θα συνδεθεί με την καταβολή εισφορών, καθώς οι μισθωτοί και οι μη μισθωτοί ακολουθούν εντελώς διαφορετικούς κανόνες. Χωρίς ξεκάθαρες προϋποθέσεις, υπάρχει ο κίνδυνος να αναπαραχθούν νέες αδικίες.
Συμπέρασμα
Το επίδομα μητρότητας είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο άνιση μπορεί να είναι η μεταχείριση ανάμεσα σε ασφαλισμένες διαφορετικών ταμείων. Ο νέος κανονισμός φιλοδοξεί να βάλει τέλος σε αυτή την «μητρότητα δύο ταχυτήτων» και να δώσει σε όλες τις μητέρες ίσες ευκαιρίες στήριξης. Αν πετύχει, θα πρόκειται για μια από τις πιο σημαντικές αλλαγές των τελευταίων ετών στην κοινωνική πολιτική.
