Για πρώτη φορά στην ιστορία, η προκαταβολή του “τσεκ” προς τους αγρότες δεν θα καταβληθεί τον Οκτώβριο — και ακόμα και με τη μεγαλύτερη αισιοδοξία, μετατίθεται για Νοέμβριο. Η εξέλιξη αυτή έχει ήδη προκαλέσει έντονη ανησυχία στην αγροτική κοινότητα και αναγκάζει τα κορυφαία κυβερνητικά στελέχη να αντιληφθούν το εύρος του οικονομικού προβλήματος.
Καθυστέρηση-μαμούθ και οι συνέπειες
Οι πληρωμές από τον Οργανισμό Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού & Εγγυήσεων (ΟΠΕΚΕΠΕ) εμφανίζουν σοβαρές καθυστερήσεις — και όπως όλα δείχνουν, οι αγρότες θα υποστούν το πλήρες βάρος. Μέχρι στιγμής, μόνο τα παλιά βιολογικά έχουν “κλειδώσει” στην ουσία των εξελίξεων, με εκτιμώμενο ποσό πληρωμών στα 60 εκατομμύρια ευρώ περίπου.
Ακολουθούν οι ενισχύσεις για ζωοτροφές (63 εκατ. €) και οι αποζημιώσεις για φερτά υλικά λόγω της κακοκαιρίας «Daniel» (12 εκατ. €). Όμως, καμία άλλη μεγάλη πληρωμή από κοινοτικά κονδύλια της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) δεν έχει ακόμα δρομολογηθεί.
Χαρακτηριστικά, δεν υπάρχει επίσημη δέσμευση για την προκαταβολή του τσεκ — παρά μόνο η διαβεβαίωση του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης, Κώστα Τσιάρα, πως γίνεται προσπάθεια να πιστωθεί μέσα στον Νοέμβριο. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι εκατοντάδες χιλιάδες αγρότες που υπολογίζουν σε αυτή τη ρευστότητα θα βρεθούν σε οριακή κατάσταση.
Το μέγεθος της “τρύπας” είναι μεγάλο: περίπου 400 εκατ. ευρώ αφορούν απλήρωτες άμεσες ενισχύσεις και προγράμματα από την 30ή Ιουνίου, και έως 500 εκατ. ευρώ είναι τα κονδύλια που δεν απορροφήθηκαν από τα προγράμματα του ΠΑΑ της προηγούμενης περιόδου — τα οποία, αν δεν εκταμιευθούν έως το τέλος Δεκεμβρίου 2025, κινδυνεύουν να χαθούν οριστικά.
Η αντίδραση από το υπουργείο — υποσχέσεις και σκεπτικισμός
Ο Κώστας Τσιάρας, μιλώντας σε μέσα ενημέρωσης στις 10 Οκτωβρίου, εξέφρασε αισιοδοξία ότι — εφόσον δεν προκύψει κάποιο νέο απρόοπτο — οι πληρωμές θα ξεκινήσουν από τις 15 Οκτωβρίου και θα συνεχιστούν έως το τέλος του μήνα. Πρώτα θα αφορούν τα παλιά βιολογικά (γεωργία & μελισσοκομία), και στη συνέχεια οι αποζημιώσεις για ζωοτροφές και φερτά υλικά.
Όπως τόνισε, οι καθυστερήσεις οφείλονται κυρίως στην ανάγκη εφαρμογής ενός αυστηρότερου συστήματος ελέγχων, που απαιτεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να διασφαλιστεί η διαφάνεια και νομιμότητα των πληρωμών. Η προσθήκη πραγματικών διασταυρώσεων πριν από κάθε καταβολή — μια διαδικασία χρονοβόρα και απαιτητική — θεωρείται απαραίτητη για να αποφευχθούν επαναλήψεις παλαιών λαθών.
Ο υπουργός παραδέχθηκε ότι οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι βιώνουν μεγάλη πίεση λόγω της διακοπής των πληρωμών, αλλά υποστήριξε πως αυτή η “αναγκαστική” καθυστέρηση επιδιώκεται για να εξασφαλιστεί η συνέχιση των ευρωπαϊκών πόρων προς τη χώρα.
Σε ό,τι αφορά το πρόγραμμα Μέτρο 23 για τις αποζημιώσεις λόγω ξηρασίας, το Υπουργείο έχει ορίσει ως στόχο την εκταμίευση 178 εκατομμυρίων ευρώ εντός Νοεμβρίου, για καλλιέργειες όπως βαμβάκι, καλαμπόκι, ηλίανθος, αμύγδαλα. Ο Τσιάρας διαβεβαίωσε πως δεν πρόκειται να γίνουν περικοπές στις ήδη ανακοινωμένες τιμές ανά στρέμμα.
Η μεγάλη πρόκληση: να “σώσει” ο ΟΠΕΚΕΠΕ την αξιοπιστία του
Η κυβέρνηση φέρει μερίδιο ευθύνης — το παραδέχεται ο ίδιος ο υπουργός — αλλά υπογραμμίζει ότι οι καθυστερήσεις είναι αποτέλεσμα χρόνιας προβληματικής λειτουργίας της διοίκησης και δυστοκίας σε παλαιές διαδικασίες. Στόχος είναι να “καθαρίσει” το σύστημα και να καταστήσει τον ΟΠΕΚΕΠΕ πιο διαφανή, δίκαιο και λειτουργικό.
Στο πλαίσιο αυτό, εκτός από τις πληρωμές, η κυβέρνηση έχει δώσει εντολή για αυξημένη αστυνόμευση όσον αφορά τη βιοασφάλεια στην αντιμετώπιση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων, ενώ έχουν διατεθεί πάνω από 150 κτηνίατροι σε συνεργασία με τις περιφέρειες. Ζητείται επίσης η παρέμβαση των δικαστικών αρχών σε περιπτώσεις παραβάσεων.
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι όλες οι εκκρεμότητες — προκαταβολή του τσεκ, βασική ενίσχυση, αποζημιώσεις ΕΛΓΑ — πρέπει να «κλείσουν» εντός του έτους, ώστε να αποφευχθούν απώλειες κοινοτικών κονδυλίων και να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη του αγροτικού κόσμου.
Τι περιμένουν οι αγρότες — και τι μπορεί να πάει στραβά
Η προσμονή είναι μεγάλη: οι παραγωγοί αναμένουν ρευστότητα για να καλύψουν έξοδα, αγορές ζωοτροφών και άλλες ανάγκες λειτουργίας. Η αναβολή της προκαταβολής ανατρέπει τον οικογενειακό και επιχειρηματικό τους προγραμματισμό.
Αλλά τα ρίσκα είναι υπαρκτά:
Η διαδικασία ελέγχων μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω καθυστερήσεις.
Κάποια κονδύλια του ΠΑΑ ενδέχεται να μην απορροφηθούν εγκαίρως.
Η πίεση στους παραγωγούς αυξάνεται, ιδίως στους μικρούς που βασίζονται στο εισόδημα από τις ενισχύσεις.
Αν όλα πάνε καλά, οι πρώτες πληρωμές αναμένονται μέσα στον Νοέμβριο, και μαζί τους μια ανάσα για χιλιάδες παραγωγούς. Αν όμως οι διαδικασίες “σπάσουν” ξανά, οι επιπτώσεις θα είναι μεγαλύτερες από ποτέ.
