Η συζήτηση γύρω από τη στεγαστική πολιτική επιστρέφει δυναμικά, καθώς η κυβέρνηση ετοιμάζει το «Σπίτι μου 3». Το νέο πρόγραμμα φιλοδοξεί να διορθώσει τα σοβαρά προβλήματα που ταλαιπώρησαν το «Σπίτι μου 2», το οποίο, παρά τις υψηλές προσδοκίες, κατέληξε να αφήσει χιλιάδες νέους αγοραστές χωρίς πραγματική λύση.
Η βασική στόχευση παραμένει η στήριξη της μεσαίας τάξης και των νέων ζευγαριών που θέλουν να αποκτήσουν το πρώτο τους σπίτι. Όμως αυτή τη φορά, το οικονομικό επιτελείο δείχνει διατεθειμένο να αναθεωρήσει καίριες παραμέτρους, ώστε το πρόγραμμα να μην καταλήξει ξανά σε αδιέξοδο.
Οι στρεβλώσεις του «Σπίτι μου 2»
Το δεύτερο κύμα του προγράμματος ξεκίνησε με τεράστιο ενδιαφέρον. Οι αιτήσεις για προεγκρίσεις στεγαστικών δανείων «εκτοξεύτηκαν» το πρώτο τρίμηνο του 2025, δημιουργώντας την εντύπωση ότι η πολιτική θα απορροφούσε γρήγορα το διαθέσιμο κονδύλι. Στην πράξη, όμως, η εικόνα αποδείχθηκε πολύ διαφορετική.
Ο μεγάλος «πονοκέφαλος» ήταν οι τιμές των κατοικιών. Η εκρηκτική ζήτηση οδήγησε σε τεχνητή αύξηση των αξιών στις επιλέξιμες περιοχές. Έτσι, οι τράπεζες, μέσω των εκτιμήσεών τους, συχνά έβλεπαν το ακίνητο χαμηλότερα από την τιμή που ζητούσε ο πωλητής. Το αποτέλεσμα; Ο υποψήφιος αγοραστής έπρεπε να καλύψει από την τσέπη του τη διαφορά, κάτι που ακύρωνε στην πράξη το πλεονέκτημα του χαμηλότοκου δανείου.
Αυτή η στρέβλωση έκανε το πρόγραμμα σχεδόν μη λειτουργικό: πολλοί ενδιαφερόμενοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την προσπάθεια, ενώ άλλοι μπήκαν σε χρονοβόρες διαδικασίες χωρίς τελικό αποτέλεσμα.
Αριθμοί που απογοητεύουν
Ο συνολικός προϋπολογισμός του «Σπίτι μου 2» έφτανε τα 2 δισ. ευρώ. Ωστόσο, μέχρι το τέλος Ιουλίου, η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα είχε εγκρίνει μόλις 9.151 δάνεια, ύψους 1,1 δισ. ευρώ. Δηλαδή, σχεδόν το μισό πρόγραμμα παρέμενε αναξιοποίητο.
Ακόμη χειρότερη ήταν η εικόνα στις εκταμιεύσεις: μόνο 2.561 δάνεια είχαν ολοκληρωθεί, συνολικού ύψους 277,4 εκατ. ευρώ, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 14% του συνόλου. Παρά τις 30.421 προεγκρίσεις για αγορές αξίας 3,7 δισ. ευρώ, η πλειονότητα των ενδιαφερομένων δεν κατάφερε να βρει κατάλληλο ακίνητο.
Η αντίθεση ανάμεσα στην αρχική «έκρηξη» ενδιαφέροντος και στην πραγματική απορρόφηση του προγράμματος ανέδειξε πόσο δύσκολο είναι να παντρέψει κανείς την προσφορά με τη ζήτηση, όταν η αγορά κινείται με διαφορετικούς ρυθμούς από την πολιτική.
Το στοίχημα του «Σπίτι μου 3»
Μέσα σε αυτό το κλίμα, το οικονομικό επιτελείο προετοιμάζει την τρίτη εκδοχή του προγράμματος, με στόχο να διορθώσει τα λάθη του παρελθόντος. Τα βασικά εργαλεία που συζητούνται είναι τα εξής:
-
Επέκταση εισοδηματικών ορίων: περισσότερα νοικοκυριά της μεσαίας τάξης θα έχουν πρόσβαση σε χαμηλότοκα δάνεια.
-
Χαλάρωση κριτηρίων παλαιότητας: αντί να περιορίζονται σε συγκεκριμένες ηλικίες κτισμάτων, οι ενδιαφερόμενοι θα έχουν περισσότερες επιλογές στην αγορά κατοικίας.
-
Πιο ευέλικτες διαδικασίες: στόχος είναι να αποφευχθούν οι χρονοβόρες εγκρίσεις και να μειωθεί η γραφειοκρατία.
Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση θέλει να επανασχεδιάσει το πρόγραμμα ώστε να λειτουργήσει πραγματικά ως εργαλείο απόκτησης κατοικίας, και όχι ως θεωρητική λύση που σκοντάφτει σε εμπόδια της αγοράς.
Οι προκλήσεις που παραμένουν
Παρά τις καλές προθέσεις, υπάρχουν σοβαρά ερωτήματα για το αν το «Σπίτι μου 3» θα καταφέρει να πετύχει εκεί όπου απέτυχε η προηγούμενη φάση. Η αγορά ακινήτων κινείται με τη δική της δυναμική και η κρατική παρέμβαση μπορεί να προκαλεί αντίθετα αποτελέσματα. Η αύξηση των τιμών είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος: όσο αυξάνεται η ζήτηση μέσω των προγραμμάτων, τόσο οι πωλητές ανεβάζουν τις απαιτήσεις τους.
Επιπλέον, η αδυναμία πολλών νοικοκυριών να καλύψουν τις διαφορές ανάμεσα σε τραπεζικές εκτιμήσεις και πραγματικές τιμές θα συνεχίσει να αποτελεί τροχοπέδη. Για να είναι επιτυχημένο το νέο σχήμα, θα χρειαστεί πιθανώς πιο στενή συνεργασία με τις τράπεζες, αλλά και ενδεχόμενα αντικίνητρα στις υπερβολικές αυξήσεις τιμών.
Το μέλλον της στεγαστικής πολιτικής
Η κυβέρνηση δείχνει αποφασισμένη να συνεχίσει την προσπάθεια. Αν και το «Σπίτι μου 2» δεν απέδωσε τα αναμενόμενα, η ύπαρξη ενός νέου πλαισίου για την ενίσχυση της ιδιοκατοίκησης θεωρείται αναγκαία, ιδιαίτερα για τις νεότερες γενιές που βλέπουν την αγορά ακινήτων να απομακρύνεται από τις δυνατότητές τους.
Η επιτυχία ή αποτυχία του «Σπίτι μου 3» θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό το κατά πόσο η στεγαστική πολιτική μπορεί να αποτελέσει πραγματικό στήριγμα για τους πολίτες ή θα μείνει απλώς ένα ακόμα φιλόδοξο σχέδιο στα χαρτιά.
Συμπέρασμα: Το «Σπίτι μου 3» έρχεται με υποσχέσεις για μεγαλύτερη ευελιξία και διεύρυνση δικαιούχων. Το ερώτημα, όμως, παραμένει: θα καταφέρει να ξεπεράσει τις παγίδες που εγκλώβισαν το «Σπίτι μου 2» ή θα οδηγηθεί στο ίδιο αδιέξοδο;
