Όλα τα τελικά ποσά, ποιοι πληρώνονται, τι ισχύει για ΕΑΣ, επικουρικές, επανυπολογισμούς και προσωπική διαφορά, με πρακτικά παραδείγματα και πίνακες.
Τι άλλαξε στον υπολογισμό
Η μεταρρύθμιση του 2015 με το τρίτο μνημόνιο μετέτρεψε ριζικά τον τρόπο υπολογισμού των νέων συντάξεων. Η απονομή δεν βασίζεται πλέον στον μέσο μισθό της τελευταίας 2ετίας ή 5ετίας, αλλά στον μέσο μισθό όλου του ασφαλιστικού βίου από το 2002 και μετά. Το αποτέλεσμα ήταν αισθητά χαμηλότερες νέες συντάξεις, ιδίως σε όσους είχαν υψηλότερες αποδοχές προς το τέλος του εργασιακού τους κύκλου.
Αναδρομικά ΕΑΣ: Τι ισχύει για το Δημόσιο
Η «Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων» κρίθηκε αντισυνταγματική για το Δημόσιο από το Ελεγκτικό Συνέδριο (απόφαση Ολομέλειας 244/2017) για το διάστημα Φεβρουάριος 2017 – Δεκέμβριος 2018. Έτσι, οι συνταξιούχοι του Δημοσίου δικαιούνται επιστροφές, ανεξάρτητα από το αν έχουν καταθέσει αγωγές, ενώ όσοι είχαν κάνει προσφυγές πριν τον Φεβρουάριο του 2017 μπορούν να διεκδικήσουν μεγαλύτερο εύρος (έως 5ετία). Υπολογίζεται ότι εκκρεμούν περίπου 8.000 αγωγές, κυρίως από ειδικά μισθολόγια.
Παραδείγματα επιστροφών ΕΑΣ
Σύμφωνα με τον πίνακα του ενθέτου «Ασφάλιση και Συντάξεις», ενδεικτικά:
- Συνταξιούχος ειδικού μισθολογίου με αρχική μικτή κύρια σύνταξη 3.100 € και σημερινή 1.828 € δικαιούται 8.556 € για 23 μήνες.
- Απόστρατος με αρχική 2.910 € και σημερινή 1.734 € δικαιούται 8.027 €.
- Απόστρατος με αρχική 2.245 € και σημερινή 1.468 € δικαιούται 3.611 €.
- Πολιτικός υπάλληλος με αρχική 2.435 € και σημερινή 1.540 € δικαιούται 5.037 €.
- Πολιτικός υπάλληλος με αρχική 1.475 € και σημερινή 1.163 € δικαιούται 1.012 €.
(*) Οι συνταξιούχοι που είχαν προσφυγή πριν από την απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου δικαιούνται αναδρομικά 5ετίας.
Ποιοι δεν παίρνουν αναδρομικά από παλιές περικοπές
Οι «νέοι» συνταξιούχοι μετά τις 13/5/2016 δεν λαμβάνουν αναδρομικά για παλιές περικοπές. Αφενός επειδή οι νέες συντάξεις είναι ήδη χαμηλότερες, αφετέρου διότι ό,τι παλιό παρέμεινε (όπως η ΕΑΣ) θεωρήθηκε νόμιμο μέσω του επανυπολογισμού του νόμου Κατρούγκαλου.
Ο «κουμπαράς» ΑΚΑΓΕ και πώς μπορούν να γίνουν οι πληρωμές
Για να χρηματοδοτηθούν οι επιστροφές χωρίς επιβάρυνση του Κρατικού Προϋπολογισμού, προτείνεται αξιοποίηση των τόκων του «Ασφαλιστικού Κεφαλαίου Αλληλεγγύης Γενεών» (ΑΚΑΓΕ). Τα αποθεματικά προσεγγίζουν τα 20 δισ. ευρώ, ενώ μόνο το 2025 οι τόκοι εκτιμάται ότι θα φτάσουν περίπου τα 650 εκατ. ευρώ. Με ετήσια διάθεση γύρω στα 600 εκατ. ευρώ (2025–2027) μπορεί να καλυφθεί σταδιακά λογαριασμός αναδρομικών κοντά στα 1,8 δισ. ευρώ, χωρίς να θιγεί η ευρωστία του «κουμπαρά», ο οποίος εμφανίζει πλεονάσματα άνω του 1 δισ. ευρώ κατ’ έτος.
Νέοι επανυπολογισμοί και αναδρομικά έως 12.384 €
Σε εξέλιξη βρίσκεται διαδικασία επανυπολογισμού για περίπου 41.000 συνταξιούχους με 30+ έτη ασφάλισης (Δημόσιο, ΙΚΑ, ΟΑΕΕ/ΤΕΒΕ-ΤΣΑ, ΕΤΑΑ, ΤΑΠ-ΟΤΕ, τράπεζες κ.ά.). Όσοι έχουν εκκρεμείς επανυπολογισμούς θα λάβουν αυξήσεις και αναδρομικά από 1/10/2019 και μετά. Ενδεικτικά παραδείγματα για όσους αποχώρησαν μετά τον Μάιο 2016:
- Αποχώρηση 2017, 38 έτη: από 1.200 € σε 1.316 € (αύξηση 116 €) και αναδρομικά έως 8.352 €.
- Αποχώρηση 2018, 40 έτη: από 1.367 € σε 1.508 € (αύξηση 172 €) και αναδρομικά έως 12.384 €.
*Τα ποσά είναι μικτά, προ κρατήσεων και φόρου.
ΕΑΣ: Ποιοι θεωρούνται «κερδισμένοι» και ποιοι «χαμένοι»
- Κερδισμένοι: Από το 2025 οι κλίμακες της ΕΑΣ τιμαριθμοποιούνται. Έτσι, συντάξεις που λόγω αυξήσεων θα «έμπαιναν» σε υψηλότερη κλίμακα, αποφεύγουν ή περιορίζουν την κράτηση. Ενδεικτικά, το όριο από τα 1.400 € (έως το 2024) ανεβαίνει στα 1.434 € για φέτος και στα 1.470 € το 2026.
- Χαμένοι: Από το 2019 και μετά, η ΕΑΣ κρίθηκε εκ νέου συνταγματική, επειδή τα ποσά κατευθύνονται στον «κουμπαρά» του ΑΚΑΓΕ. Άρα για μετά το 2019 δεν γεννώνται απαιτήσεις επιστροφών λόγω αντισυνταγματικότητας.
Επικουρικές: Αναδρομικά 11 μηνών με Δώρα για παλαιούς συνταξιούχους
Οι επιστροφές στις επικουρικές αφορούν όσους είχαν συνταξιοδοτηθεί πριν την 1/1/2015, επειδή οι μεταγενέστερες επικουρικές υπολογίζονται διαφορετικά και οι μνημονιακές περικοπές έχουν ενσωματωθεί. Ενδεικτικά παραδείγματα από τους πίνακες του «Ασφάλιση και Συντάξεις»:
- ΙΚΑ: αρχική 610 € → σήμερα 278 € → αναδρομικά 1.966 €.
- ΙΚΑ: αρχική 190 € → σήμερα 150 € → αναδρομικά 437 €.
- ΔΕΚΟ/Τράπεζες: αρχική 915 € → σήμερα 499 € → αναδρομικά 4.024 €.
- Δημόσιο: αρχική 467 € → σήμερα 285 € → αναδρομικά 2.004 €.
- ΝΑΤ: αρχική 587 € → σήμερα 381 € → αναδρομικά 1.679 €.
- Λοιπά επικουρικά (Εμποροϋπαλλήλων, Ηλεκτροτεχνιτών, Αρτοποιών, Δικηγόρων, ΕΡΤ κ.ά.): αρχική 449 € → σήμερα 274 € → αναδρομικά 1.927 €.
Σημείωση: Οι επικουρικές του ΝΑΤ εξαιρέθηκαν από τη μείωση του νόμου 4051 λόγω προγενέστερης μείωσης 7% (επιστράφηκε για 11 μήνες το 2020).
«Δεν έκανα αγωγή»: Τι σημαίνει για τα αναδρομικά
Για το 11μηνο Ιούνιος 2015 – Μάιος 2016, όσοι δεν κατέθεσαν αγωγές έως τον Ιούλιο 2020 δεν μπορούν πλέον να διεκδικήσουν δικαστικά, καθώς οι αξιώσεις παραγράφηκαν βάσει του νόμου 4734/2020. Το ζήτημα όμως παραμένει πολιτικό/ηθικό: οι ίδιοι λόγοι περικοπών οδήγησαν σε επιστροφές μόνο για όσους πρόλαβαν να κινηθούν νομικά. Γι’ αυτό προβάλλει έντονα το σενάριο οριζόντιας διοικητικής λύσης εφόσον εξασφαλιστεί χρηματοδότηση (π.χ. μέσω τόκων ΑΚΑΓΕ).
Προσωπική διαφορά: Τι αλλάζει από το 2026
Από το 2026 ο μηχανισμός της προσωπικής διαφοράς ουσιαστικά καταργείται στην πράξη: η ετήσια αύξηση θα μοιράζεται 50%-50% ανάμεσα στην «τσέπη» και στη μείωση της προσωπικής διαφοράς (δηλαδή ενίσχυση της ανταποδοτικής). Από το 2027 και μετά, οι αυξήσεις θα καταβάλλονται ολόκληρες.
Παραδείγματα:
- Αύξηση 30 € με προσωπική διαφορά 25 € → 15 € στην τσέπη, 15 € μείωση της προσωπικής (και όχι 5 € καθαρό).
- Αύξηση 30 € με προσωπική 5 € → 25 € καθαρό κέρδος (περίπου 83% της αύξησης).
- Αύξηση 30 € με προσωπική 80–300 € → 15 € στην τσέπη και 15 € μείωση προσωπικής.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, 671.586 συνταξιούχοι έχουν υπόλοιπο προσωπικής διαφοράς: από ≤10 € (50.053 άτομα) μέχρι και >500 € (2.725 άτομα), με τις μεγαλύτερες «δεξαμενές» στο εύρος 50–200 €.
Πρακτικά βήματα για τους δικαιούχους
- Έλεγχος δικαιώματος: Κατηγορία (Δημόσιο, ΙΚΑ, ΟΑΕΕ/ΔΕΚΟ/Τράπεζες, ΝΑΤ, λοιπά), ημερομηνία συνταξιοδότησης, ύπαρξη/μη ύπαρξη αγωγής.
- Διασταύρωση ποσών: Με τα ενημερωτικά του e-ΕΦΚΑ και τους πίνακες του «Ασφάλιση και Συντάξεις».
- Επανυπολογισμοί: Αν εκκρεμούν, παρακολουθήστε τις πιστώσεις αναδρομικών από 1/10/2019 και μετά.
- ΕΑΣ: Για το Δημόσιο, δείτε αν εμπίπτετε στο παράθυρο Φεβρ. 2017 – Δεκ. 2018 και αν έχετε παλαιότερη προσφυγή (έως 5ετία).
- Προσωπική διαφορά: Προϋπολογίστε το 2026 ως «μισή αύξηση στην τσέπη» και από το 2027 πλήρη αύξηση.
