Ένα αναπάντεχο «φρένο» έβαλε το υπουργείο Εργασίας στις περικοπές που αφορούν τις συντάξεις χηρείας, ανακοινώνοντας προσωρινό πάγωμα του μέτρου που επρόκειτο να επηρεάσει χιλιάδες οικογένειες. Περίπου 100.000 δικαιούχοι βρίσκονται σε αναμονή, καθώς η κυβέρνηση δηλώνει αποφασισμένη να επανεξετάσει το τοπίο που διαμορφώθηκε με τον νόμο 4387/2016, γνωστότερο ως «νόμο Κατρούγκαλου».
Η είδηση αυτή προκάλεσε ανακούφιση σε πολλές οικογένειες που είχαν βρεθεί αντιμέτωπες με τη δραματική προοπτική σημαντικών μειώσεων στα ήδη περιορισμένα εισοδήματά τους. Όμως, πίσω από το προσωρινό αυτό «πάγωμα» κρύβονται πολλά ερωτήματα για το μέλλον του ασφαλιστικού και τις πραγματικές προθέσεις της πολιτείας.
Ο νόμος που άλλαξε τα πάντα
Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, η σύνταξη χηρείας αντιστοιχεί στο 70% της σύνταξης του εκλιπόντος για τα πρώτα τρία χρόνια. Στη συνέχεια, το ποσό «κόβεται» σχεδόν στο μισό, περιοριζόμενο στο 35% για όσους εργάζονται ή λαμβάνουν ήδη δική τους σύνταξη. Η ρύθμιση αυτή εφαρμόστηκε ήδη στους συνταξιούχους του Δημοσίου και του ΟΓΑ, αλλά όχι ακόμα στον ιδιωτικό τομέα, όπου οι δικαιούχοι εξακολουθούν να εισπράττουν υψηλότερα ποσά.
Η ανισότητα αυτή δημιούργησε αντιδράσεις, με αποτέλεσμα το υπουργείο να πατήσει το «pause» και να μελετά νέα σενάρια.
Τα τρία σενάρια που βρίσκονται στο τραπέζι
Η κυβέρνηση εξετάζει εναλλακτικές προσεγγίσεις, ώστε να αποφευχθεί το οριζόντιο «ψαλίδι» που μέχρι τώρα φαινόταν αναπόφευκτο:
-
Μερική περικοπή μόνο στο εθνικό τμήμα της σύνταξης, αφήνοντας ανέγγιχτο το ανταποδοτικό κομμάτι.
-
Επιστροφή των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών σε πολλές δόσεις, ώστε να μην προκύψει οικονομική ασφυξία για τις οικογένειες.
-
Δυνατότητα επιλογής στον δικαιούχο για το ποια σύνταξη θα υποστεί τη μείωση, στην περίπτωση που λαμβάνει δύο.
Κανένα από τα σενάρια δεν έχει οριστικοποιηθεί, όμως είναι σαφές ότι το υπουργείο επιχειρεί να βρει μια «χρυσή τομή» που να ισορροπεί ανάμεσα στη δημοσιονομική πειθαρχία και την κοινωνική δικαιοσύνη.
Οι εκκρεμότητες που καίνε
Παρά το προσωρινό πάγωμα, υπάρχουν ζητήματα που παραμένουν άλυτα. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των πολύ χαμηλών συντάξεων χηρείας του πρώην ΟΓΑ για θανάτους πριν από τον Μάιο του 2016, οι οποίες εξακολουθούν να παραμένουν σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα.
Επιπλέον, το υπουργείο προωθεί την εφαρμογή ενός ενιαίου κανονισμού παροχών που εκκρεμεί από το 2016. Ο στόχος είναι η εναρμόνιση επιδομάτων, όπως ασθένειας, μητρότητας, ατυχήματος και εξόδων κηδείας, στα επίπεδα του ΙΚΑ. Αυτό, ωστόσο, σημαίνει ότι πολλοί ασφαλισμένοι των πρώην Ταμείων που απολάμβαναν πιο γενναιόδωρες παροχές, θα δουν τα δικαιώματά τους να περιορίζονται.
Νέο κεφάλαιο για τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ)
Παράλληλα με το θέμα των συντάξεων χηρείας, το υπουργείο προωθεί και ένα δεύτερο νομοσχέδιο που αφορά τα ΤΕΑ. Το νέο πλαίσιο φιλοδοξεί να δώσει ώθηση στον β’ πυλώνα ασφάλισης και περιλαμβάνει:
-
Μείωση κόστους και λειτουργικών δαπανών.
-
Δυνατότητα μεταφοράς δικαιωμάτων μεταξύ ΤΕΑ και ομαδικών ασφαλιστηρίων.
-
Φορολογικά κίνητρα για αποταμίευση και επενδύσεις εισφορών.
-
Δημιουργία πλατφόρμας ενημέρωσης για τους ασφαλισμένους.
Ωστόσο, υπάρχει ένα «αγκάθι»: το υφιστάμενο φορολογικό καθεστώς. Οι υψηλοί φόροι λειτουργούν ως τροχοπέδη, με αποτέλεσμα η ανάπτυξη νέων ΤΕΑ να έχει πρακτικά παγώσει, παρά τις μεγαλόπνοες εξαγγελίες.
Τι σημαίνει το «πάγωμα» στην πράξη
Για τους δικαιούχους, το προσωρινό πάγωμα σημαίνει ανάσα. Οι συντάξεις δεν μειώνονται – τουλάχιστον προς το παρόν. Αυτό δίνει χρόνο σε χιλιάδες οικογένειες να οργανώσουν τα οικονομικά τους, χωρίς τον φόβο της άμεσης περικοπής.
Όμως, η ανακούφιση αυτή είναι προσωρινή. Το μέτρο δεν ακυρώνεται, απλώς αναβάλλεται, και το μέλλον εξακολουθεί να είναι αβέβαιο. Η κυβέρνηση καλείται να παρουσιάσει μια συνολική λύση που θα ικανοποιεί τόσο τις ανάγκες των δικαιούχων όσο και τις πιέσεις για δημοσιονομική εξυγίανση.
Πού οδηγούμαστε;
Το «πάγωμα» στις περικοπές μπορεί να ερμηνευτεί ως μια κίνηση τακτικής. Από τη μία πλευρά, αποσοβεί την κοινωνική έκρηξη και κερδίζει χρόνο. Από την άλλη, δείχνει ότι οι αλλαγές είναι αναπόφευκτες, απλώς καθυστερούν.
Οι συντάξεις χηρείας, οι ενοποιήσεις παροχών και η αναμόρφωση των ΤΕΑ συνθέτουν ένα σκηνικό μεγάλων αλλαγών στο ασφαλιστικό. Το ερώτημα είναι αν το νέο πλαίσιο θα καταφέρει να σταθεί δίκαιο και βιώσιμο ή αν θα οδηγήσει σε νέες αδικίες και κοινωνικές εντάσεις.
Συμπέρασμα
Η προσωρινή αναστολή των περικοπών στις συντάξεις χηρείας είναι μια κίνηση που μοιάζει με «ανάσα», αλλά όχι με λύση. Οι οικογένειες δικαιούχων γνωρίζουν καλά ότι η μάχη δεν έχει κριθεί. Οι τελικές αποφάσεις θα καθορίσουν αν η κοινωνία θα δει πραγματική στήριξη ή αν θα πρόκειται απλώς για μια παράταση πριν την τελική θύελλα.
Μέχρι τότε, το μόνο βέβαιο είναι ότι το ασφαλιστικό παραμένει μια «καυτή πατάτα» στα χέρια κάθε κυβέρνησης, και οι πολίτες παρακολουθούν με αγωνία τις εξελίξεις που επηρεάζουν άμεσα το παρόν και το μέλλον τους.
