Η ανατροπή που όλοι περίμεναν για το 2027 δεν έρχεται – τουλάχιστον όχι ακόμα. Οι αλλαγές στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης που θα συνδέονταν με το προσδόκιμο ζωής «παγώνουν» προσωρινά, χαρίζοντας ανάσα σε χιλιάδες ασφαλισμένους. Όμως το 2030 φαντάζει ήδη σαν χρονιά-καμπή που θα κρίνει ποιοι θα φύγουν νωρίτερα και ποιοι θα αναγκαστούν να δουλεύουν αρκετά χρόνια παραπάνω.
Γιατί μπλοκάρουν οι αλλαγές το 2027
Η νομοθεσία προβλέπει από το 2010 ότι κάθε τρία χρόνια το προσδόκιμο ζωής μετά τα 65 θα συγκρίνεται με την προηγούμενη δεκαετία και, ανάλογα με την εξέλιξη, θα αυξάνονται ή θα παγώνουν τα όρια ηλικίας για σύνταξη. Ο μηχανισμός αυτός υποτίθεται ότι θα έμπαινε για πρώτη φορά σε εφαρμογή το 2021, αλλά η πανδημία και η παράταση σε παλαιά ασφαλιστικά δικαιώματα ανέβαλαν την ενεργοποίησή του.
Οι τελευταίες μελέτες της ΕΛΣΤΑΤ και της Εθνικής Αναλογιστικής Αρχής δείχνουν πως το προσδόκιμο ζωής σχεδόν δεν μετακινήθηκε την τελευταία δεκαετία. Για τους άνδρες άνω των 65, από 18,7 χρόνια το 2013 διαμορφώθηκε στα 18,5 το 2023. Για τις γυναίκες, οι διαφορές είναι ακόμα πιο μικρές – από 21,6 σε 21,7 χρόνια.
Με τέτοια «στασιμότητα» δεν ενεργοποιείται καμία αύξηση και έτσι, από 1/1/2027, τα σημερινά όρια των 62 (με 40 χρόνια ασφάλισης) και των 67 παραμένουν αμετάβλητα.
Ποιοι βγαίνουν κερδισμένοι
Το προσωρινό πάγωμα λειτουργεί σαν «δώρο» για όσους βρίσκονται σήμερα γύρω στα 57-58. Μέχρι το 2030 θα έχουν προλάβει να πατήσουν τα 62 και να κατοχυρώσουν δικαίωμα πλήρους σύνταξης με 40 χρόνια ασφάλισης, χωρίς να κινδυνεύουν από μελλοντικές ανατροπές.
Αντίστοιχα, ισχύει το ίδιο και για όσους σκοπεύουν να πάρουν μειωμένη σύνταξη στα 62, αρκεί να έχουν τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης και ενεργό εργασιακό δεσμό τα τελευταία πέντε χρόνια πριν τη συνταξιοδότηση.
Εκτός αλλαγών μένουν επίσης:
-
Όσοι έχουν ήδη θεμελιωμένα δικαιώματα.
-
Οι εργαζόμενοι σε βαρέα και ανθυγιεινά.
-
Όσοι συνταξιοδοτούνται με ειδικές διατάξεις (π.χ. αναπηρία μέλους οικογένειας).
-
Πιθανόν και οι ένστολοι, όπου ισχύει ξεχωριστό καθεστώς.
Ποιοι πρέπει να ανησυχούν
Δεν έχουν όλοι την ίδια τύχη. Η γενιά των σημερινών 50άρηδων και 55άρηδων θεωρείται «εκτεθειμένη». Δεν θα έχουν προλάβει να συμπληρώσουν το 62ο έτος μέχρι το 2030, χρονιά που φαίνεται πως θα πέσει το επόμενο «μαχαίρι».
Αν οι εκτιμήσεις επιβεβαιωθούν, τότε αυτή η κατηγορία θα βρεθεί αντιμέτωπη με αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης στα 68 ή ακόμα και 69, ή εναλλακτικά στα 64 με 40 χρόνια ασφάλισης.
Η επόμενη μεγάλη ημερομηνία: 2030
Οι στατιστικές δείχνουν ότι από το 2019 μέχρι το 2029 θα υπάρχει αύξηση στο προσδόκιμο ζωής: στους άνδρες από τα 19 στα 20 χρόνια και στις γυναίκες από 21,7 στα 22,9. Αυτό σημαίνει ότι με το νέο «τσεκάρισμα» στα τέλη του 2029, τα όρια ηλικίας για σύνταξη από 1/1/2030 θα κινηθούν ανοδικά.
Με άλλα λόγια, το πάγωμα του 2027 είναι προσωρινό. Το 2030 έρχεται ως χρονιά μεγάλων αλλαγών, και όσοι δεν έχουν βγει μέχρι τότε, δύσκολα θα αποφύγουν το «βαρύ» σενάριο.
Η Ελλάδα σε σχέση με την Ευρώπη
Παρά τις αυξήσεις που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια, η χώρα μας εξακολουθεί να έχει από τα χαμηλότερα πραγματικά όρια εξόδου. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, οι Έλληνες άνδρες φεύγουν κατά μέσο όρο στα 63,2 και οι γυναίκες στα 59,7 – ηλικίες αισθητά χαμηλότερες από πολλές χώρες της Ευρώπης και του ΟΟΣΑ.
Αυτό εξηγεί και την πίεση που ασκείται από τους θεσμούς ώστε να διατηρηθεί η βιωσιμότητα του συστήματος, δεδομένου ότι λιγότερα χρόνια εργασίας σημαίνουν περισσότερα χρόνια καταβολής σύνταξης.
Το δημογραφικό: η βόμβα που τικάρει
Ακόμα κι αν η αύξηση των ορίων ηλικίας μετατίθεται, ο πραγματικός κίνδυνος κρύβεται αλλού: στη γήρανση του πληθυσμού.
-
Ο δείκτης εξάρτησης (σχέση ατόμων άνω των 65 προς τον ενεργό πληθυσμό) σκαρφάλωσε σε 175,5 το 2023, δηλαδή σε κάθε 1.000 εργαζομένους αντιστοιχούν 1.755 συνταξιούχοι.
-
Ο δείκτης γεννήσεων βρίσκεται μόλις στο 1,3 παιδί ανά γυναίκα, μακριά από το 2,1 που θεωρείται όριο ανανέωσης πληθυσμού.
-
Μέχρι το 2050 η αναλογία εργαζόμενοι/συνταξιούχοι θα πέσει στο 1,23 προς 1, όταν το «υγιές» θεωρείται 4 προς 1.
Οι συνέπειες είναι προβλέψιμες: περισσότερες δαπάνες για συντάξεις (από 12,7% στο 14% του ΑΕΠ) και συνεχής συρρίκνωση πληθυσμού (από 10,4 εκατ. το 2022 σε 7,7 εκατ. το 2070).
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τους ασφαλισμένους
Για τους σημερινούς 57άρηδες και 58άρηδες τα νέα είναι καλά – γλιτώνουν. Για τους νεότερους, όμως, τα σενάρια δείχνουν πιο «μαύρα», καθώς η αύξηση ορίων το 2030 φαντάζει αναπόφευκτη.
Όσο το δημογραφικό βαθαίνει και οι δείκτες γερνούν, η συζήτηση για το μέλλον των συντάξεων δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στα όρια ηλικίας. Θα ανοίξει και η κουβέντα για το ύψος των παροχών, την επάρκεια των εισφορών και την ανάγκη συμπληρωματικών πυλώνων ασφάλισης.
Συμπέρασμα: Το 2027 φέρνει μια μικρή ανάσα, αλλά το πραγματικό «σοκ» έρχεται το 2030. Όσοι είναι σήμερα κάτω των 55 πρέπει να προετοιμάζονται για πιο αργή έξοδο στην αγορά εργασίας και να χτίζουν στρατηγική για το ασφαλιστικό τους μέλλον.
