Μπορούν γιατροί, δικηγόροι και μηχανικοί να πάρουν σύνταξη χωρίς να κλείσουν το επάγγελμά τους; Οι αλλαγές στον e-ΕΦΚΑ, οι κρυφές παγίδες και τι πρέπει να προσέξουν πριν την αίτηση.

Σύνταξη χωρίς να κλείσεις το επάγγελμα; Η νέα πραγματικότητα για γιατρούς, δικηγόρους και μηχανικούς

Τα τελευταία χρόνια το πλαίσιο συνταξιοδότησης για τους αυτοαπασχολούμενους επιστήμονες έχει αλλάξει σημαντικά. Γιατροί, δικηγόροι, μηχανικοί και γενικότερα ασφαλισμένοι που προέρχονται από τα ταμεία του πρώην ΕΤΑΑ βρίσκονται πλέον μπροστά σε νέες επιλογές – αλλά και σε νέους κινδύνους.

Μέχρι πρόσφατα, η κυρίαρχη αντίληψη ήταν απλή: όποιος ήθελε να πάρει σύνταξη έπρεπε πρώτα να κλείσει το επάγγελμά του. Σήμερα όμως αυτό δεν αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση. Η δυνατότητα υποβολής αίτησης συνταξιοδότησης χωρίς προηγούμενη διακοπή δραστηριότητας έχει δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα για χιλιάδες ελεύθερους επαγγελματίες.

Ωστόσο, η αλλαγή αυτή συνοδεύεται από σημαντικές λεπτομέρειες που συχνά αγνοούνται και μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα στη διαδικασία.

Η μεγάλη αλλαγή: Σύνταξη χωρίς διακοπή επαγγέλματος

Σύμφωνα με τις διευκρινίσεις του e-ΕΦΚΑ, ένας ελεύθερος επαγγελματίας μπορεί πλέον να καταθέσει αίτηση για σύνταξη γήρατος ακόμη κι αν συνεχίζει να ασκεί τη δραστηριότητά του.

Το μόνο που απαιτείται είναι να δηλωθεί ξεκάθαρα στην αίτηση ότι η επαγγελματική δραστηριότητα συνεχίζεται. Με αυτόν τον τρόπο ενεργοποιούνται οι κανόνες που ισχύουν για τους εργαζόμενους συνταξιούχους.

Η αλλαγή αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για επιστήμονες που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση αλλά δεν μπορούν ή δεν θέλουν να διακόψουν άμεσα την επαγγελματική τους δραστηριότητα. Για παράδειγμα, πολλοί επιλέγουν να συνεχίσουν να εργάζονται ώστε να ολοκληρώσουν εκκρεμείς υποθέσεις ή να διατηρήσουν το πελατολόγιό τους για κάποιο χρονικό διάστημα.

Η εργασία μετά τη σύνταξη και το νέο κόστος

Από την 1η Ιανουαρίου 2024 ισχύει ένα διαφορετικό καθεστώς για όσους συνεχίζουν να εργάζονται μετά τη συνταξιοδότηση.

Η σύνταξη πλέον δεν μειώνεται λόγω απασχόλησης, όπως συνέβαινε παλαιότερα. Αντί για περικοπή εφαρμόζεται ένας ειδικός πόρος υπέρ e-ΕΦΚΑ για τους συνταξιούχους που διατηρούν ασφαλιστέα δραστηριότητα ως μη μισθωτοί.

Με απλά λόγια, η συνέχιση της επαγγελματικής δραστηριότητας είναι εφικτή, αλλά δεν είναι εντελώς «δωρεάν». Υπάρχει οικονομική επιβάρυνση που πρέπει να υπολογιστεί πριν ληφθεί η τελική απόφαση.

Παράλληλα, οι συνταξιούχοι που συνεχίζουν να εργάζονται έχουν υποχρέωση να δηλώσουν την απασχόλησή τους στην ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα του e-ΕΦΚΑ.

Η πρώτη παγίδα που αγνοούν πολλοί

Εδώ ακριβώς βρίσκεται ένα από τα πιο συνηθισμένα λάθη.

Επειδή πλέον δεν απαιτείται διακοπή επαγγέλματος πριν την αίτηση συνταξιοδότησης, αρκετοί επαγγελματίες θεωρούν ότι δεν χρειάζεται να κάνουν καμία επιπλέον ενέργεια. Στην πραγματικότητα όμως η δήλωση της απασχόλησης στο σύστημα του e-ΕΦΚΑ είναι υποχρεωτική.

Η μη δήλωση μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στην εφαρμογή του νέου καθεστώτος, αλλά και ενδεχόμενες διοικητικές επιπλοκές στο μέλλον.

Με άλλα λόγια, το ότι κάποιος μπορεί να συνεχίσει να εργάζεται δεν σημαίνει ότι μπορεί να αγνοήσει τις σχετικές διαδικασίες.

Οι οφειλές: ο καθοριστικός παράγοντας πριν τη σύνταξη

Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα για τους αυτοαπασχολούμενους είναι οι εκκρεμείς οφειλές προς τα ασφαλιστικά ταμεία.

Τα στοιχεία του ΚΕΑΟ δείχνουν ότι η πλειονότητα των οφειλετών έχει χρέη που φτάνουν έως τις 30.000 ευρώ. Το ποσό αυτό λειτουργεί συχνά ως πρακτικό όριο για πολλούς ελεύθερους επαγγελματίες που σχεδιάζουν την έξοδό τους από την αγορά εργασίας.

Αν υπάρχουν παλιές οφειλές ή εκκρεμότητες από προηγούμενα έτη, αυτές μπορεί να εμφανιστούν λίγο πριν την αίτηση συνταξιοδότησης και να καθυστερήσουν την απονομή της σύνταξης.

Για τον λόγο αυτό, είναι απαραίτητος ένας πλήρης έλεγχος της ασφαλιστικής εικόνας πριν ξεκινήσει η διαδικασία.

Προσοχή στις διακοπές επαγγέλματος

Μια ακόμη λεπτομέρεια που συχνά δημιουργεί σύγχυση αφορά τις διακοπές δραστηριότητας.

Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις επαγγελματιών που έχουν διακόψει τη δραστηριότητά τους στην ΑΑΔΕ ή στο επαγγελματικό τους μητρώο, αλλά δεν έχουν ενημερώσει πλήρως το ασφαλιστικό τους προφίλ στον e-ΕΦΚΑ.

Ο φορέας διαθέτει ξεχωριστή ηλεκτρονική υπηρεσία για έναρξη, μεταβολή ή λήξη ασφάλισης μη μισθωτών. Εάν δεν γίνουν σωστά αυτές οι ενέργειες, μπορεί να εμφανίζονται ακόμη ενεργές ασφαλιστικές υποχρεώσεις.

Αυτό σημαίνει ότι κάποιος μπορεί τυπικά να έχει κλείσει το επάγγελμα, αλλά στο ασφαλιστικό σύστημα να εμφανίζεται με εκκρεμότητες.

Επικουρική ασφάλιση και πρόσθετες υποχρεώσεις

Για πολλούς αυτοαπασχολούμενους επιστήμονες η εικόνα είναι ακόμη πιο σύνθετη.

Πέρα από την κύρια ασφάλιση, αρκετοί είχαν ή εξακολουθούν να έχουν υποχρεώσεις σε επικουρική ασφάλιση ή σε εφάπαξ παροχές, ανάλογα με το επάγγελμά τους.

Στις περιπτώσεις αυτές ισχύει σύστημα ασφαλιστικών κατηγοριών για τις εισφορές, ενώ σε ορισμένους κλάδους – όπως στους υγειονομικούς – υπάρχουν και πρόσθετες εισφορές που συνεισπράττονται.

Έτσι, η οικονομική και διοικητική εικόνα πριν από τη συνταξιοδότηση δεν περιορίζεται μόνο στην κύρια σύνταξη, αλλά μπορεί να περιλαμβάνει και άλλες εκκρεμότητες που πρέπει να διευθετηθούν.

Το πραγματικό δίλημμα πριν την έξοδο

Στο σημερινό πλαίσιο το βασικό ερώτημα δεν είναι απλώς αν πρέπει να γίνει διακοπή επαγγέλματος πριν από τη σύνταξη.

Το πραγματικό ζήτημα είναι ποια επιλογή εξυπηρετεί καλύτερα τον ίδιο τον ασφαλισμένο.

Για ορισμένους επαγγελματίες η διακοπή δραστηριότητας πριν από την αίτηση μπορεί να διευκολύνει τη διαδικασία και να μειώσει τον κίνδυνο λαθών ή επιπλέον εισφορών.

Για άλλους, η συνέχιση της δραστηριότητας μετά τη συνταξιοδότηση αποτελεί μια πρακτική λύση που τους επιτρέπει να παραμείνουν ενεργοί στην αγορά εργασίας.

Το συμπέρασμα

Η συνταξιοδότηση για τους αυτοαπασχολούμενους επιστήμονες δεν είναι πλέον μια απλή διαδικασία με μία μόνο επιλογή.

Η ηλικία, τα χρόνια ασφάλισης, οι οφειλές, η πρόθεση συνέχισης της εργασίας και η σωστή διοικητική καταγραφή όλων αυτών στον e-ΕΦΚΑ παίζουν καθοριστικό ρόλο.

Ακριβώς επειδή το πλαίσιο έχει γίνει πιο ευέλικτο αλλά και πιο σύνθετο, οι αποφάσεις που λαμβάνονται την τελευταία στιγμή μπορεί να αποδειχθούν οι πιο επικίνδυνες.

Για αυτόν τον λόγο, η σωστή προετοιμασία πριν την αίτηση συνταξιοδότησης είναι πλέον πιο σημαντική από ποτέ.