Μπαράζ αλλαγών προετοιμάζει το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, με στόχο να “κλείσουν” μέσα στους επόμενους μήνες μια σειρά από ανοιχτά μέτωπα που επηρεάζουν εκατοντάδες χιλιάδες ασφαλισμένους και συνταξιούχους. Στο επίκεντρο βρίσκονται τέσσερις βασικοί άξονες: οι παροχές σε χρήμα, οι εισφορές των ελεύθερων επαγγελματιών, οι συντάξεις χηρείας και –σε δεύτερο χρόνο– η ηλικία συνταξιοδότησης.
Το φθινόπωρο και ο χειμώνας που έρχονται θα είναι περίοδος εντατικών συζητήσεων και προετοιμασίας, ώστε το 2026 να εφαρμοστούν οι νέοι κανόνες που θα διαμορφώσουν το ασφαλιστικό τοπίο της χώρας για τα επόμενα χρόνια.
Νέος ενιαίος κανονισμός παροχών
Σε τελικό στάδιο βρίσκεται η επεξεργασία του ενιαίου κανονισμού παροχών σε χρήμα, που αναμένεται να τεθεί σε ισχύ εντός του 2026. Ο στόχος του Υπουργείου είναι ξεκάθαρος: να μπει ένα τέλος στις διαφορετικές ταχύτητες και ανισότητες που επικρατούσαν στα παλιά ασφαλιστικά ταμεία πριν την ενοποίησή τους στον ΕΦΚΑ.
Με τον νέο κανονισμό θα καθιερωθούν ενιαία κριτήρια και προϋποθέσεις για παροχές όπως επιδόματα ασθενείας, μητρότητας και ατυχημάτων. Το επικρατέστερο σενάριο είναι να υιοθετηθεί το λεγόμενο “μοντέλο ΙΚΑ”, δηλαδή το πλαίσιο που ίσχυε για τους περισσότερους μισθωτούς, προσαρμοσμένο πλέον στις ανάγκες όλων των ασφαλισμένων.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι θα υπάρξει ανακατανομή των ποσών, κυρίως για όσους προέρχονται από τα πρώην “ευγενή ταμεία”, όπου οι παροχές ήταν υψηλότερες. Αντίθετα, ασφαλισμένοι που προέρχονται από μικρότερα ταμεία πιθανόν να δουν βελτιώσεις.
Οι εισφορές των ελευθέρων επαγγελματιών στο μικροσκόπιο
Ένα ακόμη ανοιχτό ζήτημα είναι ο τρόπος υπολογισμού των εισφορών των αυτοαπασχολούμενων. Αν και είχε αποφασιστεί να συνδεθούν με τον δείκτη μισθών, η εφαρμογή του νέου συστήματος έχει μετατεθεί για το 2026.
Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα δεδομένα, η αναπροσαρμογή αυτή θα οδηγήσει σε υψηλότερες συντάξεις μακροπρόθεσμα, αλλά και σε αυξημένες εισφορές για αρκετούς επαγγελματίες. Σήμερα, οι εισφορές για κύρια σύνταξη κυμαίνονται από 244,65 ευρώ (πρώτη ασφαλιστική κατηγορία) έως 659,39 ευρώ (έκτη κατηγορία). Για την επικουρική ασφάλιση υπάρχουν τρεις κατηγορίες με ποσά από 45,43 έως 65,25 ευρώ.
Η μεγάλη πρόκληση για την κυβέρνηση είναι να επιτευχθεί ισορροπία ανάμεσα στη βιωσιμότητα του συστήματος και την αντοχή των επαγγελματιών, οι οποίοι ήδη πιέζονται από την ακρίβεια και τις φορολογικές επιβαρύνσεις.
Συντάξεις χηρείας: ένα περίπλοκο θέμα
Από τα πιο δύσκολα και “ευαίσθητα” ζητήματα παραμένει αυτό των συντάξεων χηρείας στον ιδιωτικό τομέα. Με βάση την ισχύουσα νομοθεσία, οι δικαιούχοι λαμβάνουν το 70% της σύνταξης του θανόντος για τρία χρόνια. Μετά την τριετία, το ποσό μειώνεται στο 35%, εκτός αν υπάρχουν ανήλικα παιδιά ή άλλες ειδικές προϋποθέσεις.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη διάταξη δεν εφαρμόστηκε πλήρως στον ιδιωτικό τομέα, προκαλώντας σύγχυση και άνιση μεταχείριση μεταξύ ασφαλισμένων. Στο τραπέζι του Υπουργείου εξετάζονται πλέον εναλλακτικές:
-
είτε η περικοπή να αφορά μόνο το τμήμα της εθνικής σύνταξης,
-
είτε να δοθεί δυνατότητα επιλογής στους δικαιούχους, ώστε να επιλέγουν ποιο μοντέλο τους συμφέρει περισσότερο.
Ο στόχος είναι να βρεθεί μια λύση δίκαιη και εφαρμόσιμη, που να μην επιβαρύνει υπέρμετρα τον προϋπολογισμό του ΕΦΚΑ.
Ηλικία συνταξιοδότησης: τι θα γίνει το 2026
Η συζήτηση για τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης έχει μετατεθεί για το 2026, οπότε και θα επανεξεταστεί με βάση τα επικαιροποιημένα στοιχεία για το προσδόκιμο ζωής. Αν η μείωση που καταγράφηκε τα χρόνια της πανδημίας επιβεβαιωθεί, τότε είναι πιθανό να μην υπάρξει νέα αύξηση των ορίων το 2027.
Σε αντίθετη περίπτωση, αν δηλαδή το προσδόκιμο ζωής επανέλθει σε ανοδική πορεία, η επόμενη αναπροσαρμογή θα εξεταστεί το 2029 και θα εφαρμοστεί από το 2030. Το υπουργείο πάντως κρατά “κλειστά χαρτιά”, τονίζοντας ότι όλες οι αποφάσεις θα ληφθούν με κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τους ασφαλισμένους
Οι επόμενοι μήνες θα είναι καθοριστικοί για το μέλλον του ασφαλιστικού. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν θα επηρεάσουν τόσο τους σημερινούς συνταξιούχους όσο και όσους βρίσκονται κοντά στην έξοδο από την εργασία.
Οι παρεμβάσεις στο σύστημα παροχών θα καθορίσουν το ύψος των επιδομάτων, οι αλλαγές στις εισφορές θα αγγίξουν χιλιάδες ελεύθερους επαγγελματίες, ενώ η νέα προσέγγιση στις συντάξεις χηρείας θα προσπαθήσει να διορθώσει παλιές στρεβλώσεις.
Το 2026 διαμορφώνεται έτσι ως έτος-σταθμός για την κοινωνική ασφάλιση, με ρυθμίσεις που φιλοδοξούν να κάνουν το σύστημα πιο δίκαιο και πιο βιώσιμο – αλλά και με τον κίνδυνο να υπάρξουν νέες εντάσεις, ειδικά αν προκύψουν μειώσεις ή αυξήσεις εισφορών που θα επιβαρύνουν συγκεκριμένες ομάδες.
Ένα είναι βέβαιο: το ασφαλιστικό μπαίνει ξανά στο μικροσκόπιο, και όσα αποφασιστούν τους επόμενους μήνες θα καθορίσουν τις ζωές εκατομμυρίων πολιτών για πολλά χρόνια.
