Παρά τις αλλεπάλληλες μεταρρυθμίσεις και τη θεσμοθέτηση του 67ου έτους ως γενικού ορίου συνταξιοδότησης, το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα συνεχίζει να εμφανίζει μια εντυπωσιακή… «ελαστικότητα». Στην πράξη, οι Έλληνες εξακολουθούν να βγαίνουν στη σύνταξη πολύ νωρίτερα, ακόμη και κάτω από το παλαιό όριο των 65 ετών. Και όχι μόνο αυτό: υπάρχουν ακόμη δεκάδες «διαδρομές γρήγορης εξόδου» που οδηγούν σε σύνταξη πριν από τα 60!
Σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία του υπουργείου Εργασίας για το 2024, η μέση πραγματική ηλικία συνταξιοδότησης διαμορφώθηκε στα 64 έτη και 2 μήνες, σημαντικά χαμηλότερα από τα 67 που προβλέπει η νομοθεσία για πλήρη σύνταξη. Το φαινόμενο δεν είναι συγκυριακό∙ καταγράφεται σταθερά την τελευταία τριετία, με τις μέσες ηλικίες συνταξιοδότησης το 2022 και το 2023 να κυμαίνονται επίσης κοντά στα 64 έτη.
Η πραγματικότητα αυτή αποτυπώνεται στην ετήσια έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία καταδεικνύει ότι ενώ ο νόμος προβλέπει αυστηρά όρια, μια σειρά από ειδικές διατάξεις και μεταβατικές προβλέψεις επιτρέπουν την έξοδο πολύ νωρίτερα. Το αποτέλεσμα είναι ότι χιλιάδες ασφαλισμένοι –κυρίως από το Δημόσιο, το ΙΚΑ, τα Ταμεία ΔΕΚΟ και Τραπεζών– εξακολουθούν να αξιοποιούν «παλιά παράθυρα» συνταξιοδότησης, πολλά από τα οποία παραμένουν ενεργά μέχρι το τέλος του 2025.
Πώς εξηγείται η αύξηση στις συντάξεις
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η άνοδος στο ποσό της μέσης κύριας σύνταξης δεν οφείλεται σε μαζικές αυξήσεις δικαιούχων, αλλά στον αυτόματο μηχανισμό που συνδέει την ετήσια αναπροσαρμογή με το ΑΕΠ και τον πληθωρισμό. Έτσι, για το 2024 η μέση κύρια σύνταξη αγγίζει τα 828,99 ευρώ, ενώ οι επικουρικές παραμένουν σχεδόν παγωμένες λόγω έλλειψης αντίστοιχης πρόβλεψης αύξησης.
Ποιοι μπορούν να φύγουν άμεσα από το Δημόσιο
Για το 2025, οκτώ βασικές κατηγορίες ασφαλισμένων στο Δημόσιο έχουν τη δυνατότητα να καταθέσουν αίτηση για άμεση έξοδο. Σε αυτές περιλαμβάνονται:
-
Όσοι έχουν συμπληρώσει 35ετία ή 36ετία μέχρι το 2020–2021 και γεννήθηκαν τις χρονιές 1962–1965, οι οποίοι μπορούν να φύγουν ακόμη και στα 61 ή 61,6 έτη.
-
Ασφαλισμένοι με 37ετία πριν από το 2020 μπορούν να συνταξιοδοτηθούν λίγο πριν τα 60.
-
Γονείς με ανήλικο τέκνο που είχαν 25ετία το 2011 ή το 2012, οι οποίοι κατοχυρώνουν ηλικίες εξόδου από τα 58,5 έως τα 61 έτη.
-
Τρίτεκνοι δημόσιοι υπάλληλοι που συμπλήρωσαν τις κρίσιμες ηλικίες έως το 2018 έχουν επίσης «κλειδώσει» χαμηλά όρια συνταξιοδότησης.
Το κοινό στοιχείο σε όλες αυτές τις κατηγορίες είναι ότι πρόκειται για ασφαλισμένους που πρόλαβαν συγκεκριμένα ηλικιακά και ασφαλιστικά ορόσημα μέχρι το 2021–2022, γεγονός που τους επιτρέπει να αποφύγουν το όριο των 67 ετών.
Ποιοι από το ΙΚΑ φεύγουν πριν τα 60
Ακόμη πιο εντυπωσιακά είναι τα δεδομένα για τις ασφαλισμένες στο ΙΚΑ πριν το 1993, ιδιαίτερα για όσες είχαν ανήλικο τέκνο και συμπλήρωσαν τις απαιτούμενες 5.500 ημέρες ασφάλισης πριν το 2012. Συγκεκριμένα:
-
Γυναίκες που συμπλήρωσαν το 50ό ή 52ο έτος έως το 2017 μπορούν να πάρουν μειωμένη σύνταξη στα 58,5.
-
Όσες συμπλήρωσαν το 55ο έτος εντός του 2017–2018 έχουν δικαίωμα πλήρους σύνταξης πριν τα 61.
-
Ακόμη και όσες είχαν βαρέα ένσημα με 3.600 ημέρες βαρέα και 4.500 συνολικά αποχωρούν με πλήρη σύνταξη σε ηλικίες 55 έως 57 ετών – όρια που μοιάζουν αδιανόητα για τους νεότερους εργαζομένους.
Τι ισχύει στα Ταμεία ΔΕΚΟ και Τραπεζών
Οι ασφαλισμένοι σε Ταμεία ΔΕΚΟ–Τραπεζών εξακολουθούν να διατηρούν προνόμια που επιτρέπουν «εύκολη» σύνταξη. Για παράδειγμα:
-
Όσοι συμπλήρωσαν 35ετία έως το 2021 μπορούν να συνταξιοδοτηθούν οποτεδήποτε, καθώς έχουν ήδη φτάσει το όριο των 61,5 ετών.
-
Μητέρες με 25ετία και ανήλικο τέκνο ως το 2011 κατοχυρώνουν την έξοδο ακόμη και κάτω από τα 59 έτη.
-
Τρίτεκνες μητέρες που είχαν την απαιτούμενη 20ετία μέχρι το 2012 βγαίνουν στη σύνταξη χωρίς κάποιο αυστηρό ηλικιακό όριο, μερικές φορές άμεσα.
Τι δείχνουν οι αριθμοί
Παρά την αύξηση του προσδόκιμου ζωής και την πίεση στο ασφαλιστικό, η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει από τα χαμηλότερα πραγματικά όρια συνταξιοδότησης στην Ευρώπη. Η μέση ηλικία εξόδου το 2024 ήταν 64,26 έτη, οριακά υψηλότερη από το 2022, αλλά μακριά από τα επίπεδα των 67 ετών.
Η εικόνα αυτή αναμένεται να αλλάξει σταδιακά μόνο όταν ολοκληρωθεί η μετάβαση στο νέο σύστημα, καθώς τα περισσότερα «παράθυρα» κλείνουν οριστικά στο τέλος του 2025. Μέχρι τότε, όμως, δεκάδες χιλιάδες ασφαλισμένοι έχουν ακόμη τη δυνατότητα να κάνουν χρήση των ευνοϊκών διατάξεων και να αποχωρήσουν νωρίτερα από όσο φαντάζονται.
