Παρά τη γενική εικόνα βελτίωσης στις απονομές συντάξεων, ένα «αγκάθι» εξακολουθεί να ταλαιπωρεί χιλιάδες ασφαλισμένους: η διαδοχική ασφάλιση. Πρόκειται για μια διαδικασία που, αν και θεωρητικά έχει απλοποιηθεί, στην πράξη συνεχίζει να προκαλεί μεγάλες καθυστερήσεις, νεύρα και –σε αρκετές περιπτώσεις– πολυετή αναμονή.
Οι περιπτώσεις αυτές χαρακτηρίζονται από τους ίδιους τους εργαζόμενους του συστήματος ως «βαριές», καθώς απαιτούν εξονυχιστικό έλεγχο, συντονισμό μεταξύ διαφορετικών πρώην ταμείων και συχνά… ανασκαφή σε αρχεία δεκαετιών.
Οι φάκελοι που «κολλάνε» περισσότερο
Στην κορυφή της λίστας των καθυστερήσεων βρίσκονται οι αιτήσεις ασφαλισμένων που έχουν εργαστεί υπό την ομπρέλα δύο ή ακόμη και τριών διαφορετικών ασφαλιστικών φορέων. Κάθε αλλαγή ταμείου σημαίνει νέος έλεγχος, νέα καταμέτρηση ενσήμων και νέες διασταυρώσεις στοιχείων.
Το πρόβλημα γίνεται εκρηκτικό όταν έστω και ένας από τους εμπλεκόμενους φορείς αδυνατεί να επιβεβαιώσει τον ασφαλιστικό χρόνο. Τότε, ολόκληρη η διαδικασία «παγώνει», οδηγώντας σε καθυστερήσεις που μπορεί να φτάσουν –και σε ορισμένες περιπτώσεις να ξεπεράσουν– τα τρία χρόνια, ειδικά στις επικουρικές συντάξεις. Οι εκκρεμείς υποθέσεις υπολογίζονται σήμερα σε δεκάδες χιλιάδες.
Τι σημαίνει στην πράξη «διαδοχική ασφάλιση»
Η διαδοχική ασφάλιση αφορά εργαζόμενους που, πριν από τη δημιουργία του ενιαίου φορέα, ασφαλίστηκαν σε περισσότερα από ένα ταμεία. Όταν πλησιάζει η ώρα της συνταξιοδότησης, το αίτημα ξεκινά να εξετάζεται από τον τελευταίο φορέα στον οποίο ήταν ασφαλισμένος ο εργαζόμενος.
Αν ο συγκεκριμένος φορέας δεν πληροί τις προϋποθέσεις για την απονομή σύνταξης, ο φάκελος «ταξιδεύει» στον προηγούμενο, έπειτα στον επόμενο, μέχρι να βρεθεί εκείνος που συγκεντρώνει τον απαιτούμενο χρόνο ασφάλισης. Σε ακραίες περιπτώσεις, εάν κανένας φορέας –πλην του τελευταίου– δεν καλύπτει τις νόμιμες προϋποθέσεις, το αίτημα μπορεί ακόμη και να απορριφθεί.
Γιατί καθυστερεί τόσο πολύ η διαδικασία
Οι λόγοι πίσω από τις καθυστερήσεις δεν είναι ένας ή δύο. Αντίθετα, πρόκειται για έναν συνδυασμό παραγόντων που δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα:
1. Αρχεία άλλης εποχής
Σε αρκετά πρώην ταμεία, τα ασφαλιστικά δεδομένα δεν έχουν ψηφιοποιηθεί πλήρως. Καρτέλες ενσήμων σε χαρτί, χειρόγραφες καταχωρήσεις και ελλιπή στοιχεία καθιστούν τον έλεγχο χρονοβόρο και επιρρεπή σε λάθη.
2. Σύνθετοι υπολογισμοί
Ιδιαίτερα στις επικουρικές συντάξεις, οι διαφορετικές περίοδοι ασφάλισης πρέπει να «κουμπώσουν» μεταξύ τους με ακρίβεια, κάτι που απαιτεί εξειδικευμένο χειρισμό.
3. Υποστελέχωση και ελλείψεις εργαλείων
Τα τμήματα που διαχειρίζονται τις αιτήσεις συχνά λειτουργούν με περιορισμένο προσωπικό και χωρίς σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία, ενώ ο όγκος των φακέλων αυξάνεται διαρκώς.
4. Κύμα συνταξιοδοτήσεων
Το τελευταίο έτος καταγράφηκε αριθμός-ρεκόρ αιτήσεων συνταξιοδότησης, ξεπερνώντας τις 225.000. Η μαζική αυτή έξοδος ασκεί τεράστια πίεση στο σύστημα.
Οι «παγίδες» των προϋποθέσεων
Ακόμη κι αν ο ασφαλισμένος έχει διανύσει μεγάλο εργασιακό βίο, η διαδικασία μπορεί να μπλοκάρει αν δεν πληρούνται συγκεκριμένα ηλικιακά ή χρονικά όρια. Για να εξεταστεί το αίτημα από προηγούμενο φορέα, απαιτείται να έχει συμπληρωθεί το όριο ηλικίας που προβλέπεται από τον τελευταίο.
Παράλληλα, συχνά απαιτείται ελάχιστος συνολικός αριθμός ημερών ασφάλισης, καθώς και συγκεκριμένος χρόνος την τελευταία πενταετία πριν την υποβολή της αίτησης.
Η ψηφιοποίηση ως μονόδρομος
Η πλήρης μετάβαση σε ψηφιακά αρχεία θεωρείται το μεγάλο στοίχημα των επόμενων ετών. Εφόσον υλοποιηθεί, θα μπορούσε να μειώσει δραστικά τον χρόνο ελέγχου, να περιορίσει τη γραφειοκρατία και να αποτρέψει τις πολυετείς καθυστερήσεις.
Το συμπέρασμα
Η διαδοχική ασφάλιση παραμένει σήμερα ένας από τους πιο δύσκολους γρίφους του ασφαλιστικού συστήματος. Παρά τις βελτιώσεις και τις ταχύτερες απονομές στις απλές περιπτώσεις, οι σύνθετοι φάκελοι εξακολουθούν να κρατούν χιλιάδες ασφαλισμένους σε καθεστώς αναμονής. Και όσο το σύστημα δεν εκσυγχρονίζεται πλήρως, η σύνταξη για πολλούς θα παραμένει… υπόσχεση χωρίς ημερομηνία.
