Οι καθυστερήσεις στις επικουρικές συντάξεις έχουν εξελιχθεί σε μια από τις πιο επίμονες παθογένειες του ασφαλιστικού συστήματος. Χιλιάδες ασφαλισμένοι παραμένουν εγκλωβισμένοι σε μια διοικητική διαδικασία που συχνά διαρκεί μήνες — σε αρκετές περιπτώσεις ακόμη και χρόνια — πριν δουν χρήματα στον λογαριασμό τους. Παρότι τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει παρεμβάσεις, το πρόβλημα όχι μόνο δεν εξαφανίστηκε, αλλά σε ορισμένες κατηγορίες ασφαλισμένων παραμένει οξύ.
Σήμερα, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία του e-ΕΦΚΑ, περίπου 30.000 αιτήσεις επικουρικής σύνταξης παραμένουν σε εκκρεμότητα. Το μεγαλύτερο «βάρος» αφορά ασφαλισμένους με διαδοχική ασφάλιση — εργαζόμενους δηλαδή που έχουν περάσει από δύο ή περισσότερα ταμεία κατά τη διάρκεια του επαγγελματικού τους βίου.
Γιατί «κολλάει» η διαδικασία
Η βασική αιτία των καθυστερήσεων δεν είναι πάντα η έλλειψη προσωπικού ή οι τεχνικές δυσλειτουργίες. Σε πολλές περιπτώσεις, το μπλοκάρισμα ξεκινά από κάτι πιο θεμελιώδες: τον καθορισμό του αρμόδιου φορέα που θα απονείμει τη σύνταξη.
Με το ισχύον καθεστώς, όταν ένας ασφαλισμένος έχει χρόνο σε περισσότερα από ένα πρώην επικουρικά ταμεία — όπως το ΕΤΕΑΜ, τον ΟΑΕΕ, το Δημόσιο ή το ΕΤΑΠ-ΜΜΕ — πρέπει να διαπιστωθεί ποιος φορέας συγκεντρώνει τον μεγαλύτερο χρόνο ασφάλισης και πληροί τις προϋποθέσεις απονομής.
Η διαδικασία αυτή ενεργοποιεί έναν κύκλο εσωτερικής αλληλογραφίας μεταξύ υπηρεσιών του ίδιου οργανισμού. Φάκελοι ανταλλάσσονται, στοιχεία διασταυρώνονται, ένσημα ελέγχονται. Όταν μάλιστα τα αρχεία είναι χειρόγραφα ή βρίσκονται σε διαφορετικά πληροφοριακά συστήματα, η αναζήτηση στοιχείων μετατρέπεται σε χρονοβόρα άσκηση.
Σε σύνθετες υποθέσεις, όπου εμπλέκονται δύο ή και τρία πρώην ταμεία, η αναμονή για τον προσδιορισμό της αρμοδιότητας μπορεί να ξεπεράσει τα δύο έτη. Και όλα αυτά πριν καν ξεκινήσει ουσιαστικά η διαδικασία υπολογισμού και έκδοσης της επικουρικής.
Το αποτέλεσμα είναι παράδοξο: ασφαλισμένοι με 25 ή 30 χρόνια συνολικής ασφάλισης να παραμένουν χωρίς επικουρική, όχι επειδή δεν τη δικαιούνται, αλλά επειδή το σύστημα δυσκολεύεται να αποφασίσει ποιος θα την εκδώσει.
Η παρέμβαση που δεν έλυσε το πρόβλημα
Μια σημαντική αλλαγή επιχειρήθηκε με τον νόμο 5078/2023. Η ρύθμιση προέβλεψε ότι η επικουρική σύνταξη μπορεί να απονέμεται με τη συμπλήρωση 15 ετών ασφάλισης. Έτσι, το ταμείο στο οποίο κατατίθεται η αίτηση αποκτά τη δυνατότητα να προχωρά στην απονομή, εφόσον καλύπτεται το ελάχιστο χρονικό όριο.
Η διάταξη αυτή πράγματι απλοποίησε ορισμένες περιπτώσεις. Ωστόσο, για ασφαλισμένους με εκτεταμένη διαδοχική ασφάλιση, οι δυσκολίες παρέμειναν. Όταν απαιτείται λεπτομερής καταγραφή χρόνου από πολλαπλές πηγές, το διοικητικό βάρος δεν εξαφανίζεται αυτόματα.
Το νέο σχέδιο: Όλα στο τελευταίο ταμείο
Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, το υπουργείο Εργασίας επεξεργάζεται νέα ρύθμιση που αλλάζει ριζικά τη φιλοσοφία του συστήματος. Η κεντρική ιδέα είναι απλή αλλά κρίσιμη: καταργείται η υποχρεωτική εσωτερική αλληλογραφία για τον καθορισμό αρμοδιότητας.
Με το νέο πλαίσιο, ολόκληρος ο χρόνος διαδοχικής επικουρικής ασφάλισης θα αντιμετωπίζεται ενιαία και η αποκλειστική ευθύνη απονομής θα ανήκει στο τελευταίο ταμείο στο οποίο υπαγόταν ο ασφαλισμένος. Δεν θα εξετάζεται πλέον ποιο ταμείο έχει τον μεγαλύτερο χρόνο ασφάλισης.
Η αλλαγή αυτή αναμένεται να επιταχύνει σημαντικά τις διαδικασίες. Η απονομή της επικουρικής θα μπορεί να ακολουθεί άμεσα την έκδοση της κύριας σύνταξης, σε λογική «fast track», χωρίς πρόσθετα διοικητικά στάδια.
Για όσους έχουν εργαστεί επί δεκαετίες σε διαφορετικούς εργοδότες και ασφαλιστικά καθεστώτα, η μεταρρύθμιση αυτή μπορεί να σημαίνει διαφορά μηνών — ίσως και ετών — στην αναμονή.
Ψηφιοποίηση: Ο δεύτερος πυλώνας επιτάχυνσης
Καθοριστικό ρόλο στη βελτίωση της κατάστασης παίζει και η ψηφιοποίηση του αρχειακού υλικού. Μέχρι σήμερα έχουν σαρωθεί περίπου 53 εκατομμύρια έγγραφα του e-ΕΦΚΑ, τα οποία ενσωματώνονται σταδιακά στο ατομικό ασφαλιστικό ιστορικό κάθε πολίτη.
Το έργο βρίσκεται στη φάση ελέγχου και καταχώρισης των δεδομένων και εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθεί έως το καλοκαίρι. Η ολοκλήρωση της ψηφιοποίησης αναμένεται να περιορίσει τα λάθη, να μειώσει την ανάγκη φυσικής αναζήτησης φακέλων και να επιτρέψει ταχύτερες διασταυρώσεις.
Σε συνδυασμό με τη νέα ρύθμιση για την αρμοδιότητα, δημιουργείται ένα πλαίσιο που δυνητικά αλλάζει τον χάρτη στην απονομή τόσο των κύριων όσο και των επικουρικών συντάξεων.
Τι σημαίνει πρακτικά για τους ασφαλισμένους
Εάν το νέο σύστημα εφαρμοστεί όπως σχεδιάζεται, οι ασφαλισμένοι με διαδοχική ασφάλιση θα πάψουν να εξαρτώνται από χρονοβόρες εσωτερικές διαδικασίες. Η έκδοση της επικουρικής θα μετατραπεί σε σαφώς πιο προβλέψιμη διαδικασία, με λιγότερα διοικητικά εμπόδια.
Το κρίσιμο στοίχημα, βεβαίως, δεν είναι μόνο η ψήφιση της διάταξης αλλά και η αποτελεσματική εφαρμογή της. Η επιτυχία θα κριθεί στην πράξη: στο αν οι 30.000 εκκρεμείς αιτήσεις θα αρχίσουν να μειώνονται με ταχείς ρυθμούς και στο αν οι νέοι συνταξιούχοι θα λαμβάνουν την επικουρική τους χωρίς να βιώνουν έναν δεύτερο κύκλο αναμονής μετά την κύρια σύνταξη.
Για χιλιάδες ασφαλισμένους, το ζήτημα δεν είναι τεχνικό. Είναι ζήτημα αξιοπρέπειας και οικονομικής επιβίωσης. Και κάθε μήνας καθυστέρησης μετρά.
