Μια υπόθεση που ξεκίνησε πριν από σχεδόν μία δεκαετία συνεχίζει να ταλαιπωρεί εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους και να γεννά εύλογα ερωτήματα για τη λειτουργία του κράτους δικαίου. Οι περικοπές στις επικουρικές συντάξεις μπορεί να κρίθηκαν αντισυνταγματικές εδώ και χρόνια, ωστόσο για πολλούς δικαιούχους η δικαίωση παραμένει θεωρητική. Οι μαζικές πληρωμές των αναδρομικών μετατίθενται πλέον για το 2026, μετατρέποντας την αναμονή σε έναν ιδιότυπο «δεύτερο κόφτη» στα ήδη κουρεμένα εισοδήματα.
Στον πυρήνα της υπόθεσης βρίσκεται το περιβόητο 11μηνο από τον Ιούνιο του 2015 έως τον Μάιο του 2016. Σε αυτό το διάστημα εφαρμόστηκαν μειώσεις στις επικουρικές συντάξεις βάσει των νόμων 4051 και 4093 του 2012. Παρότι τα ανώτατα δικαστήρια έκριναν ότι οι συγκεκριμένες περικοπές παραβίαζαν το Σύνταγμα, η αποκατάσταση των απωλειών δεν ήρθε ποτέ καθολικά και άμεσα.
Σήμερα, περίπου 370.000 συνταξιούχοι που είχαν κινηθεί νομικά, κυρίως μέσω ομαδικών αγωγών, περιμένουν ακόμα την έκδοση τελεσίδικων αποφάσεων. Σύμφωνα με τον υφιστάμενο σχεδιασμό, αυτές οι αποφάσεις αναμένεται να εκδοθούν μαζικά μέσα στο 2026. Μόνο τότε θα μπορέσει να ξεκινήσει η διαδικασία πληρωμής των αναδρομικών, δηλαδή σχεδόν δέκα χρόνια μετά το διάστημα στο οποίο αναφέρονται. Για πολλούς, το χρονικό αυτό χάσμα μοιάζει με σιωπηρή άρνηση.
Ακόμη πιο σύνθετη είναι η κατάσταση για όσους δεν προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη. Υπολογίζεται ότι 800.000 έως 900.000 συνταξιούχοι υπέστησαν τις ίδιες περικοπές, αλλά δεν κατέθεσαν αγωγές, είτε λόγω άγνοιας είτε λόγω οικονομικής αδυναμίας. Τυπικά, έχουν υποστεί την ίδια ζημία. Πρακτικά όμως, βρίσκονται εκτός κάθε συγκεκριμένου πλαισίου αποζημίωσης. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει σαφής πολιτική δέσμευση ούτε χρονοδιάγραμμα για την καταβολή αναδρομικών σε αυτή τη μεγάλη κατηγορία, γεγονός που δημιουργεί έντονο αίσθημα άνισης μεταχείρισης.
Ο ρόλος του ΕΦΚΑ σε αυτή την ιστορία είναι καθοριστικός. Τα τελευταία χρόνια, ο Οργανισμός έχει αρχίσει να αλλάζει στάση, αποσύροντας εφέσεις και παύοντας να αμφισβητεί δικαστικές αποφάσεις που δικαιώνουν τους συνταξιούχους. Ουσιαστικά αναγνωρίζει πλέον ότι οι περικοπές του 11μήνου ήταν αντισυνταγματικές. Ωστόσο, αυτή η μεταστροφή ήρθε μετά από μακρά περίοδο δικαστικών καθυστερήσεων, κατά την οποία χιλιάδες υποθέσεις παρέμεναν «κολλημένες» στα συρτάρια, με τους δικαιούχους να περιμένουν χρήματα ζωτικής σημασίας για την επιβίωσή τους.
Ακόμη και όταν τα αναδρομικά καταβληθούν, η τελική εικόνα δεν είναι τόσο αισιόδοξη όσο ακούγεται. Τα ποσά υπόκεινται σε πολλαπλές κρατήσεις και φόρους, που μειώνουν αισθητά το καθαρό ποσό που φτάνει στον συνταξιούχο. Συγκεκριμένα, επιβάλλεται εισφορά ασθένειας 6% επί των αναδρομικών (χωρίς τους τόκους), αυτοτελής φορολόγηση 20% στο υπόλοιπο ποσό, φόρος 15% επί των τόκων, καθώς και χαρτόσημο 3% συν 0,6% υπέρ ΟΓΑ επίσης επί των τόκων. Έτσι, η «επιστροφή» συχνά αποδεικνύεται πολύ μικρότερη από ό,τι αρχικά αναμενόταν.
Τα ποσά διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με το επικουρικό ταμείο και το ύψος της αρχικής σύνταξης. Ένας συνταξιούχος ΙΚΑ με επικουρική που από τα 610 ευρώ κατέληξε στα 278 ευρώ προ φόρου δικαιούται περίπου 1.966 ευρώ αναδρομικά. Αντίθετα, σε ταμεία ΔΕΚΟ, όπου οι επικουρικές ήταν υψηλότερες, τα αναδρομικά μπορεί να ξεπερνούν τις 4.000 ευρώ. Σε κάθε περίπτωση, οι αριθμοί δείχνουν πόσο βαθιές ήταν οι περικοπές και πόσο περιορισμένη είναι η αποκατάστασή τους.
Στην πράξη, «κερδισμένοι» θεωρούνται όσοι είχαν προλάβει να καταθέσουν αγωγές έως τον Ιούλιο του 2020, πριν δηλαδή καταργηθεί νομοθετικά το σχετικό δικαίωμα προσφυγής. Αντίθετα, όσοι κινήθηκαν μετά από αυτή την ημερομηνία βρίσκονται σε νομικό κενό, καθώς η επίμαχη διάταξη δεν έχει ανατραπεί μέχρι σήμερα.
Η υπόθεση των αναδρομικών επικουρικών συντάξεων έχει εξελιχθεί σε σύμβολο καθυστερημένης δικαίωσης. Για πολλούς ηλικιωμένους, το πρόβλημα δεν είναι πλέον μόνο το «πόσα» θα λάβουν, αλλά το αν θα προλάβουν να τα λάβουν. Όταν η αναμονή διαρκεί μια δεκαετία, η καθυστέρηση παύει να είναι γραφειοκρατικό ζήτημα και μετατρέπεται σε μια σιωπηλή, αλλά ουσιαστική, νέα περικοπή.
