Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο απονομής των συντάξεων επεξεργάζεται το υπουργείο Εργασίας, ανοίγοντας πλέον σοβαρά το ενδεχόμενο να μπει τέλος στην προσωρινή σύνταξη για χιλιάδες ασφαλισμένους. Το νέο μοντέλο αφορά αρχικά συγκεκριμένες κατηγορίες υπαλλήλων του Δημοσίου και συνδέεται άμεσα με την επιτάχυνση των διαδικασιών στον e-ΕΦΚΑ και την πλήρη ψηφιοποίηση των ασφαλιστικών δεδομένων.
Το σενάριο που βρίσκεται στο τραπέζι προβλέπει ότι όσοι ασφαλισμένοι έχουν αποκλειστικά χρόνο ασφάλισης στο Δημόσιο και δεν διαθέτουν διαδοχική ή παράλληλη ασφάλιση, ενδέχεται στο άμεσο μέλλον να μη λαμβάνουν καθόλου προσωρινή σύνταξη. Αντί γι’ αυτό, θα περνούν απευθείας στην έκδοση της οριστικής κύριας σύνταξης μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα.
Η εξέλιξη αυτή θεωρείται κομβική για το νέο ψηφιακό μοντέλο απονομής συντάξεων που επιχειρεί να εφαρμόσει το υπουργείο Εργασίας, με στόχο να εξαλειφθούν οι πολύμηνες καθυστερήσεις που ταλαιπωρούσαν επί χρόνια χιλιάδες συνταξιούχους.
Γιατί εξετάζεται η κατάργηση της προσωρινής σύνταξης
Η προσωρινή σύνταξη είχε δημιουργηθεί ως λύση ανάγκης, ώστε οι ασφαλισμένοι που αποχωρούσαν από την εργασία τους να μην μένουν χωρίς εισόδημα μέχρι να ολοκληρωθεί ο έλεγχος και να εκδοθεί η τελική συνταξιοδοτική απόφαση.
Για πολλά χρόνια, οι καθυστερήσεις στον e-ΕΦΚΑ έφταναν ακόμη και τα δύο ή τρία χρόνια, ειδικά σε περιπτώσεις με διαδοχική ασφάλιση ή ελλιπή στοιχεία. Έτσι, η προσωρινή σύνταξη λειτουργούσε ως οικονομική ανάσα για τους υποψήφιους συνταξιούχους.
Στο Δημόσιο, το ποσό της προσωρινής αντιστοιχούσε περίπου στο 50% των αποδοχών, με βάση το μισθολόγιο του 2011, και καταβαλλόταν μέχρι την έκδοση της οριστικής σύνταξης.
Πλέον όμως, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, η εικόνα έχει αλλάξει αισθητά. Η μεγάλη πλειονότητα των αιτήσεων συνταξιοδότησης για ασφαλισμένους που έχουν εργαστεί αποκλειστικά στο Δημόσιο διεκπεραιώνεται πλέον αυτοματοποιημένα και σε πολύ μικρότερο χρόνο.
Οι συντάξεις που βγαίνουν πλέον σε λίγες εβδομάδες
Οι ψηφιακές πλατφόρμες και τα αυτοματοποιημένα συστήματα του e-ΕΦΚΑ έχουν επιταχύνει θεαματικά τις διαδικασίες. Πηγές του ασφαλιστικού συστήματος αναφέρουν ότι περίπου 8 στις 10 αιτήσεις συνταξιοδότησης στο Δημόσιο εκδίδονται πλέον μέσα σε λιγότερο από δύο μήνες.
Αυτό σημαίνει ότι η ανάγκη ύπαρξης προσωρινής σύνταξης μειώνεται δραστικά για όσους διαθέτουν «καθαρό» ασφαλιστικό ιστορικό χωρίς εμπλοκές.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εικόνα στις συντάξεις λόγω θανάτου, όπου σε πολλές περιπτώσεις η μεταβίβαση της σύνταξης πραγματοποιείται αυθημερόν αμέσως μετά την ηλεκτρονική υποβολή της αίτησης.
Η νέα αυτή πραγματικότητα αλλάζει πλήρως τον σχεδιασμό του υπουργείου Εργασίας, το οποίο θεωρεί ότι όπου υπάρχει δυνατότητα ταχείας έκδοσης οριστικής απόφασης, η προσωρινή σύνταξη παύει να έχει ουσιαστικό λόγο ύπαρξης.
Ποιοι θα συνεχίσουν να λαμβάνουν προσωρινή σύνταξη
Παρά τα σενάρια για κατάργηση, η προσωρινή σύνταξη δεν φαίνεται να εξαφανίζεται συνολικά από το ασφαλιστικό σύστημα.
Αντίθετα, εξετάζεται να παραμείνει ενεργή για κατηγορίες ασφαλισμένων που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν μεγάλες καθυστερήσεις στην απονομή της κύριας σύνταξης.
Σε αυτές περιλαμβάνονται:
- ασφαλισμένοι με διαδοχική ασφάλιση,
- περιπτώσεις παράλληλης ασφάλισης,
- φάκελοι με ελλιπή δικαιολογητικά,
- ασφαλισμένοι με οφειλές προς Ταμεία,
- σύνθετες υποθέσεις με διαφορετικούς φορείς ασφάλισης.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η απονομή της σύνταξης μπορεί ακόμη και σήμερα να καθυστερήσει πάνω από έναν χρόνο, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνέχιση της προσωρινής παροχής ώστε να υπάρχει ένα βασικό εισόδημα μέχρι να ολοκληρωθεί ο έλεγχος.
Τα προβλήματα που παραμένουν στον e-ΕΦΚΑ
Παρά τη σημαντική πρόοδο στην ψηφιοποίηση, το ασφαλιστικό σύστημα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει αρκετές δυσκολίες, ειδικά εκτός Δημοσίου.
Ο e-ΕΦΚΑ έχει προχωρήσει στην ψηφιοποίηση μεγάλου μέρους των ασφαλιστικών δεδομένων από πρώην Ταμεία όπως:
- το ΙΚΑ,
- ο ΟΑΕΕ,
- επικουρικά Ταμεία,
- συνεταιριστικά Ταμεία,
- ειδικούς ασφαλιστικούς φορείς.
Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη σημαντικές εκκρεμότητες στην καταχώριση ενσήμων και ασφαλιστικού χρόνου, οι οποίες επηρεάζουν άμεσα την ταχύτητα απονομής των συντάξεων.
Ειδικά σε παλαιές υποθέσεις ή σε ασφαλισμένους που έχουν περάσει από πολλά διαφορετικά Ταμεία, οι έλεγχοι παραμένουν χρονοβόροι και απαιτούν χειροκίνητη επεξεργασία.
Το νέο μοντέλο συντάξεων που έρχεται
Το σχέδιο του υπουργείου Εργασίας δείχνει ξεκάθαρα τη μετάβαση σε ένα πλήρως αυτοματοποιημένο ασφαλιστικό σύστημα, όπου η σύνταξη θα εκδίδεται σχεδόν άμεσα χωρίς ενδιάμεσα στάδια.
Στόχος είναι τα επόμενα χρόνια η πλειονότητα των ασφαλισμένων να λαμβάνει την οριστική σύνταξη σε ελάχιστες εβδομάδες, περιορίζοντας δραστικά τόσο τις εκκρεμείς αιτήσεις όσο και το διοικητικό κόστος.
Για χιλιάδες δημοσίους υπαλλήλους αυτό μπορεί να σημαίνει ταχύτερη έξοδο στη σύνταξη χωρίς αναμονή. Για άλλους όμως, κυρίως όσους έχουν σύνθετο ασφαλιστικό ιστορικό, η προσωρινή σύνταξη παραμένει κρίσιμο «δίχτυ ασφαλείας» μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία απονομής.
