Μια από τις πιο άνισες και περίπλοκες πτυχές του ασφαλιστικού συστήματος αλλάζει ριζικά. Το υπουργείο Εργασίας προχωρά σε ανασχεδιασμό του επιδόματος μητρότητας και λοχείας, επιχειρώντας να βάλει τέλος σε ένα καθεστώς πολλαπλών ταχυτήτων που δημιουργούσε διακρίσεις μεταξύ μισθωτών, αυτοαπασχολούμενων και αγροτισσών.
Η νέα ρύθμιση, η οποία αναμένεται να ενταχθεί στο νομοσχέδιο για τα επαγγελματικά ταμεία αμέσως μετά το Πάσχα, φιλοδοξεί να επιβάλει ενιαίους κανόνες και να ευθυγραμμίσει τις παροχές με βάση ένα κοινό πρότυπο.
Το σημερινό «μωσαϊκό» παροχών
Μέχρι σήμερα, το ύψος και η πηγή χρηματοδότησης του επιδόματος εξαρτώνται από το πρώην ασφαλιστικό ταμείο κάθε εργαζόμενης πριν την ενοποίηση στον ΕΦΚΑ. Αυτό έχει οδηγήσει σε σημαντικές αποκλίσεις.
Για παράδειγμα:
Στο πρώην ΙΚΑ, το κόστος μοιράζεται μεταξύ ΕΦΚΑ, ΔΥΠΑ και εργοδότη.
Στις τράπεζες (πρώην ΤΑΥΤΕΚΩ), ο ΕΦΚΑ καλύπτει το σύνολο του μισθού.
Στις ΔΕΚΟ, η επιβάρυνση βαραίνει αποκλειστικά τον εργοδότη.
Στα ΜΜΕ (ΕΤΑΠ-ΜΜΕ), το ποσό καταβάλλεται εξ ολοκλήρου από τον ΕΦΚΑ.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η ανισότητα στις μη μισθωτές. Οι ελεύθερες επαγγελματίες λαμβάνουν μόλις 150 ευρώ τον μήνα, οι επιστήμονες 200 ευρώ, ενώ οι αγρότισσες περιορίζονται σε ένα εφάπαξ βοήθημα 486 ευρώ. Τα ποσά αυτά απέχουν σημαντικά από τις αποδοχές των μισθωτών, δημιουργώντας προφανή στρέβλωση.
Στο Δημόσιο, αντίθετα, ισχύει πεντάμηνη άδεια με πλήρη κάλυψη αποδοχών από το κράτος, χωρίς καμία συμμετοχή άλλου φορέα.
Το νέο μοντέλο: Ενιαίοι κανόνες για όλες
Η βασική φιλοσοφία της μεταρρύθμισης είναι η καθολική εφαρμογή ενός ενιαίου σχήματος στον ιδιωτικό τομέα, ανεξάρτητα από τον κλάδο απασχόλησης.
Πώς θα λειτουργεί:
Πρώτος μήνας:
Το 50% του μισθού θα καταβάλλεται από τον ΕΦΚΑ και το υπόλοιπο 50% από τον εργοδότη.Επόμενοι τρεις μήνες:
Το κόστος θα επιμερίζεται ισόποσα μεταξύ ΕΦΚΑ και ΔΥΠΑ.
Για εργαζόμενες σε τράπεζες και ΔΕΚΟ, το τελικό ποσό που θα λαμβάνουν δεν μεταβάλλεται. Η αλλαγή αφορά αποκλειστικά τον τρόπο χρηματοδότησης και όχι το καθαρό εισόδημα.
Με αυτό τον τρόπο επιχειρείται να αρθεί το καθεστώς «ειδικών ταχυτήτων» που επικρατούσε μέχρι σήμερα.
Η μεγάλη ανατροπή για αυτοαπασχολούμενες και αγρότισσες
Η πιο ουσιαστική αλλαγή εντοπίζεται στις μη μισθωτές. Τα χαμηλά, σταθερά ποσά καταργούνται και το επίδομα συνδέεται πλέον με την ασφαλιστική κατηγορία που έχει επιλέξει η κάθε ασφαλισμένη.
Συγκεκριμένα:
Ο ΕΦΚΑ θα καλύπτει το 50% του ασφαλιστέου μισθού για τέσσερις μήνες.
Η ΔΥΠΑ θα καταβάλλει το υπόλοιπο 50% για τρεις μήνες.
Αυτό σημαίνει ότι το ύψος της παροχής δεν θα είναι πλέον ένα χαμηλό προκαθορισμένο ποσό, αλλά θα αντικατοπτρίζει το επίπεδο εισφορών της ασφαλισμένης. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι παροχές ενδέχεται να πολλαπλασιαστούν έως και τέσσερις φορές σε σχέση με όσα ισχύουν σήμερα.
Η σύνδεση παροχής και εισφορών εισάγει έναν πιο αναλογικό μηχανισμό, ενισχύοντας την ανταποδοτικότητα του συστήματος.
Τι δεν αλλάζει
Για τις εργαζόμενες στο Δημόσιο και στους ΟΤΑ, το ισχύον καθεστώς παραμένει ανέγγιχτο. Η πεντάμηνη άδεια συνεχίζει να καλύπτεται πλήρως από τον εργοδότη, δηλαδή το κράτος ή τον οικείο φορέα.
Επίσης, η κυβέρνηση δεν προχωρά –τουλάχιστον προς το παρόν– στη θεσμοθέτηση ενός Ενιαίου Κανονισμού Παροχών που θα ενοποιούσε συνολικά τα επιδόματα ασθένειας, μητρότητας, εργατικού ατυχήματος και αναπηρίας. Οι διαφοροποιήσεις μεταξύ μισθωτών, ελευθέρων επαγγελματιών και αγροτών ως προς τις εισφορές καθιστούν ιδιαίτερα σύνθετη την πλήρη ενοποίηση.
Έτσι, οι 88 υφιστάμενοι κλάδοι παροχών παραμένουν, ενώ η παρέμβαση περιορίζεται –σε αυτή τη φάση– αποκλειστικά στο πεδίο της μητρότητας.
Γιατί έρχεται τώρα η αλλαγή
Η σχετική επιτροπή που είχε συσταθεί για τον νέο κανονισμό έχει ολοκληρώσει το πόρισμά της εδώ και περίπου έναν χρόνο. Η εισήγηση ήταν σαφής: να ληφθεί ως βάση το μοντέλο του πρώην ΙΚΑ και να προσαρμοστούν πάνω σε αυτό οι υπόλοιπες κατηγορίες.
Αντί για μια συνολική μεταρρύθμιση όλων των παροχών, το υπουργείο επέλεξε να ξεκινήσει από το επίδομα μητρότητας — ένα πεδίο με έντονο κοινωνικό αποτύπωμα και εμφανείς ανισότητες.
Το στοίχημα της ισονομίας
Η επικείμενη μεταρρύθμιση δεν αυξάνει οριζόντια τα ποσά για όλους. Αναδιανέμει, εξορθολογίζει και –κυρίως– εξισώνει. Οι μεγάλες κερδισμένες φαίνεται να είναι οι αυτοαπασχολούμενες και οι αγρότισσες, που μέχρι σήμερα λάμβαναν εξαιρετικά περιορισμένες παροχές.
Αν η νέα διάταξη εφαρμοστεί όπως σχεδιάζεται, το τοπίο των επιδομάτων μητρότητας θα αλλάξει ουσιαστικά: λιγότερες στρεβλώσεις, πιο καθαρός μηχανισμός χρηματοδότησης και μεγαλύτερη σύνδεση εισφορών–παροχών.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν θα υπάρξουν αλλαγές, αλλά πόσο γρήγορα θα φανεί στην πράξη η διαφορά στην τσέπη των νέων μητέρων.
