Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οι τράπεζες θα επιβάλλουν χρεώσεις και θα ενεργοποιούν πρόσθετες υπηρεσίες στους πελάτες τους δρομολογεί η κυβέρνηση, μετά τον θόρυβο που προκάλεσε η δικαστική απόφαση υπέρ της ΕΚΠΟΙΖΩ για τους λεγόμενους «προνομιακούς» λογαριασμούς της Εθνική Τράπεζα.
Η υπόθεση με τη μηνιαία χρέωση των 0,80 ευρώ φαίνεται πως εξελίσσεται σε σημείο καμπής για ολόκληρο το τραπεζικό σύστημα, καθώς στο τραπέζι βρίσκεται πλέον η κατάργηση της πρακτικής «opt-out» και η υιοθέτηση του μοντέλου «opt-in», το οποίο θα απαιτεί ρητή συναίνεση του πελάτη πριν από οποιαδήποτε ενεργοποίηση υπηρεσίας ή επιβολή χρέωσης.
Τι αλλάζει στις τραπεζικές χρεώσεις
Το οικονομικό επιτελείο εξετάζει νομοθετική παρέμβαση που θα βάζει «φρένο» στις αυτόματες ενεργοποιήσεις τραπεζικών πακέτων και συνδρομητικών υπηρεσιών χωρίς προηγούμενη έγκριση του πελάτη.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι τράπεζες δεν θα μπορούν πλέον να θεωρούν τη σιωπή του καταναλωτή ως αποδοχή μιας υπηρεσίας. Αντίθετα, κάθε νέα χρέωση, συνδρομή ή πρόσθετη παροχή θα απαιτεί ξεκάθαρη συγκατάθεση, είτε μέσω e-banking είτε με φυσική υπογραφή σε κατάστημα.
Η αλλαγή αυτή αναμένεται να επηρεάσει ένα ευρύ φάσμα τραπεζικών πρακτικών, από πακέτα συναλλαγών και ειδοποιήσεις SMS έως ασφαλιστικές καλύψεις καρτών και εμπορικές προωθητικές υπηρεσίες μέσω digital banking.
Η υπόθεση που άνοιξε τον δρόμο
Η συζήτηση άναψε όταν πελάτες της Εθνική Τράπεζα ενημερώθηκαν ότι οι λογαριασμοί «Απλό Ταμιευτήριο» και «Απλός Τρεχούμενος» θα μετατρέπονταν αυτόματα σε «προνομιακούς» λογαριασμούς με επιπλέον υπηρεσίες και μηνιαία επιβάρυνση 0,80 ευρώ.
Το κρίσιμο σημείο ήταν ότι η αλλαγή εφαρμοζόταν αυτόματα, εκτός αν ο πελάτης δήλωνε εντός προθεσμίας ότι δεν επιθυμούσε να συμμετάσχει. Δηλαδή, η υπηρεσία θεωρούνταν αποδεκτή χωρίς ενεργή επιβεβαίωση από τον καταθέτη.
Αυτό ακριβώς είναι το μοντέλο «opt-out»: ο πελάτης πρέπει να κινηθεί για να απορριφθεί μια υπηρεσία που έχει ήδη ενεργοποιηθεί.
Απέναντι σε αυτή τη λογική, το μοντέλο «opt-in» λειτουργεί αντίστροφα. Καμία υπηρεσία δεν ενεργοποιείται αν ο καταναλωτής δεν επιλέξει ο ίδιος να συμμετάσχει και να αποδεχθεί ρητά το κόστος.
«Στοπ» στις αυτόματες ενεργοποιήσεις
Σύμφωνα με πληροφορίες, η νέα ρύθμιση που εξετάζεται δεν θα αφορά μόνο τη συγκεκριμένη υπόθεση της Εθνική Τράπεζα, αλλά συνολικά τον τρόπο λειτουργίας των τραπεζών απέναντι στους πελάτες τους.
Με το νέο πλαίσιο, οι τράπεζες δεν θα μπορούν να προσθέτουν υπηρεσίες μαζικά και στη συνέχεια να ζητούν από τους πελάτες να τις ακυρώσουν εφόσον δεν τις επιθυμούν.
Αντίθετα, θα απαιτείται τεκμηριωμένη διαδικασία συναίνεσης, ώστε να αποδεικνύεται ότι ο πελάτης:
- γνώριζε τη χρέωση,
- ενημερώθηκε για τις υπηρεσίες που περιλαμβάνονται,
- αποδέχθηκε συνειδητά τη συμμετοχή του.
Κυβερνητικές πηγές ξεκαθαρίζουν ότι στόχος δεν είναι να καθοριστεί το ύψος των τραπεζικών προμηθειών, αλλά να διασφαλιστεί πως αυτές δεν θα επιβάλλονται χωρίς ξεκάθαρη αποδοχή από τον καταναλωτή.
Η απόφαση που έφερε ανατροπές
Καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις έπαιξε η δικαστική νίκη της ΕΚΠΟΙΖΩ απέναντι στην Εθνική Τράπεζα.
Το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών έκρινε ότι η ενημέρωση προς τους πελάτες ήταν παραπλανητική, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός ότι αρκετές από τις υπηρεσίες που παρουσιάζονταν ως «προνόμια» παρέχονταν ήδη δωρεάν.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν:
- πληρωμές λογαριασμών,
- μεταφορές μέσω IRIS έως 500 ευρώ ημερησίως,
- πάγιες εντολές,
- βασικές ηλεκτρονικές συναλλαγές.
Το δικαστήριο έκρινε επίσης πως η αυτόματη επιβολή της χρέωσης ενίσχυε τον παραπλανητικό χαρακτήρα της πρακτικής, αφού ο καταναλωτής επιβαρυνόταν οικονομικά χωρίς να έχει προηγηθεί σαφής αποδοχή.
Ποιες υπηρεσίες μπορεί να επηρεαστούν
Η αλλαγή φιλοσοφίας αναμένεται να αγγίξει πολλές τραπεζικές υπηρεσίες που μέχρι σήμερα ενεργοποιούνταν με διαδικασίες έμμεσης αποδοχής.
Στο μικροσκόπιο βρίσκονται:
- συνδρομητικά πακέτα e-banking,
- υπηρεσίες SMS alerts,
- ασφαλιστικά πακέτα καρτών,
- αυτόματες ανανεώσεις προϊόντων,
- εμπορικές συναινέσεις για διαφημιστικές ενημερώσεις,
- προωθητικές ενέργειες μέσω mobile banking εφαρμογών.
Εφόσον προχωρήσει η ρύθμιση, οι πελάτες θα έχουν μεγαλύτερο έλεγχο στις υπηρεσίες που χρησιμοποιούν και στις χρεώσεις που αποδέχονται, ενώ οι τράπεζες θα υποχρεώνονται να αποδεικνύουν ότι υπήρξε πραγματική συναίνεση.
Νέα εποχή στις σχέσεις τραπεζών – καταναλωτών
Η υπόθεση φαίνεται πως ανοίγει μια νέα συζήτηση γύρω από τη διαφάνεια στις τραπεζικές συναλλαγές και τα δικαιώματα των καταθετών.
Το βασικό μήνυμα που επιχειρεί να περάσει το νέο πλαίσιο είναι ότι η αδράνεια ή η καθυστερημένη αντίδραση ενός πελάτη δεν μπορεί να θεωρείται αυτόματα αποδοχή οικονομικής επιβάρυνσης.
Αν τελικά εφαρμοστεί το μοντέλο «opt-in», θα πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες αλλαγές των τελευταίων ετών στον τρόπο λειτουργίας των τραπεζικών υπηρεσιών στην Ελλάδα, επηρεάζοντας εκατομμύρια καταναλωτές και αλλάζοντας τις ισορροπίες ανάμεσα σε τράπεζες και πελάτες.
Για πρώτη φορά, η ρητή συγκατάθεση του πολίτη αναμένεται να μετατραπεί από τυπική διαδικασία σε βασική προϋπόθεση για κάθε τραπεζική χρέωση.
