Μια «επανάσταση» στον τρόπο που πολίτες, μηχανικοί και δημόσιες υπηρεσίες προσεγγίζουν τη δόμηση φέρνει ο νέος Κώδικας Χωροταξίας και Πολεοδομίας. Για πρώτη φορά, περισσότεροι από 170 νόμοι και διατάξεις που θεσπίστηκαν τα τελευταία 102 χρόνια συγκεντρώνονται σε ένα ενιαίο κείμενο 477 άρθρων. Ένα τιτάνιο έργο που χρειάστηκε πέντε χρόνια για να ολοκληρωθεί και φιλοδοξεί να βάλει τέλος στη γραφειοκρατική περιπλάνηση ανάμεσα σε ξεπερασμένες, αντιφατικές ή και αλληλοσυγκρουόμενες διατάξεις.
Ένα έργο δεκαετιών σε ένα ψηφιακό «κλικ»
Από το 1923 μέχρι σήμερα, οι πολίτες και οι επαγγελματίες έπρεπε να ανατρέχουν σε δεκάδες ΦΕΚ για να βρουν τι ισχύει για άδειες δόμησης, χρήσεις γης, αυθαίρετα ή πολεοδομικές μελέτες. Η εικόνα αυτή αλλάζει ριζικά: μια ψηφιακή πλατφόρμα θα συγκεντρώνει πλέον όλα τα άρθρα, επιτρέποντας σε κάθε ενδιαφερόμενο να έχει άμεση, δωρεάν και οργανωμένη πρόσβαση στις ισχύουσες διατάξεις.
Με μερικά μόνο «κλικ», οι χρήστες θα μπορούν να αναζητούν πληροφορίες με λέξεις-κλειδιά, να περιηγούνται από άρθρο σε άρθρο και να βρίσκουν με σαφήνεια ποιο είναι το ισχύον νομικό πλαίσιο. Έτσι, περιορίζεται το φαινόμενο να δαπανάται χρόνος και χρήμα σε συμβούλους απλά και μόνο για να αποκρυπτογραφηθεί η νομοθεσία.
Τι περιλαμβάνει ο νέος Κώδικας
Το έργο που παρουσίασαν στο Υπουργικό Συμβούλιο ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, και ο υφυπουργός, Νίκος Ταγαράς, δεν είναι απλώς μια τυπική κωδικοποίηση. Στην ουσία, η χώρα αποκτά έναν «οδηγό» που βάζει τάξη σε όλες τις πτυχές του χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού:
Χωρικό σχεδιασμό (χερσαίο και θαλάσσιο).
Αστικές αναπλάσεις και πολεοδομικούς μηχανισμούς.
Διαδικασίες εφαρμογής πολεοδομικών σχεδίων και απαλλοτριώσεις.
Κανόνες δόμησης και χρήσης γης, εντός και εκτός σχεδίου.
Οικοδομικές άδειες και έλεγχοι.
Ρυθμίσεις για αυθαίρετα, επικίνδυνα κτίρια και αστική πολιτική.
Συνολικά, 477 άρθρα χωρισμένα σε εννέα μέρη αντικαθιστούν το συνονθύλευμα διατάξεων που συχνά οδηγούσαν σε παρερμηνείες, καθυστερήσεις ή ακόμα και σε δικαστικές διαμάχες.
Από τον νόμο Τρίτση έως τον ΝΟΚ του 2012
Μέσα στον Κώδικα έχουν ενσωματωθεί ιστορικά νομοθετήματα, όπως ο νόμος Τρίτση του 1983, ο Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός του 1985 αλλά και ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός του 2012. Στόχος δεν είναι η δημιουργία νέων κανόνων αλλά η ενοποίηση, η σαφήνεια και η προσαρμογή στην πραγματικότητα του 2025.
Όπως τόνισε ο κ. Παπασταύρου, «από τον Σεπτέμβριο του 2025, κάθε πολίτης θα γνωρίζει τα δικαιώματά του χωρίς να χρειάζεται ειδικό σύμβουλο. Το στοίχημα είναι η διαφάνεια, η απλοποίηση και η ασφάλεια Δικαίου».
Πώς φτάσαμε ως εδώ
Η προσπάθεια ξεκίνησε το 2020, όταν συγκροτήθηκε ειδική νομοπαρασκευαστική επιτροπή με επικεφαλής τον επίτιμο πρόεδρο του ΣτΕ, Κωνσταντίνο Μενουδάκο. Δικαστικοί λειτουργοί, πανεπιστημιακοί, νομικοί και ειδικοί επιστήμονες εργάστηκαν πέντε χρόνια για να συγκεντρώσουν, να ενοποιήσουν και να επικαιροποιήσουν τις διάσπαρτες διατάξεις ενός αιώνα.
Το αποτέλεσμα είναι ένα κείμενο που όχι μόνο συρρικνώνει την πολυνομία, αλλά και εξαλείφει παρωχημένες ή ανενεργές διατάξεις, αποδίδοντας ένα λειτουργικό εργαλείο σε πολίτες, τεχνικούς και Δημόσια Διοίκηση.
Τα οφέλη για τον πολίτη
Ο νέος Κώδικας δεν υπόσχεται «θαύματα», υπόσχεται όμως κάτι πολύ πιο σημαντικό: σταθερότητα και σαφήνεια. Για τον πολίτη σημαίνει:
Γρηγορότερες διαδικασίες για οικοδομικές άδειες.
Λιγότερη γραφειοκρατία στις συναλλαγές με τις υπηρεσίες.
Σαφείς κανόνες για αυθαίρετα και χρήσεις γης.
Ενιαία εφαρμογή της νομοθεσίας σε όλη τη χώρα.
Για τον επενδυτή ή τον επαγγελματία του χώρου, σημαίνει μικρότερη αβεβαιότητα και ξεκάθαρο πλαίσιο για τον σχεδιασμό έργων.
Το μέλλον της δόμησης χωρίς «γκρίζες ζώνες»
Η συγκέντρωση όλων των κανόνων σε έναν «υπερκώδικα» σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής όπου η πολεοδομική νομοθεσία ήταν ένα ασαφές μωσαϊκό. Κάθε νέα αλλαγή θα ενσωματώνεται αποκλειστικά στον Κώδικα, διασφαλίζοντας συνέχεια, σαφήνεια και διαφάνεια.
Σε μια χώρα που η αυθαίρετη δόμηση υπήρξε διαχρονικά πληγή, η ύπαρξη ξεκάθαρων κανόνων μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική. Το κράτος αποκτά, επιτέλους, ένα ζωντανό εργαλείο που θα εξελίσσεται με την κοινωνία και την τεχνολογία, χωρίς να χάνει τη συνοχή του.
Ένα βήμα μπροστά για τη βιώσιμη ανάπτυξη
Πέρα από την απλοποίηση, το νέο πλαίσιο θέτει ισχυρές βάσεις για βιώσιμη ανάπτυξη. Με ξεκάθαρους κανόνες χωροταξίας και δόμησης, ενισχύεται η προστασία του περιβάλλοντος και περιορίζονται οι στρεβλώσεις που για δεκαετίες οδηγούσαν σε άναρχη οικιστική επέκταση.
Η κωδικοποίηση της νομοθεσίας δεν είναι απλώς μια τεχνική άσκηση. Είναι θεσμική τομή που θωρακίζει την ασφάλεια Δικαίου, μειώνει τις συγκρούσεις και απαντά στις χρόνιες παθογένειες του ελληνικού συστήματος.
✍️ Συμπέρασμα: Ο νέος Κώδικας Χωροταξίας – Πολεοδομίας δεν είναι άλλο ένα «νομοσχέδιο». Είναι η βάση για ένα μέλλον με λιγότερη γραφειοκρατία, πιο δίκαιους κανόνες και καθαρό τοπίο στη δόμηση. Ένα έργο που μπορεί να αλλάξει οριστικά τον τρόπο που η Ελλάδα χτίζει και αναπτύσσεται.


