Μια σημαντική τομή στη διαχείριση των οφειλών προς τους δήμους και τα νομικά τους πρόσωπα φέρνει νέα νομοθετική ρύθμιση, η οποία επεκτείνει ουσιαστικά το πεδίο εφαρμογής του εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης οφειλών. Για πρώτη φορά, δίνεται η δυνατότητα ένταξης ακόμη και εκείνων των χρεών για τα οποία έχουν ήδη ληφθεί μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης ή διασφαλιστικά μέτρα, όπως κατασχέσεις και δεσμεύσεις.
Η αλλαγή αυτή δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική βελτίωση του υφιστάμενου πλαισίου, αλλά ένα ουσιαστικό εργαλείο «ανάσας» για χιλιάδες πολίτες και επιχειρήσεις που βρέθηκαν αντιμέτωποι με πιεστικές ενέργειες είσπραξης από την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Παράλληλα, συμπληρώνει και διευρύνει το ρυθμιστικό οικοδόμημα που έχει τεθεί με τον νόμο 5143/2024, ενισχύοντας τον ρόλο του εξωδικαστικού μηχανισμού ως κεντρικού πυλώνα ρύθμισης ιδιωτικών και δημόσιων οφειλών.
Πάγωμα και άρση μέτρων με την ένταξη στον μηχανισμό
Στην πράξη, η νέα ρύθμιση προβλέπει ότι από τη στιγμή που ο οφειλέτης υποβάλει οριστικά την αίτησή του στον εξωδικαστικό μηχανισμό και συναφθεί η σύμβαση αναδιάρθρωσης, τα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης ή τα διασφαλιστικά μέτρα που έχουν επιβληθεί από τον δήμο είτε αναστέλλονται είτε αίρονται, ανάλογα με το στάδιο στο οποίο βρίσκονται. Αυτό σημαίνει ότι κατασχέσεις τραπεζικών λογαριασμών, δεσμεύσεις περιουσιακών στοιχείων ή άλλες παρόμοιες ενέργειες «παγώνουν», προσφέροντας στον οφειλέτη τον απαραίτητο χρόνο για να ανασυγκροτήσει τα οικονομικά του.
Ωστόσο, το πλαίσιο παραμένει σαφές και ισορροπημένο. Αν η σύμβαση αναδιάρθρωσης ακυρωθεί ή ανατραπεί για οποιονδήποτε λόγο, ο δήμος ή το νομικό του πρόσωπο επανακτά πλήρως το δικαίωμα να προχωρήσει εκ νέου στη λήψη των ίδιων μέτρων. Επιπλέον, η αποκλειστική αρμοδιότητα για τη διαχείριση αυτών των μέτρων παραμένει στους δήμους, χωρίς μεταβίβαση ή περιορισμό των θεσμικών τους δικαιωμάτων.
Οι οφειλές προς Δήμους «εξομοιώνονται» με δημόσιες οφειλές
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ρητή διευκρίνιση που περιλαμβάνεται στην αιτιολογική έκθεση της διάταξης. Εκεί ξεκαθαρίζεται ότι τα χρέη προς τους δήμους και τα νομικά τους πρόσωπα θεωρούνται οφειλές προς το Δημόσιο αποκλειστικά και μόνο για τον σκοπό της υπαγωγής τους στον εξωδικαστικό μηχανισμό. Η διευκρίνιση αυτή λύνει ένα χρόνιο ερμηνευτικό ζήτημα και αποτρέπει συγκρούσεις αρμοδιοτήτων ή διαφορετικές πρακτικές εφαρμογής από φορέα σε φορέα.
Με τον τρόπο αυτό, διασφαλίζεται ότι οι οφειλέτες δεν θα αποκλείονται από τον μηχανισμό λόγω της φύσης του πιστωτή, ενώ ταυτόχρονα προστατεύεται ο αυτοτελής ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Περισσότερος χρόνος για την απόδοση των εισπράξεων
Η ρύθμιση περιλαμβάνει και μια λιγότερο προβεβλημένη, αλλά ουσιαστική αλλαγή: την επιμήκυνση της προθεσμίας απόδοσης των εισπραχθέντων ποσών από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων προς τους δικαιούχους δήμους ή τα νομικά τους πρόσωπα. Η προθεσμία αυξάνεται από 30 σε 60 ημέρες, χωρίς να επηρεάζεται η παρακράτηση του 5% υπέρ της Αρχής. Η αλλαγή αυτή στοχεύει στη βελτίωση της διοικητικής ροής και στη μείωση των λειτουργικών πιέσεων.
Εξωδικαστικές αποζημιώσεις: Αποφάσεις χωρίς δικαστικές αίθουσες
Παράλληλα με τις ρυθμίσεις για τα χρέη, έρχεται και ένας νέος μηχανισμός εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών που αφορά αποζημιώσεις πολιτών από το Δημόσιο. Η ρύθμιση, η οποία περιλαμβάνεται σε νομοσχέδιο για τις σχολάζουσες κληρονομιές, εισάγει ταχείες διαδικασίες αναγνώρισης χρηματικών αξιώσεων χωρίς την προσφυγή στα δικαστήρια.
Οι πολίτες θα μπορούν να υποβάλλουν τα αιτήματά τους σε έναν Ειδικό Θεματικό Σχηματισμό του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, ο οποίος θα εξετάζει τις υποθέσεις και θα κρίνει αν υφίσταται δικαίωμα αποζημίωσης. Ο στόχος είναι διπλός: αφενός να μειωθεί δραστικά η ταλαιπωρία και ο χρόνος αναμονής για τους πολίτες και αφετέρου να περιοριστεί το κόστος για το Δημόσιο από μακροχρόνιες δικαστικές διαμάχες.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η πρόβλεψη ότι σε περιπτώσεις όπου ο πολίτης έχει ήδη δικαιωθεί αμετάκλητα από ποινικό ή διοικητικό δικαστήριο για το ίδιο ζήτημα, το Δημόσιο θα αποσύρεται από τυχόν εκκρεμείς δίκες και δεν θα ασκεί ένδικα μέσα.
Ένα νέο τοπίο στις σχέσεις πολίτη – Δημοσίου
Συνολικά, οι νέες αυτές παρεμβάσεις διαμορφώνουν ένα διαφορετικό τοπίο στη σχέση πολιτών, δήμων και κεντρικού κράτους. Η έμφαση μετατοπίζεται από την τιμωρητική λογική της άμεσης εκτέλεσης στη ρεαλιστική ρύθμιση και την εξωδικαστική επίλυση, με στόχο τη βιωσιμότητα των ρυθμίσεων και τη μείωση της διοικητικής και δικαστικής επιβάρυνσης. Για πολλούς οφειλέτες, πρόκειται για μια δεύτερη ευκαιρία – και για το Δημόσιο, για ένα πιο αποτελεσματικό και λιγότερο συγκρουσιακό μοντέλο διαχείρισης.
