Σημαντικές αλλαγές στο καθεστώς επιβολής προστίμων φέρνει η νέα νομοθετική παρέμβαση του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, προκαλώντας ανακούφιση σε χιλιάδες φορολογούμενους και επιχειρήσεις που βρέθηκαν αντιμέτωποι με «τσουχτερά» πρόστιμα για εκπρόθεσμες δηλώσεις χωρίς ουσιαστική φορολογική επιβάρυνση.
Με τον νέο νόμο αλλάζει ριζικά ο τρόπος αντιμετώπισης των καθυστερημένων δηλώσεων από την ΑΑΔΕ, καθώς περιορίζονται δραστικά οι περιπτώσεις όπου επιβάλλονται τα διοικητικά πρόστιμα των 100, 250 και 500 ευρώ.
Η νέα ρύθμιση θεωρείται από πολλούς ως μία από τις σημαντικότερες διορθώσεις των τελευταίων ετών στον Κώδικα Φορολογικών Διαδικασιών, καθώς βάζει τέλος σε περιπτώσεις όπου πολίτες τιμωρούνταν με υψηλά πρόστιμα ακόμη και όταν δεν υπήρχε ουσιαστικός φόρος προς πληρωμή.
Τι αλλάζει στις εκπρόθεσμες δηλώσεις
Μέχρι σήμερα, ακόμη και μία απλή καθυστέρηση υποβολής φορολογικής δήλωσης μπορούσε να οδηγήσει αυτόματα σε πρόστιμο, ανεξάρτητα από το αν υπήρχε φορολογική ζημία για το Δημόσιο.
Το αποτέλεσμα ήταν πολλοί φορολογούμενοι να επιβαρύνονται με εκατοντάδες ευρώ, ακόμη και σε περιπτώσεις μηδενικού εκκαθαριστικού ή ελάχιστου φόρου.
Με το νέο πλαίσιο που ενεργοποιείται μέσω του άρθρου 37 του νόμου 5301/2026, η εφορία αλλάζει στάση απέναντι στις λεγόμενες «τυπικές παραβάσεις», δηλαδή στις περιπτώσεις όπου δεν προκύπτει σημαντική οφειλή φόρου.
Η νέα διάταξη τέθηκε ήδη σε ισχύ από τις 15 Μαΐου 2026 και εφαρμόζεται τόσο σε φυσικά πρόσωπα όσο και σε επιχειρήσεις.
Ποιοι απαλλάσσονται από τα πρόστιμα
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τις εκπρόθεσμες δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος.
Συγκεκριμένα, δεν θα επιβάλλεται πλέον πρόστιμο όταν:
- η δήλωση οδηγεί σε μηδενικό εκκαθαριστικό,
- προκύπτει επιστροφή φόρου,
- ή το χρεωστικό ποσό δεν ξεπερνά τα 100 ευρώ.
Αυτό σημαίνει ότι χιλιάδες φορολογούμενοι που καθυστέρησαν να υποβάλουν δήλωση αλλά δεν είχαν ουσιαστική φορολογική υποχρέωση, δεν θα βρεθούν αντιμέτωποι με διοικητικές κυρώσεις.
Παράλληλα, απαλλάσσονται από πρόστιμα και οι λεγόμενες δηλώσεις «πληροφοριακού χαρακτήρα», δηλαδή δηλώσεις που δεν δημιουργούν άμεση υποχρέωση πληρωμής φόρου.
Τι ισχύει για ΦΠΑ και παρακρατούμενους φόρους
Αλλαγές προβλέπονται και για τις εκπρόθεσμες δηλώσεις έμμεσων φόρων, τελών και εισφορών.
Στις περιπτώσεις αυτές, όταν το ποσό φόρου που προκύπτει προς πληρωμή δεν ξεπερνά τα 100 ευρώ, δεν θα επιβάλλεται πρόστιμο.
Εξαιρούνται όμως ο ΦΠΑ και ο Φόρος Μεταβίβασης Ακινήτων, όπου το καθεστώς παραμένει αυστηρότερο.
Ωστόσο, ακόμη και στον ΦΠΑ επέρχεται σημαντική μείωση των κυρώσεων. Αν μία εκπρόθεσμη δήλωση ΦΠΑ είναι μηδενική, τότε το πρόστιμο περιορίζεται πλέον στα 100 ευρώ, αντί για 250 ή 500 ευρώ που ίσχυαν μέχρι σήμερα, ανάλογα με την κατηγορία βιβλίων της επιχείρησης.
Παράλληλα, καταργείται πλήρως το πρόστιμο των 100 ευρώ για ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ.
«Ανάσα» και για τροποποιητικές δηλώσεις
Το νέο πλαίσιο καλύπτει και τις τροποποιητικές δηλώσεις που υποβάλλονται για διόρθωση λαθών.
Έτσι, δεν θα επιβάλλεται πρόστιμο όταν:
- η διαφορά φόρου που προκύπτει από την τροποποιητική δήλωση δεν ξεπερνά τα 100 ευρώ,
- ή όταν πρόκειται για τροποποιητική δήλωση ΦΠΑ ή παρακρατούμενου φόρου και η αρχική δήλωση είχε κατατεθεί εμπρόθεσμα.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αναμένεται να μειώσει σημαντικά τις περιπτώσεις πολιτών που δίσταζαν να διορθώσουν λάθη λόγω φόβου επιβολής προστίμων.
Ειδική πρόβλεψη για ανήλικους
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η διάταξη που αφορά ανηλίκους.
Με βάση τη νέα ρύθμιση, δεν θα επιβάλλονται πρόστιμα σε εκπρόθεσμες δηλώσεις που αφορούν φορολογικές υποχρεώσεις ανηλίκων ή περιπτώσεις όπου ενήλικος υποβάλλει δήλωση για έτος κατά το οποίο ήταν ακόμη ανήλικος.
Η απαλλαγή καλύπτει και δηλώσεις γονέων, όταν σε αυτές ενσωματώνονται εισοδήματα ανήλικων τέκνων.
Αναδρομική ισχύς και επιστροφές χρημάτων
Ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία της νέας ρύθμισης είναι ότι εφαρμόζεται αναδρομικά από τις 19 Απριλίου 2024.
Αυτό σημαίνει ότι φορολογούμενοι που πλήρωσαν πρόστιμα τα τελευταία δύο χρόνια για παραβάσεις που πλέον εξαιρούνται, θα μπορούν να πάρουν πίσω τα χρήματά τους.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες, η ΑΑΔΕ αναμένεται να εκδώσει αναλυτικές οδηγίες για τη διαδικασία επιστροφής ή συμψηφισμού των ποσών.
Σε περιπτώσεις όπου το πρόστιμο έχει ήδη βεβαιωθεί αλλά δεν έχει εισπραχθεί, η διαδικασία θα «παγώνει» και η οφειλή δεν θα αναζητείται.
Αντίστοιχα, όπου προβλέπεται μείωση προστίμου και όχι πλήρης διαγραφή, θα γίνεται επανυπολογισμός της οφειλής και επιστροφή των επιπλέον ποσών που καταβλήθηκαν.
Νέα φιλοσοφία στους φορολογικούς ελέγχους
Η παρέμβαση του υπουργείου Οικονομικών θεωρείται ενδεικτική μιας νέας προσέγγισης στη φορολογική συμμόρφωση.
Στόχος πλέον δεν είναι η τιμωρία για κάθε καθυστέρηση, αλλά η εστίαση σε υποθέσεις πραγματικής φοροδιαφυγής και ουσιαστικής απώλειας δημοσίων εσόδων.
Για χιλιάδες πολίτες και μικρές επιχειρήσεις, η αλλαγή αυτή μεταφράζεται σε σημαντική οικονομική ελάφρυνση και περιορισμό άδικων επιβαρύνσεων που δημιουργούσαν αγανάκτηση τα προηγούμενα χρόνια.
