Η φετινή ελαιοκομική χρονιά θυμίζει… σταγόνα στον ωκεανό. Από την Πελοπόννησο μέχρι την Κρήτη, οι παραγωγοί βλέπουν τα δέντρα τους να δίνουν λιγοστό καρπό, με τη συγκομιδή να ξεκινά απογοητευτικά και τις προβλέψεις να μιλούν για σημαντική πτώση στην εγχώρια παραγωγή.
Σύμφωνα με ανθρώπους του πρωτογενούς τομέα, η συνολική παραγωγή ελαιολάδου στην Ελλάδα αναμένεται να φτάσει φέτος μόλις τους 160.000 τόνους, σημειώνοντας πτώση περίπου 30% σε σχέση με πέρυσι, όταν ξεπερνούσε τους 230.000 τόνους. Οι λόγοι δύο και ξεκάθαροι: παρατεταμένη ξηρασία και προσβολή από τον δάκο, που έπληξαν τις ελιές πριν καν μπουν στο στάδιο ωρίμανσης.
«Το λάδι βγαίνει με το σταγονόμετρο»
«Η χρονιά είναι φτωχή και πρώιμη. Όπου κι αν έχει ξεκινήσει η συγκομιδή, το ελαιόλαδο είναι ελάχιστο», τονίζει ο Παναγιώτης Ντανάκας, διευθυντής του Συνεταιρισμού Μολάων–Πακίων στη Λακωνία. Όπως επισημαίνει, σε πολλές περιοχές της Πελοποννήσου οι παραγωγοί βλέπουν τις αποδόσεις να μειώνονται δραματικά, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις τα ελαιοτριβεία δουλεύουν λιγότερες ώρες από ποτέ.
Ακόμα πιο δύσκολη είναι η κατάσταση στην Κρήτη, που βιώνει μια από τις χειρότερες χρονιές των τελευταίων δεκαετιών. Η ξηρασία, σε συνδυασμό με την απουσία επαρκών αρδευτικών έργων, έχει οδηγήσει σε παραγωγή-ρεκόρ χαμηλών επιδόσεων: μόλις 25.000 τόνοι αναμένονται φέτος, με ορισμένες περιοχές να κάνουν λόγο για μείωση έως και 70%.
«Σε κάποιες περιοχές, όπως στα βόρεια του Ηρακλείου, το λάδι δεν φτάνει ούτε για τις σαλάτες μας», λέει με απογοήτευση ο Πρίαμος Ιερωνυμάκης, πρόεδρος της Οργάνωσης Αμπελουργών και Ελαιουργών Κρήτης.
Οι πρώτες τιμές και το… σοκ της αγοράς
Αν και η μειωμένη παραγωγή θα μπορούσε να σημαίνει υψηλότερες τιμές, η αγορά δείχνει το αντίθετο. Η πρώτη εμπορική πράξη της σεζόν από τον Αγροτικό Συνεταιρισμό Αγίων Αποστόλων Λακωνίας έκλεισε στα 7,85 ευρώ το κιλό – σχεδόν 22% χαμηλότερα από την αντίστοιχη περσινή τιμή των 10,02 ευρώ.
Σε άλλες περιοχές, οι τιμές παραγωγού κυμαίνονται αυτή τη στιγμή μεταξύ 4,2 και 4,5 ευρώ το κιλό, με τους ειδικούς να εκτιμούν ότι δύσκολα θα ξεπεράσουν τα 5–5,5 ευρώ μέσα στη σεζόν.
Η πτώση αυτή αποδίδεται στη μεγάλη παραγωγή άλλων χωρών, όπως η Ισπανία και η Ιταλία, που φαίνεται να εξισορροπούν τη μείωση της ελληνικής αγοράς. Έτσι, παρότι το ελληνικό λάδι παραμένει ποιοτικά κορυφαίο, η ζήτηση δεν επαρκεί για να κρατήσει τις τιμές ψηλά.
Στα ράφια: σταθερότητα με προσφορές-δόλωμα
Στο επίπεδο του καταναλωτή, οι τιμές έχουν σταθεροποιηθεί σε επίπεδα παρόμοια με τα περσινά. Το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο πωλείται στα 11,5–12 ευρώ το λίτρο, από 13,5–14 ευρώ που κυμαινόταν το 2023–2024. Ωστόσο, οι προσφορές των σούπερ μάρκετ κάνουν το προϊόν πολύ πιο προσιτό: οι τελικές τιμές κυμαίνονται από 6,8 έως 9,98 ευρώ το λίτρο, ενώ τα λάδια ιδιωτικής ετικέτας πωλούνται ακόμη και στα 6,8 ευρώ.
Ανάλογη είναι η εικόνα και για το απλό ελαιόλαδο, που έχει υποχωρήσει από τα 12 ευρώ το 2024 στα 9 ευρώ φέτος, με τις προωθητικές ενέργειες να ρίχνουν την τιμή ακόμη περισσότερο — από 5,85 έως 8 ευρώ το λίτρο.
Παρά την περιορισμένη παραγωγή, ο ανταγωνισμός στην αγορά λιανικής και τα μεγάλα αποθέματα από άλλες μεσογειακές χώρες κρατούν τις τιμές χαμηλά, δίνοντας «ανάσα» στους καταναλωτές αλλά επιτείνοντας την απογοήτευση των παραγωγών.
Οι αριθμοί του πληθωρισμού και η “ψευδαίσθηση” της πτώσης τιμών
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τον Σεπτέμβριο δείχνουν πως η τιμή του ελαιολάδου έχει μειωθεί κατά 37,1% σε σχέση με πέρυσι. Ωστόσο, όπως σημειώνουν οικονομικοί αναλυτές, η στατιστική αυτή πτώση δεν σημαίνει ότι το προϊόν έγινε φτηνό – απλώς επέστρεψε σε πιο «λογικά» επίπεδα μετά τις εξωφρενικές αυξήσεις της προηγούμενης διετίας.
Οι καταναλωτές, από την πλευρά τους, δείχνουν να εκμεταλλεύονται τις συνεχείς προσφορές, αγοράζοντας μεγαλύτερες ποσότητες όταν βρίσκουν καλές τιμές, κάτι που κρατά τη ζήτηση σταθερή.
Ένας κλάδος που ψάχνει ισορροπία
Η φετινή χρονιά φέρνει ξανά στο προσκήνιο το διαχρονικό πρόβλημα της έλλειψης υποδομών στον αγροτικό τομέα. Η απουσία επαρκούς άρδευσης, η κλιματική αλλαγή και η ανεπαρκής αντιμετώπιση του δάκου συνθέτουν μια δύσκολη πραγματικότητα για τους ελαιοκαλλιεργητές, που παλεύουν να κρατήσουν ζωντανή μια από τις σημαντικότερες καλλιέργειες της χώρας.
Αν και η παγκόσμια αγορά δείχνει σταθερότητα, το ελληνικό ελαιόλαδο μοιάζει να χρειάζεται μια στρατηγική επανεκκίνηση – με έμφαση στην ποιότητα, την πιστοποίηση και την εξωστρέφεια. Μέχρι τότε, το «πράσινο χρυσάφι» των ελληνικών χωραφιών θα εξακολουθεί να παράγεται με το… σταγονόμετρο.
