Μια εκτεταμένη αλλαγή στο καθεστώς των τεκμηρίων διαβίωσης ανατρέπει φέτος τον φορολογικό χάρτη για εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες. Μισθωτοί, συνταξιούχοι και οικογένειες με χαμηλά ή μεσαία εισοδήματα βλέπουν για πρώτη φορά μετά από χρόνια τον φόρο τους να μειώνεται δραστικά ή ακόμη και να μηδενίζεται, όχι επειδή δήλωσαν περισσότερα, αλλά επειδή το κράτος σταματά να τους φορολογεί για εισοδήματα που… δεν είχαν ποτέ.
Η ουσία της αλλαγής είναι απλή: τα τεκμήρια για σπίτια, αυτοκίνητα και λοιπά περιουσιακά στοιχεία μειώνονται σημαντικά, ενώ διορθώνονται στρεβλώσεις που «φούσκωναν» τεχνητά το οικογενειακό εισόδημα. Το αποτέλεσμα είναι διπλό. Από τη μία μειώνεται ο φόρος εισοδήματος και από την άλλη ανοίγει ξανά η πόρτα για επιδόματα και φοροαπαλλαγές που χάνονταν λόγω πλασματικών ποσών.
Τι αλλάζει στις κατοικίες
Η πρώτη και πιο άμεση ελάφρυνση αφορά τα τεκμήρια κατοικίας. Για τα περισσότερα σπίτια, ειδικά σε περιοχές με χαμηλές και μεσαίες αντικειμενικές αξίες, τα τεκμήρια μειώνονται οριζόντια κατά 30%. Ακόμη και στις ακριβότερες ζώνες, όπου μέχρι σήμερα ίσχυαν υπέρογκες προσαυξήσεις, οι νέοι συντελεστές είναι αισθητά χαμηλότεροι, οδηγώντας σε συνολική μείωση που φτάνει περίπου το 35%.
Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι χιλιάδες φορολογούμενοι δεν θα «τιμωρούνται» πλέον επειδή μένουν σε ένα παλιό διαμέρισμα που βρίσκεται σε περιοχή με υψηλή αντικειμενική αξία, χωρίς αυτό να αντανακλά το πραγματικό τους εισόδημα.
Ανατροπή στα τεκμήρια των ΙΧ
Ακόμη πιο θεαματικές είναι οι αλλαγές στα αυτοκίνητα. Μέχρι σήμερα, το τεκμήριο καθοριζόταν σχεδόν αποκλειστικά από τα κυβικά εκατοστά, με μικρές μόνο εκπτώσεις λόγω παλαιότητας. Από φέτος, για τα ΙΧ που έχουν ταξινομηθεί από το 2010 και μετά, το σύστημα αλλάζει ριζικά.
Ο υπολογισμός συνδέεται πλέον με τις εκπομπές CO₂, κατά τρόπο αντίστοιχο με τα τέλη κυκλοφορίας. Η αλλαγή αυτή οδηγεί σε μειώσεις τεκμηρίων που ξεκινούν από περίπου 7% και σε ορισμένες περιπτώσεις αγγίζουν ή και ξεπερνούν το 70%. Ιδίως για μικρά και μεσαία αυτοκίνητα χαμηλών ρύπων, το όφελος είναι εντυπωσιακό.
Ποιοι βλέπουν τον φόρο να εξαφανίζεται
Οι μεγάλοι κερδισμένοι είναι χαμηλόμισθοι και χαμηλοσυνταξιούχοι που τα προηγούμενα χρόνια φορολογούνταν με βάση τεκμαρτά εισοδήματα υψηλότερα από τα πραγματικά τους. Υπήρχαν περιπτώσεις όπου δηλωμένο εισόδημα κάτω από το αφορολόγητο «μετατρεπόταν» σε φορολογητέο άνω των 11.000 ευρώ, μόνο και μόνο λόγω τεκμηρίων.
Με τα νέα δεδομένα, σε πολλές τέτοιες περιπτώσεις ο φόρος μηδενίζεται. Σε άλλες, το φορολογητέο εισόδημα πέφτει οριακά πάνω από το αφορολόγητο, με αποτέλεσμα η επιβάρυνση να γίνεται συμβολική.
Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στους συνταξιούχους άνω των 65 ετών. Για αυτούς εφαρμόζεται διπλή ελάφρυνση: πρώτα η γενική μείωση των τεκμηρίων και στη συνέχεια η πρόσθετη έκπτωση 30% που ήδη ίσχυε. Συνολικά, η μείωση μπορεί να φτάσει το 70%, οδηγώντας σε πλήρη απαλλαγή από φόρο σε πάρα πολλές περιπτώσεις.
Επιδόματα και ΕΝΦΙΑ: ποιοι ξαναμπαίνουν στο παιχνίδι
Η μείωση των τεκμηρίων δεν επηρεάζει μόνο τον φόρο εισοδήματος. Χιλιάδες οικογένειες έχαναν μέχρι σήμερα οικογενειακά επιδόματα, επίδομα θέρμανσης ή μειώσεις στον ΕΝΦΙΑ, επειδή το τεκμαρτό τους εισόδημα ξεπερνούσε τα προβλεπόμενα όρια.
Με τα νέα, χαμηλότερα τεκμήρια, πολλά νοικοκυριά «επιστρέφουν» κάτω από τα εισοδηματικά πλαφόν. Αυτό μεταφράζεται σε περισσότερους δικαιούχους για επιδόματα τέκνων, ενισχύσεις θέρμανσης και, από τα επόμενα έτη, απαλλαγές ή μειώσεις στον ΕΝΦΙΑ.
Η μεγάλη ανάσα για οικογένειες με ενήλικα παιδιά
Μια από τις πιο ουσιαστικές διορθώσεις αφορά τα ενήλικα εξαρτώμενα τέκνα. Μέχρι πρότινος, ακόμη και ένα ελάχιστο εισόδημα από τόκους ή περιστασιακή εργασία οδηγούσε αυτόματα σε καταλογισμό τεκμαρτού εισοδήματος 3.000 ευρώ. Το ποσό αυτό προστίθετο στο οικογενειακό εισόδημα και συχνά στερούσε επιδόματα και φοροαπαλλαγές.
Από φέτος, όταν το ενήλικο τέκνο έχει δικό του εισόδημα, λαμβάνεται υπόψη μόνο το πραγματικό ποσό και όχι το ελάχιστο τεκμήριο. Έτσι αποφεύγεται η τεχνητή διόγκωση του οικογενειακού εισοδήματος και χιλιάδες οικογένειες ξανακερδίζουν παροχές που έχαναν άδικα.
Τι σημαίνουν όλα αυτά στην πράξη
Οι φετινές φορολογικές δηλώσεις θα είναι για πολλούς η πρώτη ευχάριστη έκπληξη μετά από χρόνια. Λιγότερος φόρος, περισσότερα επιδόματα και μια πιο ρεαλιστική αποτύπωση της οικονομικής κατάστασης των νοικοκυριών.
Με απλά λόγια, το κράτος σταματά –έστω και εν μέρει– να φορολογεί τη θεωρητική ευημερία και αρχίζει να βλέπει το πραγματικό εισόδημα. Και για εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες, αυτό μεταφράζεται σε πραγματική οικονομική ανάσα.
