Ο πληθωρισμός έχει γίνει τα τελευταία χρόνια ο μόνιμος «εχθρός» των εισοδημάτων. Δεν περιορίζεται όμως μόνο στο να μειώνει την αγοραστική δύναμη των πολιτών και των συνταξιούχων. Για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά λειτουργεί και ως ένας αόρατος, αλλά απολύτως πραγματικός, μηχανισμός περικοπής – ειδικά για όσους βγαίνουν τώρα στη σύνταξη.
Ο λόγος είναι ο τρόπος με τον οποίο αναπροσαρμόζονται οι συντάξιμες αποδοχές των νέων συνταξιούχων. Αντί να λαμβάνεται υπόψη η εξέλιξη των μισθών στην οικονομία, εφαρμόζεται και πάλι ο πληθωρισμός της προηγούμενης χρονιάς. Πρόκειται για μια επιλογή που δεν ήταν ο αρχικός σχεδιασμός της νομοθεσίας και η οποία έχει άμεσο κόστος στο τελικό ύψος των ανταποδοτικών συντάξεων.
Τι προέβλεπε ο νόμος και τι εφαρμόζεται στην πράξη
Ο ασφαλιστικός νόμος του 2020 προέβλεπε ότι, από ένα συγκεκριμένο σημείο και μετά, η αναπροσαρμογή των συντάξιμων αποδοχών θα γίνεται με βάση έναν ειδικό δείκτη μισθών. Ο δείκτης αυτός θα αποτύπωνε πιο ρεαλιστικά τη δυναμική της αγοράς εργασίας και τις αυξήσεις των αμοιβών, εξασφαλίζοντας ότι οι νέες συντάξεις δεν θα αποσυνδέονται από την πραγματική εξέλιξη των εισοδημάτων.
Ωστόσο, ο δείκτης μισθών δεν καταρτίστηκε εγκαίρως. Το αποτέλεσμα; Για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, οι νέες συντάξεις υπολογίζονται με βάση τον πληθωρισμό της προηγούμενης χρονιάς. Με απλά λόγια, όσοι αποχωρούν φέτος από την εργασία τους, «κλειδώνουν» τη σύνταξή τους με κριτήριο τις τιμές και όχι τους μισθούς.
Πληθωρισμός vs μισθοί: μια χαοτική διαφορά
Η διαφορά ανάμεσα στους δύο δείκτες δεν είναι θεωρητική. Είναι απολύτως μετρήσιμη. Σύμφωνα με στοιχεία που περιλαμβάνονται σε πρόσφατη έκθεση της Τράπεζα της Ελλάδας, οι συνολικές αμοιβές από εξαρτημένη εργασία αυξήθηκαν σε ετήσια βάση με ρυθμό που πλησίασε το 7%.
Την ίδια στιγμή, ο πληθωρισμός της χρονιάς στην οποία «πατάνε» οι φετινές συντάξεις κινήθηκε σε επίπεδα κοντά στο 2,5%. Η ψαλίδα είναι τεράστια. Ακόμη κι αν ο μελλοντικός δείκτης μισθών δεν αποτύπωνε πλήρως αυτή την αύξηση, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα ήταν αισθητά υψηλότερος από τον δείκτη τιμών.
Αυτό σημαίνει ότι, αν εφαρμοζόταν ο δείκτης μισθών, οι ανταποδοτικές συντάξεις όσων συνταξιοδοτούνται σήμερα θα μπορούσαν να είναι σημαντικά μεγαλύτερες – σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και πολλαπλάσιες ως προς την ετήσια αναπροσαρμογή.
Ο πληθωρισμός ως «κόφτης» των νέων συντάξεων
Στην πράξη, ο πληθωρισμός λειτουργεί σαν ένας έμμεσος μηχανισμός περιορισμού του κόστους για το ασφαλιστικό σύστημα. Δεν πρόκειται για οριζόντια περικοπή, αλλά για μια πιο ύπουλη μείωση: η βάση υπολογισμού της σύνταξης ξεκινά χαμηλότερα και παραμένει χαμηλότερη για όλη τη διάρκεια καταβολής της.
Αυτό αφορά όχι μόνο το αρχικό ποσό της σύνταξης, αλλά και τις μελλοντικές αυξήσεις. Όταν η αφετηρία είναι χαμηλή, κάθε επόμενη αναπροσαρμογή υπολογίζεται πάνω σε μικρότερο ποσό.
Τι αλλάζει με τον πλασματικό χρόνο ασφάλισης
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη όταν μπαίνει στο παιχνίδι ο πλασματικός χρόνος ασφάλισης. Με πρόσφατη εγκύκλιο, ο e-ΕΦΚΑ ξεκαθάρισε ότι και η αναγνώριση πλασματικών ετών –μέσω εξαγοράς– θα γίνεται με βάση τον πληθωρισμό και όχι κάποιον δείκτη μισθών.
Αυτό σημαίνει ότι:
-
το κόστος εξαγοράς,
-
ο υπολογισμός των συντάξιμων αποδοχών,
-
και οι αποφάσεις προαιρετικής συνέχισης ασφάλισης
θα ακολουθούν την ίδια «λογική» χαμηλής αναπροσαρμογής για όσους συνταξιοδοτηθούν εντός του έτους.
Πότε αναμένεται η αλλαγή
Το νέο σύστημα, που θα βασίζεται σε δείκτη μισθών και όχι στον δείκτη τιμών, έχει πλέον μετατεθεί χρονικά. Η εφαρμογή του τοποθετείται από την 1η Ιανουαρίου 2027. Μέχρι τότε, όσοι αποχωρούν από την αγορά εργασίας καλούνται να αποδεχθούν ένα σύστημα που δεν αντικατοπτρίζει την πραγματική εξέλιξη των μισθών.
Το συμπέρασμα που καίει
Για χιλιάδες νέους συνταξιούχους, το πρόβλημα δεν είναι μόνο το ύψος της σύνταξης, αλλά ο τρόπος που αυτή «χτίζεται». Η απουσία του δείκτη μισθών μετατρέπει τον πληθωρισμό σε έναν αθόρυβο κόφτη, που μειώνει τις αποδοχές πριν καν φτάσουν στον τραπεζικό λογαριασμό.
Και όσο η μετάβαση στο νέο σύστημα καθυστερεί, τόσο περισσότεροι συνταξιούχοι θα βγαίνουν στη σύνταξη με όρους… προηγούμενης δεκαετίας, σε μια οικονομία που κινείται με εντελώς διαφορετικούς ρυθμούς.
