Ο χρόνος μετρά αντίστροφα για χιλιάδες ασφαλισμένους που ανήκουν στην κατηγορία των «παλαιών», δηλαδή όσων είχαν ενταχθεί στην ασφάλιση πριν από το 1993. Για αυτούς, το 2024 εξελίσσεται σε κομβική χρονιά, καθώς αποτελεί – για πολλούς – το τελευταίο ουσιαστικό παράθυρο εξόδου προς τη σύνταξη πριν από τη συμπλήρωση του 62ου έτους ηλικίας.
Το ενδιαφέρον για πρόωρη ή ταχύτερη συνταξιοδότηση δεν είναι τυχαίο. Αντίθετα, καταγράφεται αυξημένο και σταθερό, κυρίως μεταξύ ασφαλισμένων του ΙΚΑ, του Δημοσίου, καθώς και των πρώην ΔΕΚΟ και τραπεζών. Οι συγκεκριμένες κατηγορίες διαθέτουν ακόμη «εργαλεία» κατοχύρωσης, τα οποία τους επιτρέπουν να αποχωρήσουν με ευνοϊκότερα ηλικιακά όρια σε σχέση με το γενικό πλαίσιο.
Γιατί το 2024 θεωρείται χρονιά-ορόσημο
Η ιδιαιτερότητα της φετινής χρονιάς έγκειται στο γεγονός ότι όσοι είχαν κατοχυρώσει δικαίωμα σε προηγούμενα έτη μπορούν ακόμη να ενεργοποιήσουν αυτό το δικαίωμα, αξιοποιώντας τα όρια ηλικίας που ίσχυαν κατά τον χρόνο της κατοχύρωσης. Με απλά λόγια, η ηλικία συνταξιοδότησης «κλειδώνει» με βάση το έτος θεμελίωσης, ακόμη κι αν η αίτηση υποβληθεί αργότερα.
Αυτό σημαίνει ότι, υπό προϋποθέσεις, η έξοδος μπορεί να γίνει και μετά το 2024, χωρίς όμως να αλλάζουν τα ηλικιακά όρια. Ωστόσο, η αγωνία των ασφαλισμένων παραμένει έντονη, καθώς οποιαδήποτε μελλοντική αλλαγή στο σύστημα θεωρείται πιθανό να περιορίσει ή να καταργήσει τέτοιου είδους μεταβατικές διατάξεις.
Τα στοιχεία που αποτυπώνουν την τάση
Η εικόνα επιβεβαιώνεται και από τα επίσημα δεδομένα. Σύμφωνα με την έκθεση «ΑΤΛΑΣ», μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο (Νοέμβριος – Σεπτέμβριος 2023) εκδόθηκαν πάνω από 55.000 κύριες και επικουρικές συντάξεις, ενώ σχεδόν 20.000 νέα αιτήματα ολοκληρώθηκαν. Ο συνολικός αριθμός των συνταξιούχων στη χώρα αγγίζει πλέον τα 2,7 εκατομμύρια, με περίπου μισό εκατομμύριο να λαμβάνει και επικουρική σύνταξη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η κατανομή των νέων απονομών: η συντριπτική πλειονότητα αφορά κύριες συντάξεις, ενώ σημαντικός είναι και ο αριθμός συντάξεων αναπηρίας και παροχών λόγω θανάτου. Παράλληλα, οι νέες επικουρικές που εκδόθηκαν ξεπερνούν τις 23.000, στοιχείο που αποδεικνύει ότι το σύστημα συνεχίζει να δέχεται ισχυρή πίεση.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικός είναι ο αριθμός των αιτήσεων συνταξιοδότησης. Από το 2021 έως σήμερα, οι αιτήσεις παραμένουν σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, με μια ήπια αποκλιμάκωση, χωρίς όμως να αλλάζει η συνολική εικόνα. Για το 2024, οι εκτιμήσεις μιλούν για περίπου 197.000 αιτήσεις, αριθμός που επιβεβαιώνει ότι η «φυγή» προς τη σύνταξη συνεχίζεται.
Ποιοι μπορούν να φύγουν πριν τα 62
Παρά το αυστηρό γενικό όριο, εξακολουθούν να υπάρχουν συγκεκριμένες κατηγορίες που μπορούν να συνταξιοδοτηθούν νωρίτερα. Στο Δημόσιο, ασφαλισμένοι με 35, 36 ή 37 έτη και 25ετία σε συγκεκριμένα έτη κατοχύρωσης μπορούν να αποχωρήσουν ακόμη και λίγο μετά τα 61. Ευνοϊκές ρυθμίσεις ισχύουν και για εργαζομένους σε βαρέα επαγγέλματα στους ΟΤΑ, αλλά και για γυναίκες με 25ετία που είχαν θεμελιώσει δικαίωμα έως το 2012.
Στον ιδιωτικό τομέα, και ειδικά στο ΙΚΑ, αντίστοιχες δυνατότητες υπάρχουν για ασφαλισμένους με βαρέα και ανθυγιεινά ένσημα, καθώς και για μητέρες ανηλίκων με συγκεκριμένο αριθμό ημερών ασφάλισης. Ανάλογες διατάξεις συναντώνται και σε ειδικά ταμεία, όπως το Ταμείο Νομικών και το ΝΑΤ, όπου τα όρια διαφοροποιούνται ανάλογα με τα έτη ασφάλισης και την τελευταία ασφαλιστική ιδιότητα.
Οι τρεις λόγοι πίσω από το «κύμα» εξόδου
Οι ειδικοί εντοπίζουν τρεις βασικούς παράγοντες που εξηγούν τη μαζική στροφή προς τη συνταξιοδότηση. Πρώτον, ο φόβος νέας αύξησης των ορίων ηλικίας, με ορίζοντα το 2027 και φόντο την άνοδο του προσδόκιμου ζωής, λειτουργεί ως ισχυρό κίνητρο για πρόωρη αποχώρηση.
Δεύτερον, το θεσμικό πλαίσιο μετά το 2022 θεωρείται πιο φιλικό, καθώς επιτρέπει την απονομή σύνταξης χωρίς πέναλτι ακόμη και σε περιπτώσεις διαδοχικής ασφάλισης. Αυτό διευκολύνει χιλιάδες ασφαλισμένους που στο παρελθόν «κόλλαγαν» σε γραφειοκρατικά ή νομικά εμπόδια.
Τρίτον, καθοριστικό ρόλο παίζει η γενιά των λεγόμενων baby boomers. Όσοι γεννήθηκαν μεταξύ 1954 και 1964 επωφελούνται από προσαυξήσεις που συνδέονται με τα χρόνια ασφάλισης και τη δημογραφική τους θέση, καθιστώντας τη σύνταξη οικονομικά πιο ελκυστική.
Το συμπέρασμα
Το σκηνικό που διαμορφώνεται είναι σαφές: για χιλιάδες ασφαλισμένους, οι αποφάσεις που θα ληφθούν τώρα είναι καθοριστικές. Η έγκαιρη ενημέρωση και η σωστή αξιοποίηση των διατάξεων κατοχύρωσης μπορεί να κάνουν τη διαφορά ανάμεσα σε μια έξοδο πριν τα 62 ή σε αρκετά επιπλέον χρόνια εργασίας. Σε κάθε περίπτωση, το 2024 δεν είναι απλώς άλλη μία χρονιά – είναι το σημείο καμπής για όσους θέλουν να «κλειδώσουν» τη σύνταξή τους.
