Μια «επανάσταση» στους δήμους και τις περιφέρειες φέρνει το νέο σχέδιο νόμου που παρουσίασε ο Υπουργός Εσωτερικών, Θεόδωρος Λιβάνιος. Με στόχο να μπει τάξη σε δεκαετίες περίπλοκης και αλληλοεπικαλυπτόμενης νομοθεσίας, ο επικαιροποιημένος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης επιχειρεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο διοικούνται οι τοπικές κοινωνίες στη χώρα.
Τέλος οι δύο γύροι στις εκλογές – Έρχεται η “μία και έξω” κάλπη
Μία από τις πιο εντυπωσιακές αλλαγές που φέρνει το νομοσχέδιο είναι η κατάργηση του δεύτερου γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές. Με τη θέσπιση του συστήματος «συμπληρωματικής ψήφου», οι δήμαρχοι και οι περιφερειάρχες θα εκλέγονται από την πρώτη Κυριακή. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, αυτό θα ενισχύσει τη συμμετοχή των πολιτών, θα εξασφαλίσει ουσιαστικό προεκλογικό διάλογο και θα περιορίσει τις παρασκηνιακές συμφωνίες που συχνά επικρατούν μεταξύ των δύο εκλογικών γύρων. Ωστόσο, αρκετοί αιρετοί δεν βλέπουν με καλό μάτι την αλλαγή, θεωρώντας ότι περιορίζει τη δημοκρατικότητα της διαδικασίας.
Νέα εποχή για τη διοίκηση των δήμων
Το σχέδιο νόμου δεν περιορίζεται στο εκλογικό σκέλος. Επεμβαίνει βαθιά και στον πυρήνα της διοικητικής λειτουργίας των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ), αναβαθμίζοντας το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τους δήμους και τα νομικά τους πρόσωπα. Η εποπτεία των αποφάσεων τους αλλάζει μορφή, με την ίδρυση του θεσμού του Γενικού Επόπτη Νομιμότητας και την αντικατάσταση των παλιών δομών ελέγχου από επτά νέες αυτοτελείς υπηρεσίες.
Οι έλεγχοι πλέον θα πραγματοποιούνται μέσω ενός ενιαίου ψηφιακού συστήματος, με κοινά κριτήρια και τυποποιημένες διαδικασίες, ώστε να διασφαλίζεται η αντικειμενικότητα και η διαφάνεια.
Μία πειθαρχική αρχή για όλους τους αιρετούς
Σαρωτικές είναι οι αλλαγές και στο πειθαρχικό δίκαιο των αιρετών. Αντί για επτά διαφορετικά συμβούλια ανά την επικράτεια, δημιουργείται ένα ενιαίο Κεντρικό Πειθαρχικό Συμβούλιο, με σαφώς ορισμένες αρμοδιότητες και διαδικασίες. Στόχος είναι η επιτάχυνση των διαδικασιών, η εξασφάλιση ίσης μεταχείρισης και η αποφυγή της πολυδιάσπασης που δημιουργούσε καθυστερήσεις και αδικίες.
Δικαιοσύνη στην πρόσβαση για όλους τους πολίτες
Ένα από τα κεντρικά στοιχεία του νέου Κώδικα είναι η μέριμνα για ίση πρόσβαση όλων των πολιτών στις υπηρεσίες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ανεξαρτήτως γεωγραφικής περιοχής. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται σε ορεινούς και νησιωτικούς δήμους, με ειδικές ρυθμίσεις που ενισχύουν τη λειτουργικότητά τους και εξασφαλίζουν την παροχή βασικών υπηρεσιών στους κατοίκους.
Ψηφιοποίηση και διαφάνεια στα δημοτικά ταμεία
Το οικονομικό σκέλος του νέου Κώδικα φέρνει σαρωτικές αλλαγές. Οι αποσπασματικές διατάξεις του παρελθόντος καταργούνται και εισάγεται ένα ενιαίο νομικό πλαίσιο που δίνει έμφαση στον ψηφιακό εκσυγχρονισμό. Το νέο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Κεντρικών Ηλεκτρονικών Πληρωμών θα προσφέρει:
-
Αυτόματη ενημέρωση για ληξιπρόθεσμες οφειλές
-
Ηλεκτρονική είσπραξη δημοτικών εσόδων
-
Ενισχυμένο μηχανισμό ελέγχου και εποπτείας
Ο στόχος είναι διπλός: διαφάνεια στα οικονομικά των ΟΤΑ και βελτίωση της εξυπηρέτησης προς τους πολίτες.
Ανακατανομή πόρων με νέα κριτήρια
Ο Κώδικας αναθεωρεί και το σύστημα τοπικής φορολόγησης. Τα δημοτικά τέλη επαναπροσδιορίζονται με βάση τη δικαιοσύνη και την αποδοτικότητα. Παράλληλα, εισάγονται οι λεγόμενοι “Δυναμικοί Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι”, οι οποίοι θα υπολογίζονται με βάση τις κρατικές επιχορηγήσεις από το 2026 και θα προσαρμόζονται αυτόματα ανάλογα με τους δημοσιονομικούς στόχους της χώρας.
Έτσι, οι δήμοι αποκτούν σταθερότερους και προβλέψιμους πόρους, ενώ διασφαλίζεται και η αποτελεσματικότερη διαχείριση των κοινόχρηστων χώρων και των τοπικών υποδομών.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τον πολίτη;
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης φιλοδοξεί να δώσει ένα τέλος στη γραφειοκρατία, στην ασάφεια και στις ανισότητες που χαρακτήριζαν για χρόνια τη διοίκηση στους ΟΤΑ. Αν πετύχει, θα σημάνει πιο γρήγορη εξυπηρέτηση, λιγότερα “χαμένα” κονδύλια και περισσότερη διαφάνεια – από τις εκλογές μέχρι και την καθαριότητα του δρόμου.
Η εφαρμογή του όμως, όπως σε κάθε μεγάλη μεταρρύθμιση, θα κριθεί στην πράξη. Οι δήμοι καλούνται να προσαρμοστούν γρήγορα σε ένα τελείως νέο περιβάλλον. Το ερώτημα είναι: θα ανταποκριθούν ή θα μείνουμε και πάλι στα χαρτιά;
