Νέες αλλαγές στον εκλογικό νόμο της Αυτοδιοίκησης λίγο πριν την εφαρμογή του. Πώς εκλέγονται δήμαρχοι χωρίς δεύτερο γύρο και τι αλλάζει στην κατανομή των εδρών.

Δημοτικές εκλογές: Οι αλλαγές της τελευταίας στιγμής στον νέο εκλογικό νόμο – Πώς μπορεί να εκλεγεί δήμαρχος ακόμη και με ποσοστό κάτω από 42%

Σημαντικές αλλαγές της τελευταίας στιγμής περιλαμβάνει ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης, με τον υπουργό Εσωτερικών Θεόδωρο Λιβάνιο να προχωρά σε νομοτεχνικές βελτιώσεις λίγο πριν από την ψήφιση του νομοσχεδίου. Οι παρεμβάσεις αφορούν το νέο εκλογικό σύστημα για τις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές, το οποίο ήδη έχει προκαλέσει έντονες πολιτικές και επιστημονικές αντιδράσεις.

Το νέο μοντέλο καταργεί τον δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών και εισάγει για πρώτη φορά το σύστημα της εναλλακτικής ψήφου, με στόχο την ανάδειξη δημάρχων και περιφερειαρχών από την πρώτη Κυριακή.

Δήμαρχοι χωρίς δεύτερο γύρο και με όριο το 42%

Με βάση το νέο εκλογικό σύστημα, ένας συνδυασμός εκλέγεται από την πρώτη Κυριακή εφόσον συγκεντρώσει ποσοστό 42% + 1 ψήφο.

Εάν κανένας συνδυασμός δεν πετύχει το όριο αυτό, ενεργοποιείται η δεύτερη καταμέτρηση μέσω των εναλλακτικών προτιμήσεων που θα έχουν δηλώσει οι ψηφοφόροι στο ψηφοδέλτιό τους, αντικαθιστώντας ουσιαστικά τον δεύτερο γύρο.

Ωστόσο, ακόμη και μετά τη δεύτερη καταμέτρηση, υπάρχει το ενδεχόμενο ο νικητής να εκλεγεί χωρίς να έχει φτάσει το όριο του 42%, γεγονός που αποτέλεσε ένα από τα βασικά σημεία κριτικής απέναντι στο νέο σύστημα.

Η παρέμβαση της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Βουλής

Καθοριστική υπήρξε η έκθεση της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Βουλής, η οποία επισήμανε ότι το αρχικό σχέδιο νόμου δημιουργούσε σοβαρό ζήτημα αντιπροσωπευτικότητας.

Σύμφωνα με την έκθεση, υπήρχε εσωτερική αντίφαση, καθώς ένας συνδυασμός θα μπορούσε να εκλεγεί με ποσοστό αισθητά χαμηλότερο του 42%, αλλά να λαμβάνει αυτομάτως τα 3/5 των εδρών του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου.

Η Υπηρεσία προειδοποίησε ότι μια τέτοια πρόβλεψη ενδέχεται να αλλοιώνει τη λαϊκή βούληση και να δημιουργεί προβλήματα δημοκρατικής νομιμοποίησης.

Η αλλαγή που έφερε ο Θεόδωρος Λιβάνιος

Μετά τις παρατηρήσεις αυτές, ο υπουργός Εσωτερικών ανακοίνωσε νομοτεχνική βελτίωση κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου στη Βουλή.

Η βασική αλλαγή προβλέπει ότι όταν ο επιτυχών συνδυασμός δεν συγκεντρώνει ούτε μετά τη δεύτερη καταμέτρηση ποσοστό μεγαλύτερο του 42%, δεν θα λαμβάνει πλέον αυτομάτως τα 3/5 των εδρών.

Αντίθετα, μειώνεται η πλειοψηφία του στο δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ένα δημοτικό συμβούλιο 25 εδρών, όπου αντί για κατανομή 15-10, η νέα διάταξη προβλέπει κατανομή 14-11.

Πώς αλλάζει η κατανομή των εδρών

Οι αλλαγές αφορούν κυρίως μεγάλους δήμους και περιφέρειες.

Σύμφωνα με το τελικό κείμενο του νόμου:

• Δημοτικά συμβούλια 25 και 29 εδρών: μείωση κατά 1 έδρα για την πλειοψηφία.
• Συμβούλια 35 και 39 εδρών: μείωση κατά 2 έδρες.
• Συμβούλια 43 εδρών: μείωση κατά 3 έδρες.

Αντίστοιχες αλλαγές προβλέπονται και στα περιφερειακά συμβούλια, όπου:

• Περιφέρειες με 45, 51 και 61 έδρες χάνουν 3 έδρες από την πλειοψηφία.
• Στην Περιφέρεια Αττικής προβλέπεται μείωση 5 εδρών, με την πλειοψηφία να διαμορφώνεται στις 56 από τις 101 έδρες.

Η υπόθεση Μπακογιάννη επανέρχεται στη συζήτηση

Η μεταρρύθμιση έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από τα κόμματα της αντιπολίτευσης, τα οποία υποστηρίζουν ότι η κατάργηση του δεύτερου γύρου περιορίζει τη δυνατότητα των πολιτών να εκφράσουν ψήφο ανατροπής απέναντι στον πρώτο υποψήφιο.

Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται η περίπτωση των δημοτικών εκλογών του 2023 στον Δήμο Αθηναίων, όπου ο Κώστας Μπακογιάννης είχε συγκεντρώσει 41,35% στον πρώτο γύρο, αλλά ηττήθηκε στον δεύτερο γύρο.

Με το νέο σύστημα, εκτιμάται ότι θα είχε αναδειχθεί δήμαρχος από την πρώτη διαδικασία, λαμβάνοντας παράλληλα 23 έδρες στο Δημοτικό Συμβούλιο της Αθήνας.

Τα ερωτήματα που παραμένουν

Παρά τις διορθώσεις της τελευταίας στιγμής, οι συζητήσεις για την αντιπροσωπευτικότητα του νέου εκλογικού συστήματος δεν έχουν κοπάσει.

Νομικοί και αυτοδιοικητικοί παράγοντες επισημαίνουν ότι εξακολουθεί να υπάρχει το ενδεχόμενο δύο δήμαρχοι με σημαντικά διαφορετικά ποσοστά – ακόμη και ένας με 41,9% και ένας άλλος με 28% – να διαθέτουν τελικά την ίδια δύναμη στο δημοτικό συμβούλιο ως προς την κατανομή των εδρών.

Το νέο μοντέλο αναμένεται να εφαρμοστεί στις επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές και ήδη αποτελεί ένα από τα πιο πολυσυζητημένα σημεία του νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης.