Σημαντικές εξελίξεις για τον χώρο της δόμησης, της πολεοδομίας και του χωροταξικού σχεδιασμού φέρνει ο νέος Κώδικας Χωροταξίας και Πολεοδομίας, ο οποίος εισάγεται σήμερα, Πέμπτη 4 Ιουνίου 2026, στην Ολομέλεια της Βουλής από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, προκειμένου να συζητηθεί και να κυρωθεί.
Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες νομοθετικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στον τομέα της χωροταξίας και της πολεοδομίας, καθώς συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο κείμενο εκατοντάδες διατάξεις που μέχρι σήμερα βρίσκονταν διάσπαρτες σε δεκάδες διαφορετικούς νόμους, προεδρικά διατάγματα και κανονιστικές πράξεις.
Ένα ενιαίο πλαίσιο μετά από δεκαετίες πολυνομίας
Ο νέος Κώδικας αποτελεί το αποτέλεσμα μιας πολυετούς διαδικασίας που ξεκίνησε το 2020 και ολοκληρώθηκε το 2026. Στόχος του είναι να βάλει τέλος στο σύνθετο και συχνά δυσνόητο πλαίσιο που ίσχυε μέχρι σήμερα, δημιουργώντας ένα ενιαίο σημείο αναφοράς για πολίτες, μηχανικούς, επενδυτές, νομικούς και δημόσιες υπηρεσίες.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ο Κώδικας συγκεντρώνει και κωδικοποιεί συνολικά 181 διαφορετικά νομοθετήματα, ορισμένα από τα οποία έχουν ηλικία που ξεπερνά ακόμη και τα 100 χρόνια.
Η φιλοσοφία του νέου πλαισίου βασίζεται στη δημιουργία ενός «ζωντανού» νομοθετικού εργαλείου, το οποίο θα ενημερώνεται συνεχώς με κάθε νέα αλλαγή της νομοθεσίας, αποφεύγοντας έτσι τα προβλήματα που δημιούργησε στο παρελθόν ο κατακερματισμός των διατάξεων.
Τι περιλαμβάνει ο νέος Κώδικας
Το νομοθέτημα αποτελείται από 477 άρθρα και οργανώνεται σε εννέα βασικές θεματικές ενότητες που καλύπτουν ολόκληρο το φάσμα της χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας.
Μεταξύ άλλων περιλαμβάνει:
- Χωρικό σχεδιασμό
- Αστικές αναπλάσεις
- Εφαρμογή πολεοδομικών σχεδίων
- Κανόνες δόμησης και χρήσεων γης
- Έκδοση οικοδομικών αδειών
- Ρυθμίσεις για αυθαίρετα και πολεοδομικές παραβάσεις
- Διαχείριση επικίνδυνων οικοδομών
- Πολιτικές αστικής ανθεκτικότητας
- Μέτρα προσβασιμότητας
- Ρυθμίσεις που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή και το οικιστικό απόθεμα.
Παράλληλα, περιλαμβάνονται ειδικές διατάξεις για τα συλλογικά όργανα χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού, τα Αρχιτεκτονικά Συμβούλια, τις επιτροπές προσβασιμότητας, τις επιτροπές αυθαιρέτων, καθώς και το ηλεκτρονικό μητρώο χωρικών μελετών.
Ποιοι επηρεάζονται άμεσα
Η εφαρμογή του νέου Κώδικα αφορά ουσιαστικά το σύνολο της κοινωνίας.
Άμεσα επηρεάζονται:
- Ιδιοκτήτες ακινήτων
- Μηχανικοί
- Αρχιτέκτονες
- Δικηγόροι
- Κατασκευαστές
- Επενδυτές
- Δήμοι και Περιφέρειες
- Δημόσιες υπηρεσίες
- Επιχειρήσεις ανάπτυξης ακινήτων
- Περιβαλλοντικοί φορείς και οργανώσεις.
Το ΥΠΕΝ εκτιμά ότι η ενοποίηση των κανόνων θα επιτρέψει ταχύτερη διεκπεραίωση υποθέσεων, θα μειώσει τις διαφορετικές ερμηνείες της νομοθεσίας και θα περιορίσει σημαντικά τη γραφειοκρατία.
Δεν αλλάζουν οι ισχύοντες κανόνες
Ένα από τα βασικά στοιχεία που διευκρινίζει το υπουργείο είναι ότι ο νέος Κώδικας δεν εισάγει νέο δίκαιο ούτε αλλάζει τους υφιστάμενους πολεοδομικούς κανόνες.
Ουσιαστικά πρόκειται για μια μεγάλη κωδικοποίηση της ήδη ισχύουσας νομοθεσίας, η οποία πλέον συγκεντρώνεται σε ένα ενιαίο και οργανωμένο νομοθετικό κείμενο.
Με αυτόν τον τρόπο οι πολίτες και οι επαγγελματίες θα μπορούν να βρίσκουν ευκολότερα τις ισχύουσες διατάξεις χωρίς να χρειάζεται να ανατρέχουν σε δεκάδες διαφορετικούς νόμους και τροποποιήσεις.
Ψηφιακή πρόσβαση για όλους
Παράλληλα με την έναρξη ισχύος του Κώδικα, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προχωρά στη δημιουργία νέας ηλεκτρονικής βάσης νομικών δεδομένων.
Μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας, κάθε πολίτης θα έχει δωρεάν πρόσβαση στις διατάξεις του Κώδικα, ενώ όλες οι μελλοντικές νομοθετικές αλλαγές θα ενσωματώνονται αυτόματα στο κείμενο, ώστε να παραμένει συνεχώς επικαιροποιημένο.
Πότε τίθεται σε ισχύ
Η ισχύς του νέου Κώδικα θα ξεκινήσει αμέσως μετά τη δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ), χωρίς να προβλέπεται μεταβατική περίοδος παράλληλης εφαρμογής με τα νομοθετήματα που αντικαθιστά.
Έτσι, από την πρώτη ημέρα εφαρμογής του, ο νέος Κώδικας θα αποτελέσει το βασικό σημείο αναφοράς για το σύνολο της χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας της χώρας.
