Μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές που έχουν προταθεί ποτέ στον τρόπο διεξαγωγής των εκλογών στην Ελλάδα φέρνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ανοίγοντας τον δρόμο για ηλεκτρονική ψηφοφορία στις αυτοδιοικητικές εκλογές, στα δημοτικά δημοψηφίσματα αλλά και στις εκλογές των συμβουλίων νέων.
Το σχέδιο που παρουσίασε το υπουργείο Εσωτερικών φιλοδοξεί να μεταφέρει σημαντικό μέρος της εκλογικής διαδικασίας στο ψηφιακό περιβάλλον, δημιουργώντας νέα δεδομένα για δήμους, περιφέρειες και ψηφοφόρους σε ολόκληρη τη χώρα. Η μεταρρύθμιση θεωρείται από πολλούς ως το πρώτο μεγάλο βήμα προς την καθιέρωση πιο εκτεταμένων μορφών ηλεκτρονικής συμμετοχής και στο μέλλον ακόμη και στις εθνικές εκλογές.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του νομοσχεδίου, η ηλεκτρονική ψήφος θα εφαρμοστεί από τις επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028 και θα αφορά την ανάδειξη δημάρχων, δημοτικών συμβουλίων, περιφερειαρχών και περιφερειακών συμβουλίων. Το νέο μοντέλο δεν καταργεί τη φυσική παρουσία στις κάλπες, καθώς οι πολίτες θα συνεχίσουν να έχουν τη δυνατότητα να ψηφίζουν με τον παραδοσιακό τρόπο. Ωστόσο, όσοι επιλέγουν την ηλεκτρονική διαδικασία θα εγγράφονται σε ειδικούς εκλογικούς καταλόγους, ώστε να αποκλείεται το ενδεχόμενο διπλής ψήφου.
Η εγγραφή θα πραγματοποιείται μέσω ειδικής πλατφόρμας στο gov.gr, με τη χρήση προσωπικών κωδικών taxisnet και επιβεβαίωση στοιχείων μέσω OTP, δηλαδή κωδικών μίας χρήσης. Το υπουργείο Εσωτερικών διαβεβαιώνει ότι θα τηρούνται όλες οι προβλέψεις του GDPR και της ελληνικής νομοθεσίας για την προστασία προσωπικών δεδομένων, καθώς η διαχείριση των εκλογικών στοιχείων θεωρείται ζήτημα υψηλής ευαισθησίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος με τον οποίο θα διεξάγεται η ηλεκτρονική ψηφοφορία. Η διαδικασία θα πραγματοποιείται σε ειδικά εκλογικά τμήματα ηλεκτρονικής ψήφου, τα οποία θα λειτουργούν σε όλη την Ελλάδα, υπό την προϋπόθεση ότι σε κάθε δήμο θα υπάρχουν τουλάχιστον 30 εγγεγραμμένοι ηλεκτρονικοί ψηφοφόροι. Οι πολίτες δεν θα χρειάζεται να μεταβαίνουν στον δήμο όπου είναι εγγεγραμμένοι, αλλά θα μπορούν να ψηφίζουν από οποιοδήποτε ειδικό εκλογικό κέντρο λειτουργεί στη χώρα.
Η νέα διαδικασία αναμένεται να δώσει λύση σε ένα διαχρονικό πρόβλημα των αυτοδιοικητικών εκλογών: τη δυσκολία συμμετοχής των ετεροδημοτών. Σε αντίθεση με τις εθνικές εκλογές, στις δημοτικές και περιφερειακές αναμετρήσεις δεν λειτουργούν ειδικά εκλογικά τμήματα ετεροδημοτών, γεγονός που οδηγεί συχνά χιλιάδες πολίτες στην αποχή. Με το νέο σύστημα, εργαζόμενοι, φοιτητές και πολίτες που ζουν μακριά από τον τόπο όπου είναι δημότες θα μπορούν να συμμετέχουν ευκολότερα στη διαδικασία.
Παράλληλα, το υπουργείο ποντάρει ιδιαίτερα στη συμμετοχή των νεότερων ηλικιών, θεωρώντας ότι οι ψηφιακά εξοικειωμένοι πολίτες θα ανταποκριθούν πιο ενεργά σε μια ηλεκτρονική μορφή ψηφοφορίας. Η κυβέρνηση εκτιμά ότι η νέα τεχνολογική πραγματικότητα μπορεί να περιορίσει την αποχή και να αυξήσει τη συμμετοχή στις τοπικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
Σημαντικό βάρος δίνεται και στη διασφάλιση του αδιάβλητου της διαδικασίας. Για τον λόγο αυτό προβλέπεται η δημιουργία ειδικών επιτροπών ελέγχου και εποπτείας. Μία από αυτές θα αποτελείται από πανεπιστημιακούς του ΕΜΠ, του ΕΚΠΑ και του Πανεπιστημίου Πειραιά και θα αξιολογεί το λογισμικό της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, καταθέτοντας σχετική έκθεση στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής.
Επιπλέον, η συνολική εκλογική διαδικασία θα επιβλέπεται από ειδική πενταμελή εφορευτική επιτροπή, στην οποία θα συμμετέχουν ανώτατοι δικαστικοί λειτουργοί και πανεπιστημιακοί, με στόχο να διασφαλιστεί η αξιοπιστία και η μυστικότητα της ψήφου.
Ο νέος Κώδικας δεν περιορίζεται μόνο στις αυτοδιοικητικές εκλογές. Για πρώτη φορά εισάγεται και η δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων αποκλειστικά μέσω ηλεκτρονικής ψηφοφορίας. Οι δήμοι θα μπορούν να ζητούν τη γνώμη των πολιτών για ζητήματα τοπικού ενδιαφέροντος, με εξαίρεση θέματα φορολογίας, δημοσιονομικής διαχείρισης και διοικητικών ορίων.
Η πρωτοβουλία για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος θα μπορεί να προέρχεται είτε από το δημοτικό συμβούλιο είτε από τους ίδιους τους δημότες, αρκεί να συγκεντρωθούν υπογραφές ίσες με το 10% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων του δήμου. Οι υπογραφές θα συλλέγονται ηλεκτρονικά μέσω ειδικής ψηφιακής πλατφόρμας, ενώ θα προηγείται έλεγχος νομιμότητας από τον Επόπτη Νομιμότητας.
Ταυτόχρονα, ηλεκτρονικά θα εκλέγονται και τα συμβούλια νέων, τα οποία επανέρχονται δυναμικά στον αυτοδιοικητικό χάρτη. Οι δήμοι άνω των 2.000 κατοίκων θα υποχρεούνται να συγκροτούν συμβούλια νέων, με δικαίωμα συμμετοχής για πολίτες έως 29 ετών. Οι εκλογές θα διεξάγονται μέσω gov.gr και οι νέοι σύμβουλοι θα έχουν συμβουλευτικό ρόλο σε θέματα νεολαίας, πολιτισμού, αθλητισμού και κοινωνικής πολιτικής.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να ξεκινήσει έντονη πολιτική και κοινωνική συζήτηση γύρω από το κατά πόσο η Ελλάδα είναι έτοιμη να περάσει σε ένα νέο μοντέλο ψηφιακής δημοκρατίας. Πάντως, το μόνο βέβαιο είναι ότι οι αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028 ενδέχεται να αποτελέσουν την πρώτη μεγάλη δοκιμή για την ηλεκτρονική ψήφο στη χώρα.
