Ένα από τα μεγαλύτερα «ριψοκίνδυνα στοιχήματα» της κυβέρνησης ετοιμάζεται να πάρει σάρκα και οστά: ο νέος εκλογικός νόμος για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, που υπόσχεται να αλλάξει ό,τι ξέραμε μέχρι σήμερα για την ανάδειξη δημάρχων και περιφερειαρχών. Μέχρι το τέλος του 2025, η ριζική αυτή αναμόρφωση αναμένεται να είναι πραγματικότητα – και φέρνει μαζί της εκπλήξεις, ανατροπές αλλά και πολλές αντιδράσεις.
Το θέμα συζητήθηκε διεξοδικά στο Υπουργικό Συμβούλιο της 25ης Ιουλίου και, απ’ ό,τι φαίνεται, η κυβέρνηση έχει αποφασίσει να ταράξει τα νερά: το παλιό σύστημα των δύο γύρων και της απλής αναλογικής δίνει τη θέση του σε ένα πιο «ευρωπαϊκό» μοντέλο, το οποίο φιλοδοξεί να λύσει προβλήματα που ταλαιπωρούν χρόνια αιρετούς και εκλογείς.
Ξεχάστε τον δεύτερο γύρο – Νίκη από τον πρώτο με 42%
Η πιο ηχηρή αλλαγή είναι η κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών. Αν ένας συνδυασμός εξασφαλίσει πάνω από το 42% των ψήφων από την πρώτη Κυριακή, κερδίζει αυτόματα. Μάλιστα, του δίνεται και το προνόμιο να κατέχει τα 3/5 των εδρών στο δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο, διασφαλίζοντας κυβερνησιμότητα χωρίς την ανάγκη συμμαχιών.
Αν όμως κανείς δεν φτάσει το μαγικό 42%, η εκλογή του δημάρχου θα γίνεται με ένα εντελώς νέο σύστημα: οι ψηφοφόροι θα μπορούν να επιλέξουν όχι μόνο τον συνδυασμό που προτιμούν, αλλά και ποιον θα ήθελαν για δήμαρχο από άλλους συνδυασμούς. Ουσιαστικά, ο νικητής θα προκύπτει από τις δευτερεύουσες προτιμήσεις των πολιτών που ψήφισαν κάποιον τρίτο συνδυασμό.
Το συγκεκριμένο μέτρο αρχικά είχε προταθεί να εφαρμοστεί με «κατώφλι» 40%, ωστόσο –μετά από πίεση δημάρχων και αυτοδιοικητικών στελεχών– το ποσοστό ανέβηκε στο 42%, μια μικρή αλλά κρίσιμη μετατόπιση που δείχνει την προσπάθεια εξισορρόπησης μεταρρυθμίσεων και πολιτικού ρεαλισμού.
Πιο λίγοι υποψήφιοι, πιο «καθαρά» ψηφοδέλτια
Μια άλλη αξιοσημείωτη αλλαγή είναι ο περιορισμός του αριθμού των υποψηφίων ανά συνδυασμό. Ενώ μέχρι τώρα μπορούσε να είναι έως και το 150% του προβλεπόμενου αριθμού εδρών, πλέον το όριο πέφτει κάτω από το 100%. Αυτό έχει στόχο να ξεκαθαρίσει το τοπίο από “γεμίσματα” και να επικεντρωθεί η προεκλογική διαδικασία σε πιο ουσιαστικούς υποψήφιους.
Παράλληλα, καταργείται η εκλογή δημοτικών συμβούλων ανά Δημοτική Ενότητα. Από εδώ και πέρα, οι σύμβουλοι θα αναδεικνύονται από το σύνολο του δήμου, με βάση τη συνολική σταυροδοσία τους.
Στο στόχαστρο μπαίνουν και οι δημόσιοι υπάλληλοι που μέχρι σήμερα αποσπώνταν σε άλλες υπηρεσίες λόγω της ιδιότητάς τους ως δημοτικοί σύμβουλοι. Το νέο νομοσχέδιο προβλέπει την κατάργηση αυτής της «διευκόλυνσης», ενισχύοντας την ίση μεταχείριση.
Εκλογές τον Νοέμβριο και ψήφος χωρίς… ταξίδια
Ανάμεσα στις σκέψεις του Υπουργείου είναι και η μεταφορά της ημερομηνίας των εκλογών από τον Οκτώβριο στα τέλη Νοεμβρίου. Αυτό γίνεται για να διασφαλιστεί ομαλή μετάβαση και να αποφευχθούν φαινόμενα διοικητικού κενού μέχρι να αναλάβουν καθήκοντα οι νέες δημοτικές αρχές.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το ενδεχόμενο θεσμοθέτησης ψηφοφορίας από απόσταση για τους ετεροδημότες. Μέχρι τώρα, οι πολίτες αυτοί έπρεπε να ταξιδέψουν εκατοντάδες χιλιόμετρα για να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα, κάτι που λειτουργούσε αποτρεπτικά. Με τις υπό εξέταση αλλαγές, η συμμετοχή τους θα γίνει ευκολότερη, είτε μέσω επιστολικής ψήφου είτε –ίσως και ηλεκτρονικά– με ασφαλή τρόπο.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τους δήμους και τους πολίτες;
Ο στόχος του νομοσχεδίου είναι ξεκάθαρος: ισχυρές διοικήσεις, με ξεκάθαρη πλειοψηφία και λιγότερες παλινωδίες. Η εμπειρία της απλής αναλογικής και των δυσλειτουργιών που προκάλεσε φαίνεται πως οδηγεί την κυβέρνηση σε πιο «συγκεντρωτικά» μοντέλα διακυβέρνησης στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Ωστόσο, το νέο σύστημα φέρνει και προκλήσεις. Θα μπορέσει να λειτουργήσει ομαλά ο μηχανισμός ανάδειξης δημάρχου μέσω… δευτερευουσών επιλογών; Θα μειωθεί πραγματικά το φαινόμενο των «τυχαίων» υποψηφίων με την περιστολή του αριθμού τους;
Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές δεν θα μοιάζουν με καμία από τις προηγούμενες. Και αν το νέο μοντέλο πετύχει, δεν αποκλείεται να ανοίξει τον δρόμο για ακόμα πιο ριζικές αλλαγές στον εκλογικό χάρτη της χώρας.
