Σημαντικές αλλαγές φέρνει το νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, μεγάλο μέρος του οποίου αποκαλύπτεται μέσα από τα έγγραφα που διαβίβασε στην ΚΕΔΕ ο υπουργός Εσωτερικών, Θοδωρής Λιβάνιος. Τα κείμενα που είδαν το φως της δημοσιότητας αφορούν σχεδόν όλα τα κεφάλαια του Κώδικα, με εξαίρεση τις ενότητες που αφορούν τα Νομικά Πρόσωπα και ορισμένες λεπτομέρειες για την κατανομή των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων προς δήμους και περιφέρειες, οι οποίες, σύμφωνα με το ΥΠΕΣ, θα προστεθούν λίγο πριν την οριστική κατάθεση του νομοσχεδίου.
Το μεγαλύτερο όμως ενδιαφέρον συγκεντρώνεται στον νέο τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών. Όπως είχε διαρρεύσει ήδη από την περασμένη άνοιξη, το όριο για την εκλογή παραμένει στο 42%, όμως το σύστημα που προβλέπεται για την ανάδειξη νικητή διαφοροποιείται αισθητά από ό,τι γνωρίζαμε μέχρι σήμερα. Το κυριότερο: δεν θα υπάρχει δεύτερος γύρος εκλογών, τουλάχιστον με τη μορφή που τον ξέραμε.
Τι σημαίνει το «42%» και πώς καταργείται ο παραδοσιακός β΄ γύρος
Σύμφωνα με τη νέα διάταξη, ένας συνδυασμός θεωρείται επιτυχών εφόσον συγκεντρώσει πάνω από 42% των έγκυρων ψηφοδελτίων συν μία ψήφο. Αυτό το ποσοστό κρίνεται αποκλειστικά από τα βασικά ψηφοδέλτια και δεν λαμβάνει υπόψη τις λεγόμενες εναλλακτικές ψήφους – δηλαδή τη δυνατότητα ενός εκλογέα να επιλέξει και δεύτερο συνδυασμό, δυνατότητα που προβλέπεται από άλλες ρυθμίσεις του Κώδικα.
Εάν κάποιος συνδυασμός «πιάσει» αυτό το ποσοστό, ο επικεφαλής του εκλέγεται δήμαρχος ή περιφερειάρχης χωρίς περαιτέρω διαδικασία. Ωστόσο, αν κανείς δεν περάσει το κατώφλι του 42%, τότε ενεργοποιείται ένας εντελώς νέος μηχανισμός, ο οποίος ουσιαστικά αντικαθιστά τον γνωστό β΄ γύρο.
Το «δεύτερο στάδιο προσμέτρησης»: Ο νέος τρόπος ανάδειξης νικητή
Αντί για νέα προσφυγή στις κάλπες, η αναμέτρηση περνά σε ένα «δεύτερο στάδιο προσμέτρησης». Το στάδιο αυτό δεν είναι ψηφοφορία, αλλά μια διαδικασία που διενεργείται από το αρμόδιο δικαστήριο, όπου λαμβάνονται υπόψη πλέον και οι εναλλακτικές ψήφοι. Το μοντέλο αυτό, το οποίο είναι εντελώς νέο για τα ελληνικά αυτοδιοικητικά δεδομένα, επιδιώκει να προσδιορίσει τον πραγματικό βαθμό αποδοχής κάθε συνδυασμού από το εκλογικό σώμα.
Εάν υπάρχει ξεκάθαρη πρώτη θέση, τότε στο δεύτερο στάδιο συμμετέχουν οι δύο (ή περισσότεροι, σε περίπτωση ισοψηφίας) συνδυασμοί που προηγούνται. Αν η ισοψηφία αφορά τη δεύτερη θέση, τότε περνά στο δεύτερο στάδιο ο συνδυασμός που έλαβε τις περισσότερες ψήφους και όλοι όσοι ισοψηφούν στη δεύτερη θέση.
Το κλειδί βρίσκεται στον τρόπο υπολογισμού του τελικού αποτελέσματος: στις ψήφους των συνδυασμών που έχουν φτάσει στο δεύτερο στάδιο προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι που προέρχονται από ψηφοδέλτια των συνδυασμών που δεν συμμετέχουν σε αυτό. Με απλά λόγια, ένας ψηφοφόρος που στήριξε έναν μικρό συνδυασμό, αλλά όρισε δεύτερη προτίμηση, μπορεί τελικά να κρίνει την αναμέτρηση ανάμεσα στους δύο κορυφαίους.
Πώς ανακηρύσσεται ο νικητής – Ακόμη και κλήρωση σε περίπτωση απόλυτης ισοψηφίας
Μετά την πρόσθεση των εναλλακτικών ψήφων, ο συνδυασμός που συγκεντρώνει είτε την απόλυτη είτε τη σχετική πλειοψηφία ανακηρύσσεται νικητής. Εάν όμως, ακόμη και μετά από αυτή τη διαδικασία, δύο ή περισσότεροι συνδυασμοί ισοψηφήσουν στην κορυφή, τότε το δικαστήριο προχωρά σε δημόσια κλήρωση για να αναδείξει τον επιτυχόντα συνδυασμό. Μια πρόβλεψη που ήδη έχει προκαλέσει συζητήσεις, καθώς η ανάδειξη δημάρχου ή περιφερειάρχη μέσω κλήρου είναι κάτι μάλλον ασυνήθιστο.
Ο επικεφαλής του επιτυχόντος συνδυασμού είναι εκείνος που αναλαμβάνει τελικά το αξίωμα του δημάρχου ή του περιφερειάρχη. Παράλληλα, ως επιλαχόντες συνδυασμοί θεωρούνται όσοι καταφέρουν να αποσπάσουν έστω και μία έδρα στα αντίστοιχα δημοτικά ή περιφερειακά συμβούλια.
Γιατί αλλάζει το σύστημα – Τι σημαίνει για τους ψηφοφόρους
Οι νέες διατάξεις επιχειρούν να δημιουργήσουν ένα μοντέλο εκλογής που θα εξασφαλίζει άμεσο αποτέλεσμα, αποφεύγοντας τη χρονοβόρα διαδικασία επαναληπτικών εκλογών. Παράλληλα, εισάγουν έναν τρόπο προσμέτρησης που επιτρέπει στις μικρότερες παρατάξεις να επηρεάσουν την τελική έκβαση, έμμεσα αλλά ουσιαστικά.
Για τους ψηφοφόρους, το νέο σύστημα σημαίνει ότι η δεύτερη επιλογή τους αποκτά πλέον βαρύτητα. Η εναλλακτική ψήφος μπορεί να είναι εκείνη που θα κρίνει τελικά τον νικητή, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου τα ποσοστά είναι κοντά.
Τι μένει να δούμε στο τελικό κείμενο
Παρότι η βασική αρχιτεκτονική του νέου τρόπου εκλογής έχει «κλειδώσει», το Υπουργείο Εσωτερικών θα συμπληρώσει το τελικό κείμενο με λεπτομέρειες που αφορούν τη χρηματοδότηση δήμων και περιφερειών μέσω των ΚΑΠ, καθώς και τις ενότητες που αφορούν τα Νομικά Πρόσωπα των ΟΤΑ.
Το τελικό νομοσχέδιο αναμένεται να προκαλέσει έντονες πολιτικές συζητήσεις, αλλά σίγουρα φέρνει μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας της τοπικής αυτοδιοίκησης, με έναν εκλογικό μηχανισμό που επιχειρεί να συνδυάσει ταχύτητα, αντιπροσωπευτικότητα και σταθερότητα.
