Μια νέα ρύθμιση που υπόσχεται… επιστροφή ενοικίου φαίνεται να προκαλεί περισσότερες ερωτήσεις παρά ανακούφιση. Το σχέδιο του Υπουργείου Οικονομικών, που βρίσκεται σε φάση δημόσιας διαβούλευσης, προσφέρει ένα φαινομενικά δελεαστικό κίνητρο στους ενοικιαστές: την επιστροφή ενός μηνιαίου μισθώματος, υπό τον όρο ότι οι πληρωμές γίνονται ηλεκτρονικά. Ωστόσο, όσο περισσότερο εμβαθύνει κανείς στους όρους και τις προϋποθέσεις του μέτρου, τόσο αποκαλύπτονται οι δυσκολίες και τα κενά του.
Στην πρώτη γραμμή της αντίδρασης βρίσκονται οι οικονομολόγοι. Σύμφωνα με έρευνα που διεξήγαγε το Ελληνικό Πάνελ Οικονομολόγων του ΚΕΦιΜ, ένα συντριπτικό 94% των ειδικών δηλώνει την αντίθεσή του στη ρύθμιση. Η βασική τους ένσταση; Το μέτρο δεν βασίζεται σε στοχευμένα κοινωνικά ή οικονομικά κριτήρια και δεν αποτελεί μέρος μιας συνολικής στεγαστικής στρατηγικής.
«Ανεπαρκές και εκτός στόχευσης»
Αντί να εστιάζει στους οικονομικά ευάλωτους ή σε ομάδες που αντιμετωπίζουν πραγματική στεγαστική δυσκολία, το μέτρο εμφανίζεται ως ένα γενικό και οριζόντιο μπόνους, χωρίς σαφή κοινωνική στόχευση. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι δεν ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της αγοράς και, κυρίως, δεν συμβάλλει στην επίλυση του θεμελιώδους προβλήματος: την έλλειψη διαθέσιμων και προσιτών κατοικιών.
Το φορολογικό… εμπόδιο
Η εφαρμογή του μέτρου, αντί να διευκολύνει τους πολίτες, τους υποχρεώνει να μπλέξουν σε μια νέα γραφειοκρατική διαδικασία. Η επιστροφή του ενοικίου εξαρτάται από την ορθή συμπλήρωση συγκεκριμένων πεδίων στη φορολογική δήλωση – και πιο συγκεκριμένα, των κωδικών 801 έως 803 του εντύπου Ε1, που μέχρι πρότινος δεν ήταν υποχρεωτικοί.
Αυτό σημαίνει ότι χιλιάδες ενοικιαστές θα πρέπει να καταθέσουν τροποποιητικές δηλώσεις για να συμπεριλάβουν τις πληροφορίες που απαιτούνται. Παρόλο που το Υπουργείο Οικονομικών διευκρίνισε πως οι τροποποιήσεις μπορούν να γίνουν χωρίς πρόστιμο έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2025, δεν παύει να πρόκειται για μια επιπλέον ταλαιπωρία για τους φορολογούμενους.
Συμβάσεις… φαντάσματα και προβλήματα στην πλατφόρμα
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, έρχονται να προστεθούν τεχνικές και νομικές ασάφειες. Πολλές μισθώσεις δεν έχουν ανανεωθεί επίσημα στην ηλεκτρονική πλατφόρμα ή δεν απεικονίζουν την πραγματική κατάσταση (π.χ. μεταβολές στο ποσό του ενοικίου). Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο ενοικιαστής μπορεί να βρεθεί εκτός του προγράμματος, ακόμα κι αν πληροί τις βασικές προϋποθέσεις.
Η ίδια η πλατφόρμα «Πληροφοριακά Στοιχεία Μισθώσεων Ακίνητης Περιουσίας» δεν βοηθά ιδιαίτερα. Παρά τις βελτιώσεις των τελευταίων ετών, εξακολουθεί να παρουσιάζει δυσλειτουργίες. Για παράδειγμα, η αυτόματη λήξη συμβάσεων ή η κατανομή των ενοικίων μεταξύ συνιδιοκτητών δεν λειτουργεί πάντα ομαλά, αφήνοντας περιθώρια για λάθη και παρερμηνείες.
Φοιτητές: οι αόρατοι δικαιούχοι
Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελούν οι φοιτητές. Παρόλο που πολλοί εξ αυτών πληρώνουν για τη στέγαση τους, το κάνουν μέσω συμβάσεων φιλοξενίας και όχι κλασικών μισθωτηρίων. Το αποτέλεσμα; Εξαιρούνται από το μέτρο, επειδή δεν πληρούν τις τεχνικές προδιαγραφές, παρότι καλύπτουν μηνιαίες δαπάνες στέγασης.
Τι πραγματικά επιδιώκεται;
Αν και η πρόθεση του υπουργείου φαίνεται διττή – να ενισχυθούν οι ενοικιαστές και ταυτόχρονα να προωθηθεί η διαφάνεια στη μισθωτική αγορά – η ουσία δείχνει να χάνεται μέσα σε ένα σύνθετο πλέγμα γραφειοκρατίας και τεχνικών περιορισμών. Η διαφάνεια και η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής είναι αναγκαίοι στόχοι, όμως απαιτούν σταθερά και καλά μελετημένα εργαλεία, όχι ημίμετρα που δημιουργούν σύγχυση.
Συμπέρασμα: Παροχή ή παγίδα;
Η ιδέα της «επιστροφής ενοικίου» μπορεί να μοιάζει αρχικά ελκυστική – ποιος δεν θα ήθελε ένα μικρό οικονομικό ανάσα σε περίοδο ακρίβειας; Όμως, όπως φαίνεται από τις αντιδράσεις των ειδικών και την πολυπλοκότητα του μηχανισμού, το μέτρο όχι μόνο δεν λύνει τα βασικά προβλήματα, αλλά ίσως προσθέτει νέα εμπόδια.
Για να είναι πραγματικά αποτελεσματικές τέτοιες παρεμβάσεις, θα πρέπει να στηρίζονται σε δίκαια, διαφανή και κυρίως στοχευμένα κριτήρια. Διαφορετικά, το μόνο που καταφέρνουν είναι να φουσκώνουν τις προσδοκίες – και τελικά να τις διαψεύδουν.
