Μια μεγάλη νίκη για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία σημειώθηκε με την πρόσφατη κύρωση της σύμβασης παραχώρησης για τον Βόρειο Οδικό Άξονα Κρήτης (ΒΟΑΚ), στο τμήμα Χανιά – Ηράκλειο. Με τη νομοθέτηση της σύμβασης (ν. 5204/2025), επισημοποιείται επιτέλους μία θετική εξέλιξη που ο Συνήγορος του Πολίτη διεκδικούσε επίμονα εδώ και καιρό: η αναγνώριση της Ψηφιακής Κάρτας Αναπηρίας ως επίσημο αποδεικτικό για τη δωρεάν διέλευση από τα διόδια.
Για πολλά χρόνια, η πρόσβαση των ΑμεΑ στην απαλλαγή από τα διόδια εξαρτιόταν από το λεγόμενο Δελτίο Στάθμευσης ΑμεΑ. Ένα έγγραφο που, ενώ φαινομενικά στόχευε στη διευκόλυνση των πολιτών με αναπηρία, στην πραγματικότητα απέκλειε μεγάλο αριθμό δικαιούχων. Η χρήση του προϋπέθετε ότι το όχημα ήταν ιδιοκτησία του ατόμου με αναπηρία και χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά από το ίδιο. Επιπλέον, το δελτίο δεν χορηγούνταν σε όλα τα ΑμεΑ, αλλά μόνο σε εκείνους που αντιμετώπιζαν συγκεκριμένες παθήσεις.
Αυτό το αυστηρό και περιοριστικό πλαίσιο περιόριζε αδικαιολόγητα το δικαίωμα μετακίνησης για χιλιάδες άτομα που ζουν με αναπηρία, αφού τα έθετε εκτός του προνομίου της δωρεάν διέλευσης απλώς και μόνο επειδή δεν πληρούσαν κάποιες αυθαίρετες προϋποθέσεις. Έτσι, ο Συνήγορος του Πολίτη επανειλημμένα είχε ασκήσει πιέσεις τόσο στο Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών όσο και στους παραχωρησιούχους των αυτοκινητοδρόμων, ζητώντας την εφαρμογή ενός πιο δίκαιου και σύγχρονου συστήματος.
Η λύση ήρθε μέσω της Ψηφιακής Κάρτας Αναπηρίας, ενός νέου εργαλείου που συνδέεται με το Ψηφιακό Μητρώο ΑμεΑ και παρέχει ένα ενιαίο και αντικειμενικό κριτήριο: το ποσοστό αναπηρίας, το οποίο πρέπει να είναι 50% και άνω. Σε αντίθεση με το παλιό σύστημα, δεν παίζει ρόλο αν κάποιος πάσχει από συγκεκριμένη πάθηση ή αν είναι ο ίδιος οδηγός του οχήματος. Η κάρτα μπορεί να χρησιμοποιείται είτε από το άτομο με αναπηρία είτε από συνοδό του, υπό την προϋπόθεση ότι το όχημα χρησιμοποιείται για τη μετακίνησή του.
Η ένταξη αυτής της πρόβλεψης στη σύμβαση παραχώρησης του ΒΟΑΚ αποτελεί σημαντική εξέλιξη και δημιουργεί δεδικασμένο για την ενσωμάτωσή της και στις υπόλοιπες οδικές συμβάσεις της χώρας. Ήδη έχει προηγηθεί η Αττική Οδός, και ο Συνήγορος του Πολίτη εκφράζει αισιοδοξία ότι η ίδια κατεύθυνση θα ακολουθηθεί σε όλα τα έργα με ιδιωτικές συμβάσεις παραχώρησης.
Ωστόσο, ενώ αυτή η πρόοδος είναι αξιοσημείωτη, παραμένουν ζητήματα που απαιτούν νομοθετική ρύθμιση σε εθνικό επίπεδο. Συγκεκριμένα, υπάρχει ακόμη η ανάγκη να αποσυνδεθεί το δικαίωμα απαλλαγής από τα διόδια από την ιδιοκτησία συγκεκριμένου οχήματος. Δηλαδή, να μην απαιτείται το όχημα να ανήκει υποχρεωτικά στο ίδιο το άτομο με αναπηρία, αλλά να αναγνωρίζεται ότι μπορεί να εξυπηρετείται και μέσω άλλου μέσου, π.χ. συγγενή ή συνοδού.
Το επόμενο βήμα, όπως επισημαίνει ο Συνήγορος του Πολίτη, είναι να διαμορφωθεί ένα σαφές νομικό πλαίσιο που να διασφαλίζει την καθολικότητα του δικαιώματος, χωρίς να απαιτείται φυσική παρουσία του ατόμου εντός του οχήματος για να θεωρείται νόμιμη η απαλλαγή. Για παράδειγμα, σε περιπτώσεις όπου ο μεταφορέας πηγαίνει να παραλάβει τον δικαιούχο ή μεταφέρει εξοπλισμό για εκείνον, δεν είναι λογικό να χάνει το σχετικό προνόμιο.
Η εφαρμογή της Ψηφιακής Κάρτας Αναπηρίας ως αποδεικτικό δικαιώματος αποτελεί αναμφίβολα ένα μεγάλο βήμα προς την ισότητα και τη συμπερίληψη. Ο ψηφιακός χαρακτήρας της κάρτας επιτρέπει εύκολη διασταύρωση, γρήγορο έλεγχο και μείωση της γραφειοκρατίας, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει τη διαφάνεια και την αποδοτικότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Το στοίχημα τώρα είναι η γενίκευση της εφαρμογής σε όλη τη χώρα. Όσο περισσότεροι οδικοί άξονες ενσωματώνουν αυτή την πολιτική, τόσο πιο ουσιαστική θα γίνει η αλλαγή για την καθημερινότητα των πολιτών με αναπηρία. Η Κρήτη έδειξε τον δρόμο. Η υπόλοιπη Ελλάδα ακολουθεί;
