Από το 2026 και μετά, η τιμή της βενζίνης – αλλά και άλλων βασικών καυσίμων – αναμένεται να πάρει την ανιούσα, με επιβαρύνσεις που θα φτάσουν ή και θα ξεπεράσουν τα 10 λεπτά ανά λίτρο. Ο λόγος; Μια σειρά από φιλόδοξα – αλλά και αμφιλεγόμενα – περιβαλλοντικά μέτρα που προωθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση στο όνομα της “πράσινης μετάβασης”. Το τίμημα, όμως, καλούνται να πληρώσουν τόσο οι καταναλωτές όσο και οι επιχειρήσεις, με άμεσες συνέπειες στο κόστος ζωής.
Στο επίκεντρο αυτών των αλλαγών βρίσκονται δύο βασικά εργαλεία: ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) και το δεύτερο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS2). Η φιλοδοξία της Ε.Ε. είναι ξεκάθαρη: δραστικός περιορισμός των εκπομπών ρύπων μέχρι το 2030. Όμως, η πραγματικότητα της αγοράς λέει κάτι διαφορετικό: το κόστος αυτών των μέτρων είναι έτοιμο να μετακυλιστεί απευθείας στις πλάτες των πολιτών.
CBAM – Η «αντικαπνιστική» εκστρατεία της βιομηχανίας
Ο μηχανισμός CBAM, που τέθηκε σε μεταβατική εφαρμογή από τον Οκτώβριο του 2023, φιλοδοξεί να λειτουργήσει σαν «φίλτρο άνθρακα» για τις εισαγωγές. Στόχος του; Να αποτρέψει φαινόμενα «διαρροής άνθρακα», δηλαδή τη φυγή παραγωγικών δραστηριοτήτων σε χώρες με χαλαρότερους περιβαλλοντικούς κανόνες.
Από το 2026, όποιο προϊόν εισάγεται στην Ε.Ε. και ανήκει σε συγκεκριμένες ενεργοβόρες κατηγορίες (όπως ο σίδηρος, ο χάλυβας, το αλουμίνιο, το τσιμέντο και η ηλεκτρική ενέργεια) θα επιβαρύνεται με τέλος, ανάλογο του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της χώρας προέλευσης. Ουσιαστικά, η Ε.Ε. ζητά από τις τρίτες χώρες να “παίξουν με τους ίδιους κανόνες”, αλλιώς θα πληρώσουν το κόστος ρύπανσης.
Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η συνολική αύξηση στο κόστος των εισαγωγών σε επίπεδο Ε.Ε. θα είναι μικρή – μόλις 0,1%. Ωστόσο, αυτός ο αριθμός αποκρύπτει τις μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ κρατών-μελών και κλάδων.
Ελλάδα: Μικρή έκθεση, μεγάλες τοπικές πληγές
Η Ελλάδα μπορεί στο σύνολο να εμφανίζεται «θωρακισμένη», καθώς μόνο το 4,5% των εισαγωγών της επηρεάζεται άμεσα από τον CBAM. Όμως, υπάρχουν τομείς-κλειδιά της οικονομίας που θα δεχθούν ισχυρούς κραδασμούς.
Για παράδειγμα, το 89% του αλουμινίου που φτάνει στην Ελλάδα προέρχεται από χώρες εκτός Ε.Ε., ενώ για τον σίδηρο και το χάλυβα το ποσοστό φτάνει στο 75%. Αυτό σημαίνει πως οι εγχώριες επιχειρήσεις στους συγκεκριμένους κλάδους θα επιβαρυνθούν σοβαρά. Οι εκτιμήσεις δείχνουν αύξηση κόστους έως και 3,9% για το βασικό αλουμίνιο, 2,9% για σίδηρο και χάλυβα, και – κρατηθείτε – 19,7% για τσιμέντο και συναφή υλικά.
ETS2 – Ο «φόρος άνθρακα» που χτυπά την καθημερινότητα
Ακόμα πιο δραματική για τα νοικοκυριά αναμένεται να είναι η επίδραση του δεύτερου μεγάλου μέτρου, του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών 2 (ETS2), που ξεκινά από το 2027. Για πρώτη φορά, το κόστος των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα θα επεκταθεί και στον τομέα των μεταφορών, της θέρμανσης και των μικρών βιομηχανιών.
Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Κάθε λίτρο βενζίνης, πετρελαίου ή μαζούτ θα φέρει επάνω του ένα επιπλέον “χαράτσι”, ανάλογο της τιμής του άνθρακα. Αν παραμείνει στα σημερινά επίπεδα των 45 ευρώ ανά τόνο, τότε σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Συνδέσμου Εταιρειών Εμπορίας Πετρελαιοειδών, η επιβάρυνση για τους καταναλωτές στην Ελλάδα θα φτάσει τα 800 εκατ. ευρώ ετησίως.
Οι τιμές που αναμένονται σοκάρουν:
+10,2 λεπτά ανά λίτρο για τη βενζίνη
+11,3 λεπτά για το πετρέλαιο κίνησης
+14 λεπτά για το μαζούτ
Το «μαξιλάρι» των 65 δισ. ευρώ – Θα φτάσει στους πολίτες;
Η Ε.Ε. γνωρίζει ότι οι κοινωνικές αντιδράσεις μπορεί να είναι έντονες, ειδικά σε κράτη με υψηλό ενεργειακό κόστος. Γι’ αυτόν τον λόγο, έχει προβλέψει τη δημιουργία του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, ύψους 65 δισεκατομμυρίων ευρώ. Από αυτά, περίπου 3,6 δισ. ευρώ αναλογούν στην Ελλάδα (5,52%).
Το ερώτημα, όμως, είναι αν αυτά τα κονδύλια θα φτάσουν εγκαίρως – και αποτελεσματικά – στους πολίτες. Θα υπάρξουν ουσιαστικά μέτρα στήριξης; Ή θα δούμε ξανά το σενάριο όπου το κόστος «μοιράζεται» άνισα, με τα ευάλωτα νοικοκυριά να πληρώνουν τα σπασμένα;
Το μέλλον… κοστίζει
Η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να είναι απαραίτητη, αλλά δεν είναι χωρίς συνέπειες. Και αυτές οι συνέπειες πλησιάζουν με ταχύτητα. Η αύξηση στην τιμή των καυσίμων, το κόστος για τις επιχειρήσεις και η επιβάρυνση των νοικοκυριών συνθέτουν μια νέα πραγματικότητα: η “πράσινη μετάβαση” θα είναι – τουλάχιστον στην αρχή – ακριβή υπόθεση.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι από το 2026, η βενζίνη που θα βάζετε στο ρεζερβουάρ δεν θα κοστίζει μόνο ευρώ – αλλά και… CO2.
