Η υπόθεση με τα αναδρομικά των συντάξεων έχει αφήσει χιλιάδες συνταξιούχους σε κατάσταση απογοήτευσης και αγανάκτησης. Ενώ πολλοί κατάφεραν να λάβουν σημαντικά ποσά ως αποζημίωση για τις αντισυνταγματικές περικοπές που έγιναν στις συντάξεις τους, άλλοι έμειναν κυριολεκτικά «εκτός παιχνιδιού». Και όλα αυτά όχι επειδή οι περικοπές δεν τους αφορούσαν, αλλά επειδή δεν πρόλαβαν –ή δεν γνώριζαν– να καταθέσουν τις απαραίτητες προσφυγές εγκαίρως.
Το «κλειδί» βρίσκεται στον νόμο 4734/2020, ο οποίος έβαλε οριστικό «φρένο» σε νέες δικαστικές διεκδικήσεις. Ουσιαστικά, το δικαίωμα να λάβουν πίσω τα χρήματά τους διασφαλίστηκε μόνο σε όσους είχαν κινηθεί νομικά έως τον Ιούλιο του 2020. Για όλους τους υπόλοιπους, οι αξιώσεις θεωρούνται πλέον παραγεγραμμένες.
Δύο μέτρα και δύο σταθμά
Αυτό που προκαλεί έντονες αντιδράσεις είναι το αίσθημα αδικίας που δημιουργείται. Για την ίδια ακριβώς περίπτωση –τις ίδιες παράνομες περικοπές– εφαρμόζονται διαφορετικοί κανόνες. Ορισμένοι συνταξιούχοι βλέπουν στον λογαριασμό τους επιστροφές χιλιάδων ευρώ, ενώ άλλοι, που υπέστησαν τις ίδιες μειώσεις, δεν δικαιούνται ούτε ένα ευρώ.
Η εικόνα αυτή γεννά σοβαρό ηθικό ζήτημα: πώς μπορεί το κράτος να αναγνωρίζει ότι έγιναν αντισυνταγματικές περικοπές και ταυτόχρονα να αρνείται την αποκατάσταση σε ένα μεγάλο μέρος των θιγόμενων;
Ο ρόλος της ενημέρωσης
Πολλοί από τους αποκλεισμένους συνταξιούχους υποστηρίζουν ότι δεν είχαν την απαραίτητη πληροφόρηση για το τι έπρεπε να κάνουν. Δεν γνώριζαν πως η κατάθεση αγωγής πριν από την καταληκτική ημερομηνία θα καθόριζε το μέλλον των διεκδικήσεών τους. Άλλοι τονίζουν πως δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να κινηθούν νομικά ή ότι θεωρούσαν πως η πολιτεία θα αντιμετώπιζε ισότιμα όλους τους πολίτες.
Το αποτέλεσμα είναι μια μεγάλη μερίδα συνταξιούχων να αισθάνεται προδομένη και αποκλεισμένη από μια αποκατάσταση που δικαιωματικά τους ανήκει.
Οι φωνές που δυναμώνουν
Το ζήτημα δεν έχει κλείσει κοινωνικά, ακόμη κι αν νομικά η πόρτα έχει κλείσει. Όλο και περισσότεροι οργανισμοί, σωματεία και ενώσεις συνταξιούχων επιμένουν ότι η πολιτεία οφείλει να βρει λύση. Το αίτημα είναι σαφές: καταβολή των αναδρομικών σε όλους, ανεξάρτητα από το αν πρόλαβαν να κινηθούν δικαστικά ή όχι.
Η λογική πίσω από αυτή τη θέση είναι απλή: εφόσον το ΣτΕ έκρινε τις περικοπές αντισυνταγματικές, τότε η αποκατάσταση δεν μπορεί να γίνεται «αλά καρτ». Αντίθετα, πρέπει να αφορά το σύνολο των θιγόμενων, ώστε να αποκατασταθεί η ισονομία και η κοινωνική δικαιοσύνη.
Η στάση της κυβέρνησης
Η κυβέρνηση μέχρι στιγμής παραμένει αμετακίνητη, επικαλούμενη δημοσιονομικούς περιορισμούς. Υποστηρίζει ότι η καταβολή των αναδρομικών σε όλους θα δημιουργούσε μια τεράστια τρύπα στα δημόσια οικονομικά. Ωστόσο, αυτή η στάση τροφοδοτεί ακόμη περισσότερο την αγανάκτηση, καθώς οι συνταξιούχοι θεωρούν πως τα χρήματα αυτά δεν είναι «δώρο», αλλά δικαίωμα που τους αφαιρέθηκε παράνομα.
Τι σημαίνει πρακτικά για τους συνταξιούχους
Για όσους δεν είχαν καταθέσει αγωγές έως τον Ιούλιο του 2020, το κεφάλαιο θεωρείται νομικά κλειστό. Δεν μπορούν να προσφύγουν στα δικαστήρια ούτε να αξιώσουν αναδρομικά μέσω άλλης οδού. Το μόνο που απομένει είναι μια πιθανή πολιτική απόφαση στο μέλλον – εφόσον υπάρξει πολιτική βούληση.
Αντίθετα, όσοι είχαν κινηθεί εγκαίρως, συνεχίζουν να λαμβάνουν σταδιακά τα ποσά που τους αναλογούν, ανάλογα με την απόφαση που είχαν εξασφαλίσει.
Το ευρύτερο μήνυμα
Η υπόθεση αυτή δείχνει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο τη σημασία της έγκαιρης ενημέρωσης και δράσης. Αποδεικνύει επίσης πως τα ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης δεν λύνονται πάντα με νομικά κριτήρια, αλλά απαιτούν και πολιτικές αποφάσεις.
Οι συνταξιούχοι που αποκλείστηκαν νιώθουν πως βρίσκονται στη λάθος πλευρά της ιστορίας, όχι επειδή δεν είχαν δίκιο, αλλά επειδή δεν πρόλαβαν να το διεκδικήσουν. Και όσο περνά ο καιρός, τόσο μεγαλώνει η πίεση για μια συνολική λύση που θα αποκαθιστά την ισονομία και θα στέλνει το μήνυμα ότι το κράτος σέβεται τους πολίτες του ισότιμα.
