Σε κομβικό σημείο βρίσκεται ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα της ελληνικής τραπεζικής και δικαστικής πραγματικότητας: ο τρόπος με τον οποίο υπολογίζονται οι τόκοι στα δάνεια που έχουν ενταχθεί στον νόμο Κατσέλη. Η Ολομέλεια του Άρειου Πάγου καλείται να βάλει τέλος σε μια μακρά περίοδο αντικρουόμενων αποφάσεων, με μια ετυμηγορία που αναμένεται να έχει συνέπειες πολύ πέρα από τους άμεσα εμπλεκόμενους δανειολήπτες.
Το διακύβευμα δεν είναι απλώς νομικό. Είναι βαθιά οικονομικό, με εκτιμήσεις να ανεβάζουν την αξία των δανείων που επηρεάζονται σε πάνω από 12 δισ. ευρώ. Σε αυτό το ποσό περιλαμβάνονται όχι μόνο ρυθμισμένα δάνεια, αλλά και υποθέσεις που παραμένουν σε εκκρεμότητα και δεν έχουν ακόμη κριθεί οριστικά από τα δικαστήρια.
Δύο αντικρουόμενες λογικές – ένα δικαστήριο αποφασίζει
Στην καρδιά της διαμάχης βρίσκεται ο τρόπος υπολογισμού των τόκων. Από τη μία πλευρά, σύμφωνα με πληροφορίες, η εισήγηση που έχει τεθεί υπόψη των ανώτατων δικαστών υποστηρίζει ότι οι τόκοι θα πρέπει να υπολογίζονται αποκλειστικά πάνω στις μηνιαίες δόσεις που καταβάλλει ο οφειλέτης. Πρόκειται για μια προσέγγιση που μειώνει δραστικά το συνολικό κόστος αποπληρωμής και διαφοροποιείται αισθητά από την κλασική τραπεζική πρακτική.
Από την άλλη, οι τράπεζες και στελέχη του χρηματοπιστωτικού συστήματος επιμένουν ότι το ισχύον νομικό πλαίσιο – και ειδικότερα το άρθρο 9 παρ. 2 του Ν. 3869/2010 – παραπέμπει ξεκάθαρα σε τοκοχρεολυτική αποπληρωμή. Με απλά λόγια, σε υπολογισμό τόκων επί του συνολικού ανεξόφλητου κεφαλαίου, με βάση τόσο το ύψος της οφειλής όσο και τις πραγματικές οικονομικές δυνατότητες του δανειολήπτη.
Η σύγκρουση αυτή έχει ήδη αποτυπωθεί σε διαφορετικές δικαστικές αποφάσεις τα προηγούμενα χρόνια, δημιουργώντας νομική ασάφεια και ανασφάλεια τόσο για τις τράπεζες όσο και για τους οφειλέτες.
Γιατί η απόφαση αφορά πολύ περισσότερους από τον νόμο Κατσέλη
Τυπικά, η υπόθεση αφορά δανειολήπτες που προσέφυγαν στον νόμο Κατσέλη για να προστατεύσουν – κυρίως – την πρώτη κατοικία τους. Στην πράξη, όμως, το αποτέλεσμα μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για πολύ ευρύτερες εξελίξεις.
Τραπεζικοί κύκλοι προειδοποιούν ότι αν ο Άρειος Πάγος υιοθετήσει την πιο «ευνοϊκή» για τους δανειολήπτες ερμηνεία, τότε ανοίγει ο δρόμος για νέες διεκδικήσεις και από άλλες κατηγορίες οφειλετών. Όσοι ρύθμισαν δάνεια μέσω εξωδικαστικών μηχανισμών ή ειδικών συμφωνιών ενδέχεται να επικαλεστούν το νέο νομικό προηγούμενο, ζητώντας αντίστοιχη μεταχείριση.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ανατρέψει ισορροπίες που θεωρούνταν δεδομένες τα τελευταία χρόνια.
Το «αγκάθι» των τιτλοποιήσεων και ο ρόλος του Δημοσίου
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι τα δάνεια του νόμου Κατσέλη έχουν ενσωματωθεί σε τιτλοποιήσεις στο πλαίσιο του προγράμματος Ηρακλής. Τα επιχειρησιακά σχέδια αυτών των τιτλοποιήσεων βασίστηκαν στην παραδοχή ότι οι οφειλές αποπληρώνονται με τοκοχρεολυτικό τρόπο.
Εάν το ανώτατο δικαστήριο αποφασίσει αλλαγή στον υπολογισμό των τόκων, τότε τα business plans ενδέχεται να παρουσιάσουν σημαντικές αποκλίσεις από τις αρχικές προβλέψεις. Αυτό δεν επηρεάζει μόνο τις τράπεζες και τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, αλλά και το Ελληνικό Δημόσιο, το οποίο έχει παράσχει εγγυήσεις δισεκατομμυρίων ευρώ για τη στήριξη του σχήματος.
Με απλά λόγια, μια δικαστική απόφαση μπορεί να μετατραπεί σε δημοσιονομικό ζήτημα.
Κίνδυνοι για την αγορά και την κουλτούρα πληρωμών
Πέρα από τους άμεσους αριθμούς, οι τράπεζες εστιάζουν και σε δύο πιο μακροπρόθεσμους κινδύνους. Ο πρώτος αφορά την κουλτούρα πληρωμών. Η δραστική μείωση ή ακόμη και η πρακτική εξάλειψη των τόκων σε μη εξυπηρετούμενα δάνεια θα μπορούσε, όπως υποστηρίζουν, να λειτουργήσει αποτρεπτικά για τους συνεπείς δανειολήπτες.
Ο δεύτερος κίνδυνος σχετίζεται με τη μελλοντική χρηματοδότηση. Αν δημιουργηθεί η εντύπωση ότι ένα στεγαστικό δάνειο μπορεί να καταστεί σχεδόν «άτοκο» όταν πάψει να εξυπηρετείται, τότε τα πιστωτικά ιδρύματα ενδέχεται να αυστηροποιήσουν σημαντικά τα κριτήρια χορήγησης νέων δανείων. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι λιγότερη ρευστότητα στην αγορά και ακριβότερος δανεισμός για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Μια απόφαση με οριστικό χαρακτήρα
Το βέβαιο είναι ότι η απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου θα είναι τελεσίδικη και αμετάκλητη. Γι’ αυτό και αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον από τράπεζες, δανειολήπτες, επενδυτές και την ίδια την Πολιτεία. Το πώς θα υπολογίζονται οι τόκοι μπορεί να ακούγεται τεχνικό ζήτημα, αλλά στην πραγματικότητα αποτελεί έναν από τους πιο κρίσιμους παράγοντες για τη σταθερότητα της αγοράς και την επόμενη ημέρα της ελληνικής οικονομίας.
