Σημαντικές αλλαγές στο σύστημα τεκμαρτής φορολόγησης των ελεύθερων επαγγελματιών εξετάζει η κυβέρνηση, με περίπου 700.000 φορολογουμένους να βρίσκονται στο επίκεντρο του νέου σχεδιασμού.
Το βασικό σενάριο προβλέπει ότι το τεκμαρτό εισόδημα δεν θα εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Αντίθετα, σχεδιάζεται να συνδεθεί με τη φορολογική συνέπεια και την ψηφιακή εικόνα κάθε επαγγελματία, ανοίγοντας τον δρόμο για μειωμένα τεκμήρια και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και για πλήρη απαλλαγή.
Οι πρώτες διορθώσεις αναμένεται να αφορούν το 2027, ενώ περισσότερες λεπτομέρειες για τον κυβερνητικό σχεδιασμό αναμένονται στη ΔΕΘ.
Πώς θα λειτουργεί το νέο μοντέλο
Η φιλοσοφία της σχεδιαζόμενης αλλαγής είναι σχετικά απλή: όσο περισσότερα πραγματικά οικονομικά δεδομένα διαθέτει η φορολογική διοίκηση για έναν επαγγελματία, τόσο μικρότερη θα είναι η ανάγκη να προσδιορίζει το εισόδημά του μέσω τεκμηρίων.
Στην πράξη, η ΑΑΔΕ έχει πλέον στη διάθεσή της πολύ περισσότερες πληροφορίες για τη δραστηριότητα μιας επιχείρησης ή ενός επαγγελματία μέσω POS, myDATA, ηλεκτρονικών συναλλαγών και ηλεκτρονικής τιμολόγησης.
Το επόμενο βήμα που εξετάζεται είναι η αξιοποίηση αυτής της ψηφιακής εικόνας και στον τρόπο εφαρμογής του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος.
Τα κριτήρια που θα «μετράνε»
Στον κυβερνητικό σχεδιασμό εξετάζεται να λαμβάνεται υπόψη ένα σύνολο στοιχείων που θα αποτυπώνουν τη φορολογική συμπεριφορά κάθε επαγγελματία.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται:
- η εμπρόθεσμη πληρωμή των φορολογικών υποχρεώσεων,
- η συνέπεια στην καταβολή ασφαλιστικών εισφορών,
- η πλήρης συμμόρφωση με το myDATA,
- η κανονική χρήση POS,
- η έκταση των ηλεκτρονικών συναλλαγών,
- ο περιορισμός των συναλλαγών με μετρητά,
- η χρήση ηλεκτρονικής τιμολόγησης,
- η εφαρμογή των ψηφιακών δελτίων αποστολής,
- η τήρηση των ρυθμίσεων για ληξιπρόθεσμες οφειλές.
Με άλλα λόγια, δημιουργείται η προοπτική ενός είδους «φορολογικού προφίλ συνέπειας» για κάθε επαγγελματία.
Ποιοι μπορεί να κερδίσουν μείωση του τεκμηρίου
Εφόσον ο σχεδιασμός οριστικοποιηθεί προς αυτή την κατεύθυνση, περισσότερο ωφελημένοι θα είναι οι επαγγελματίες που εμφανίζουν σταθερά συνεπή φορολογική συμπεριφορά και των οποίων τα έσοδα και τα έξοδα μπορούν να παρακολουθούνται μέσα από τα ψηφιακά συστήματα.
Το τεκμαρτό εισόδημα θα μπορούσε να περιορίζεται σταδιακά όσο αυξάνεται ο βαθμός φορολογικής διαφάνειας.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι εξετάζεται ακόμη και η πλήρης απαλλαγή από τον τεκμαρτό προσδιορισμό για επαγγελματίες που εμφανίζουν διαχρονικά υψηλό επίπεδο συμμόρφωσης.
Δεν πρόκειται, πάντως, για οριστικοποιημένο μέτρο και οι ακριβείς προϋποθέσεις θα πρέπει να καθοριστούν με τις τελικές κυβερνητικές αποφάσεις.
Γιατί δεν καταργούνται άμεσα τα τεκμήρια
Η κυβέρνηση δεν προσανατολίζεται σε άμεση και οριζόντια κατάργηση του συστήματος.
Ένας από τους σημαντικότερους λόγους είναι δημοσιονομικός, καθώς ο τεκμαρτός τρόπος φορολόγησης εκτιμάται ότι αποφέρει περίπου 500 εκατ. ευρώ τον χρόνο στα δημόσια ταμεία.
Παράλληλα, τα στοιχεία των φορολογικών δηλώσεων εξακολουθούν να εμφανίζουν πολύ μεγάλες αποκλίσεις.
Σε σύνολο 714.465 επαγγελματιών, το σύστημα του τεκμαρτού εισοδήματος ενεργοποιήθηκε για 387.532 φορολογουμένους.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι περισσότεροι από 1 στους 2 ελεύθερους επαγγελματίες του συγκεκριμένου δείγματος βρέθηκαν αντιμέτωποι με τον τεκμαρτό προσδιορισμό.
Τα στοιχεία που προβληματίζουν
Το μέσο δηλωθέν εισόδημα των επαγγελματιών που επηρεάστηκαν από το σύστημα ήταν μόλις 3.665 ευρώ τον χρόνο, δηλαδή περίπου 305 ευρώ τον μήνα.
Με την εφαρμογή του τεκμαρτού συστήματος, το εισόδημά τους προσδιορίστηκε κατά μέσο όρο στις 13.107 ευρώ, ενώ ο μέσος φόρος διαμορφώθηκε στις 1.815 ευρώ.
Αυτή ακριβώς η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στα δηλωθέντα κέρδη και στο εισόδημα που προκύπτει από το τεκμήριο αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους δεν εξετάζεται η άμεση κατάργηση του μηχανισμού.
Μεγάλες διαφορές από επάγγελμα σε επάγγελμα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα στοιχεία ανά επαγγελματικό κλάδο.
Στα κομμωτήρια, για παράδειγμα, μόλις το 41% εμφάνισε κέρδη, με το μέσο ετήσιο εισόδημα να περιορίζεται στα 4.918 ευρώ.
Στα μπαρ, το ποσοστό όσων δήλωσαν κέρδη ήταν ακόμη χαμηλότερο, στο 32%, με μέσο εισόδημα 9.616 ευρώ.
Στα συνεργεία αυτοκινήτων κέρδη δήλωσε περίπου το 50%, ενώ στους υδραυλικούς το αντίστοιχο ποσοστό έφτασε το 67%.
Οι σημαντικές αποκλίσεις ανά κλάδο αποτελούν ένα ακόμη στοιχείο που θα πρέπει να συνυπολογιστεί στην τελική μορφή των αλλαγών.
Τι θα πρέπει να προσέξουν από τώρα οι επαγγελματίες
Εφόσον το νέο μοντέλο εφαρμοστεί, η ψηφιακή και φορολογική συνέπεια αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία.
Η σωστή διαβίβαση των παραστατικών στο myDATA, η τήρηση των υποχρεώσεων για POS και ηλεκτρονικές συναλλαγές, η ηλεκτρονική τιμολόγηση και η εμπρόθεσμη εξόφληση φόρων και ασφαλιστικών υποχρεώσεων ενδέχεται πλέον να μην αποτελούν απλώς τυπικές υποχρεώσεις.
Μπορεί να μετατραπούν σε παράγοντες που θα επηρεάζουν άμεσα το ποσό του φόρου που τελικά θα πληρώνει ένας επαγγελματίας.
Το μεγάλο «στοίχημα» του 2027
Το κυβερνητικό σχέδιο φαίνεται να οδηγεί σε ένα διαφορετικό μοντέλο: όχι άμεση κατάργηση του τεκμαρτού εισοδήματος, αλλά σταδιακή υποχώρησή του όσο ενισχύεται η ηλεκτρονική παρακολούθηση των πραγματικών συναλλαγών.
Το στίγμα που έχει δοθεί είναι ότι το σημερινό σύστημα δεν προορίζεται να παραμείνει μόνιμα στην ίδια μορφή.
Εφόσον οι σχεδιαζόμενες αλλαγές προχωρήσουν, το 2027 μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας σημαντικής μεταβολής για εκατοντάδες χιλιάδες αυτοαπασχολούμενους: ο συνεπής επαγγελματίας να πληρώνει φόρο περισσότερο με βάση την πραγματική οικονομική του εικόνα και λιγότερο με βάση ένα τεκμαρτό εισόδημα που υπολογίζει η Εφορία.
Το κρίσιμο πλέον είναι ποιες ακριβώς προϋποθέσεις θα θεσπιστούν και πόσα χρόνια φορολογικής συνέπειας θα απαιτούνται ώστε ένας επαγγελματίας να κερδίζει μειωμένο τεκμήριο ή ακόμη και την πλήρη απαλλαγή του.
