Τα αναλυτικά παραδείγματα που παρουσιάζονται μετά τις κυβερνητικές ανακοινώσεις για τους servicers βοηθούν σημαντικά να καταλάβουμε τι πραγματικά αλλάζει.
Και αρκετές αλλαγές είναι σαφώς υπέρ του δανειολήπτη.
Υπάρχει όμως μια κρίσιμη διαφορά ανάμεσα στην καλύτερη θέση του οφειλέτη στη διαπραγμάτευση και στην εντύπωση ότι ένα μέρος του χρέους του εξαφανίζεται.
Τα ίδια τα παραδείγματα το αποδεικνύουν.
1. Τα 25.000 ευρώ δεν είναι «όφελος» με την έννοια της διαγραφής
Ας ξεκινήσουμε από το πρώτο κυβερνητικό παράδειγμα.
Οφειλή: 100.000 ευρώ.
Στο παράδειγμα θεωρείται ότι ο servicer ζητούσε προκαταβολή 40%, δηλαδή 40.000 ευρώ.
Με το νέο πλαφόν του 15%, θα μπορεί να ζητήσει το πολύ 15.000 ευρώ.
Η διαφορά είναι πράγματι 25.000 ευρώ.
Αλλά τι συμβαίνει με αυτά τα 25.000 ευρώ;
Δεν χαρίζονται.
Στο πρώτο σενάριο, μετά την προκαταβολή των 40.000 ευρώ, απομένουν προς ρύθμιση 60.000 ευρώ.
Στο νέο σενάριο, μετά τα 15.000 ευρώ, απομένουν 85.000 ευρώ προς ρύθμιση.
Άρα τα 25.000 ευρώ αποτελούν πρωτίστως όφελος άμεσης ρευστότητας.
Ο οφειλέτης δεν χρειάζεται να βρει σήμερα 40.000 ευρώ για να καθίσει στο τραπέζι της συμφωνίας.
Αυτό είναι σημαντικό.
Αλλά δεν είναι το ίδιο με το να έχει κερδίσει 25.000 ευρώ.
Το ποσό μεταφέρεται ουσιαστικά από την προκαταβολή στο υπόλοιπο που πρέπει να ρυθμιστεί.
Η ίδια η επίσημη κυβερνητική ανακοίνωση επιβεβαιώνει ότι το νέο 15% αποτελεί ανώτατο όριο προκαταβολής στις απευθείας διμερείς ρυθμίσεις.
2. Το ίδιο ισχύει και με τα εντυπωσιακά 70.000 ευρώ
Ακόμη χαρακτηριστικότερο είναι το δεύτερο παράδειγμα.
Χρέος 200.000 ευρώ.
Με υποθετική απαίτηση προκαταβολής 50%, ο οφειλέτης θα έπρεπε να καταβάλει 100.000 ευρώ.
Με πλαφόν 15%, η προκαταβολή περιορίζεται στα 30.000 ευρώ.
Η διαφορά είναι πράγματι 70.000 ευρώ.
Αλλά και πάλι:
με προκαταβολή 100.000 ευρώ απομένουν προς ρύθμιση 100.000.
Με προκαταβολή 30.000 ευρώ απομένουν 170.000 ευρώ.
Επομένως, τα 70.000 ευρώ δεν είναι «κούρεμα».
Δεν είναι επιδότηση.
Δεν είναι διαγραφή.
Είναι χρήματα που ο δανειολήπτης δεν υποχρεώνεται να καταβάλει άμεσα, ώστε να μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση στη ρύθμιση.
Και αυτό είναι ουσιαστική βελτίωση, αλλά διαφορετική από ένα καθαρό οικονομικό όφελος 70.000 ευρώ.
3. Το 15% είναι ανώτατο όριο – όχι εγγύηση ότι θα υπάρξει συμφωνία
Υπάρχει ακόμη μία λεπτομέρεια.
Το νέο πλαίσιο υποχρεώνει τον πιστωτή να απαντήσει μέσα σε τρεις μήνες.
Αλλά η απάντηση μπορεί να είναι είτε πρόταση ρύθμισης είτε αιτιολογημένη απόρριψη.
Αυτό αναφέρεται ρητά στην επίσημη κυβερνητική ανακοίνωση.
Άρα:
δικαίωμα να ζητήσεις ρύθμιση δεν σημαίνει δικαίωμα να λάβεις οπωσδήποτε ρύθμιση.
Η μεγάλη αλλαγή είναι ότι ο servicer δεν θα μπορεί να αφήνει επί μακρόν την υπόθεση μετέωρη ούτε να απαντά απλώς «όχι» χωρίς αιτιολόγηση.
Πρόκειται για σοβαρή διαδικαστική βελτίωση.
Δεν αποτελεί όμως εγγύηση συμφωνίας.
4. Και μετά τους έξι μήνες τι γίνεται;
Η κυβέρνηση θέτει μέγιστη διάρκεια έξι μηνών στη διαδικασία.
Τρεις μήνες για τον πιστωτή, ένας μήνας για την απάντηση του οφειλέτη και ολοκλήρωση της διαδικασίας το αργότερο στο εξάμηνο.
Αυτό λύνει το πρόβλημα της ατέρμονης διαπραγμάτευσης.
Αλλά υπάρχει ένα κρίσιμο ερώτημα:
τι συμβαίνει όταν στο τέλος αυτής της διαδικασίας δεν υπάρξει συμφωνία;
Η θέσπιση προθεσμίας επιταχύνει την κατάληξη.
Δεν εγγυάται ποια θα είναι αυτή η κατάληξη.
Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν υπάρχει ήδη διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης.
5. Ακόμη και τρεις μήνες πριν από τον πλειστηριασμό, ο πλειστηριασμός παραμένει στο τραπέζι
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι τρεις μήνες πριν από τον πλειστηριασμό ο πιστωτής πρέπει να υποβάλει πραγματική, βιώσιμη και τεκμηριωμένη πρόταση.
Πρόκειται για σημαντική ασφαλιστική δικλίδα.
Όμως η ίδια η διατύπωση αποκαλύπτει και το όριο του μέτρου.
Ο πλειστηριασμός δεν καταργείται.
Δημιουργείται μία υποχρεωτική διαδικασία διαπραγμάτευσης πριν από αυτόν.
Εάν υπάρξει συμφωνία και ο οφειλέτης την τηρεί, προστατεύεται.
Εάν δεν υπάρξει συμφωνία, το νέο πλαίσιο δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως καθολικό μορατόριουμ αναγκαστικής εκτέλεσης.
6. Εδώ υπάρχει πραγματικά ισχυρή προστασία: όταν υπάρχει ενεργή ρύθμιση
Αντίθετα, ένα από τα ισχυρότερα σημεία του νέου πλαισίου αφορά τον πολίτη που έχει ήδη ρυθμίσει και πληρώνει κανονικά.
Εφόσον υπάρχει ενεργή ρύθμιση και ο οφειλέτης είναι συνεπής, απαγορεύονται καταγγελία της ρύθμισης, διαταγή πληρωμής, κατάσχεση και συνέχιση πλειστηριασμού.
Εάν ο servicer παραβιάσει τον κανόνα, η πράξη είναι αυτοδικαίως άκυρη.
Επιπλέον, πιστώνονται στον οφειλέτη πέντε μηνιαίες δόσεις, η ρύθμιση παρατείνεται πέντε μήνες χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση και προβλέπεται διοικητικό πρόστιμο από 50.000 έως 500.000 ευρώ.
Στο παράδειγμα δόσης 600 ευρώ, αυτό σημαίνει πίστωση 3.000 ευρώ.
Εδώ λοιπόν υπάρχει πραγματική οικονομική κύρωση υπέρ του οφειλέτη.
Και πρέπει να διαχωριστεί από το προηγούμενο παράδειγμα της προκαταβολής.
7. Τα 45 ημέρες είναι επίσης ουσιαστική αλλαγή
Ακόμη πιο συγκεκριμένο είναι το δικαίωμα του πολίτη να γνωρίζει ακριβώς τι χρωστά.
Ο πιστωτής θα πρέπει να παρέχει συμβάσεις, τροποποιήσεις, ιστορικό πληρωμών, επιτόκια, κεφάλαιο, τόκους, προμήθειες και λοιπές επιβαρύνσεις.
Εάν τα στοιχεία δεν βρίσκονται ήδη πλήρως διαθέσιμα στο σύστημα προσωποποιημένης πληροφόρησης, πρέπει να δοθούν εντός 45 ημερών.
Διαφορετικά αναστέλλεται η τοκοφορία μέχρι να χορηγηθούν.
Αυτό είναι ίσως ένα από τα μέτρα που μπορούν να έχουν άμεση πρακτική επίπτωση.
Διότι η κύρωση δεν είναι θεωρητική: όσο ο πιστωτής δεν συμμορφώνεται, χάνει τόκους.
8. Και φτάνουμε στο πιο ενδιαφέρον παράδειγμα: «Σώζω το σπίτι μου»
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Το παράδειγμα αφορά οφειλέτη με:
- συνολικό χρέος 300.000 ευρώ,
- κύρια κατοικία αξίας 150.000 ευρώ,
- άλλα ακίνητα αξίας 50.000 ευρώ.
Ο οφειλέτης δηλώνει ότι θέλει να προστατεύσει την κύρια κατοικία.
Τι πρέπει να κάνει ως αντάλλαγμα;
Να συναινέσει στη ρευστοποίηση των υπόλοιπων ακινήτων του.
Αυτό δεν αποτελεί δική μας ερμηνεία.
Το ίδιο το Υπουργείο Οικονομικών αναφέρει ότι ως αντιστάθμισμα για τη συγκεκριμένη διαδικασία ο οφειλέτης συναινεί στην εκούσια ρευστοποίηση των λοιπών περιουσιακών του στοιχείων μέσω απλοποιημένης διαδικασίας πλειστηριασμού.
Επομένως ο τίτλος «προστασία της κύριας κατοικίας» είναι σωστός, αλλά χρειάζεται ολόκληρη η πρόταση:
προστασία της κύριας κατοικίας με ρευστοποίηση της υπόλοιπης ακίνητης περιουσίας στο συγκεκριμένο σχήμα.
Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από μια γενική και άνευ όρων προστασία πρώτης κατοικίας.
9. Και το «κούρεμα 150.000 ευρώ» χρειάζεται επίσης αστερίσκο
Στο παράδειγμα των 300.000 ευρώ εμφανίζεται νέα οφειλή προς ρύθμιση 150.000 ευρώ.
Αυτό δημιουργεί εύκολα την εντύπωση:
Χρωστάς 300.000, κρατάς το σπίτι των 150.000 και σου χαρίζονται τα άλλα 150.000.
Όμως το ίδιο το παράδειγμα διευκρινίζει ότι τα υπόλοιπα ακίνητα αξίας 50.000 ευρώ ρευστοποιούνται υπέρ των πιστωτών.
Άρα οι πιστωτές δεν λαμβάνουν μόνο τη ρύθμιση των 150.000 ευρώ.
Λαμβάνουν και το προϊόν της ρευστοποίησης της υπόλοιπης περιουσίας.
Και υπάρχει ακόμη πιο αποκαλυπτική δεύτερη εκδοχή.
Εάν η υπόλοιπη περιουσία δεν αξίζει 50.000 αλλά 160.000 ευρώ, τότε δεν προκύπτει αντίστοιχο κούρεμα της συνολικής απαίτησης.
Τα υπόλοιπα χρέη ικανοποιούνται από την εκποίηση της περιουσίας, μέχρι φυσικά το ύψος της συνολικής οφειλής.
Άρα το αποτέλεσμα εξαρτάται καθοριστικά από:
πόσο χρωστάς, πόσο αξίζει η κύρια κατοικία και πόση άλλη περιουσία διαθέτεις.
10. Το πιο αποκαλυπτικό σημείο του παραδείγματος
Και εδώ βρίσκεται ίσως η ουσία.
Η νέα διαδικασία δεν λέει:
«κρατάς όλη την περιουσία σου και σου κουρεύουμε το χρέος».
Λέει, στην πράξη:
«Μπορούμε υπό προϋποθέσεις να απομονώσουμε και να προστατεύσουμε την κύρια κατοικία σου, αλλά η υπόλοιπη περιουσία σου μπαίνει στη διαδικασία ικανοποίησης των πιστωτών».
Για κάποιον που βρίσκεται ένα βήμα πριν χάσει και το σπίτι του και τα υπόλοιπα ακίνητά του, αυτή μπορεί να είναι εξαιρετικά σημαντική δεύτερη ευκαιρία.
Για κάποιον όμως που διαβάζει μόνο ότι «η οφειλή από 300.000 πέφτει στις 150.000», η εικόνα μπορεί να γίνει παραπλανητικά απλή.
Υπάρχουν πραγματικές βελτιώσεις – αλλά όχι θαύματα
Η δίκαιη αποτίμηση των νέων μέτρων βρίσκεται κάπου ανάμεσα στην κυβερνητική πανηγυρική παρουσίαση και στην ισοπεδωτική άποψη ότι «δεν αλλάζει τίποτα».
Αλλάζουν αρκετά.
Το πλαφόν 15% μπορεί να ανοίξει την πόρτα της ρύθμισης σε ανθρώπους που δεν μπορούσαν να συγκεντρώσουν προκαταβολές 30%, 40% ή 50%.
Οι δεσμευτικές προθεσμίες περιορίζουν την ατέρμονη αναμονή.
Η υποχρεωτική αιτιολόγηση περιορίζει την αυθαίρετη άρνηση.
Το πάγωμα τόκων δημιουργεί πραγματικό αντικίνητρο στην άρνηση ενημέρωσης.
Οι πέντε δόσεις και τα πρόστιμα έως 500.000 ευρώ δημιουργούν πραγματικές συνέπειες όταν παραβιάζεται ενεργή ρύθμιση.
Και η νέα διαδικασία της κύριας κατοικίας μπορεί πράγματι να σώσει ένα σπίτι από την εκποίηση.
Όμως υπάρχουν και πράγματα που δεν κάνουν τα μέτρα.
Το 15% δεν αποτελεί κούρεμα του χρέους.
Η τρίμηνη απάντηση δεν αποτελεί εγγύηση αποδοχής της ρύθμισης.
Η πρόταση πριν από τον πλειστηριασμό δεν καταργεί τον πλειστηριασμό.
Η προστασία του συνεπούς οφειλέτη προϋποθέτει ενεργή ρύθμιση.
Και η ειδική προστασία της κύριας κατοικίας, στο μοντέλο που παρουσιάζει το ίδιο το υπουργείο, μπορεί να σημαίνει ότι ο πολίτης κρατά το σπίτι του αλλά αποχωρίζεται την υπόλοιπη ακίνητη περιουσία του.
Αυτές οι λεπτομέρειες δεν ακυρώνουν τις μεταρρυθμίσεις.
Είναι όμως ακριβώς οι λεπτομέρειες που χρειάζεται να γνωρίζει ο δανειολήπτης πριν πιστέψει ότι το νέο πλαίσιο εξαφανίζει αυτομάτως ένα μέρος των χρεών του.
Γιατί τελικά άλλο πράγμα είναι καλύτεροι κανόνες απέναντι στους servicers και άλλο πράγμα διαγραφή χρέους χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα.
Και τα ίδια τα παραδείγματα του νέου πλαισίου δείχνουν τη διαφορά.
