Με κεφαλονίτικη ντοπιολαλιά, πειράγματα, αυτοσαρκασμό αλλά και βαθιά συγκίνηση, ο Ορέστης Καππάτος απαντά στον Πέτρο Τατσόπουλο για όσα έχουν γραφτεί γύρω από τη λιτανεία του Αγίου Γερασίμου. Και μέσα από τις ατάκες που προκαλούν χαμόγελα, αναδεικνύει κάτι πολύ βαθύτερο: τη σχέση των Κεφαλονιτών με τον Άγιό τους, μια σχέση που ξεπερνά τις θρησκευτικές τελετές και αποτελεί κομμάτι της ίδιας τους της ταυτότητας.
Υπάρχουν πολλοί τρόποι να απαντήσει κανείς σε μια δημόσια τοποθέτηση. Μπορεί να επιλέξει την αντιπαράθεση, την αυστηρή κριτική, την επιχειρηματολογία ή ακόμη και την αγανάκτηση.
Υπάρχει όμως και ο κεφαλονίτικος τρόπος.
Εκείνος που συνδυάζει το πείραγμα με την ευαισθησία, τη σάτιρα με την παράδοση και την πιο απίθανη ατάκα με μια αλήθεια που οι άνθρωποι του τόπου αναγνωρίζουν αμέσως.
Αυτόν τον δρόμο επέλεξε ο Ορέστης Καππάτος, σχολιάζοντας όσα έχουν γραφτεί τις τελευταίες ημέρες από τον Πέτρο Τατσόπουλο σχετικά με τη λιτανεία του Αγίου Γερασίμου.
Και το έκανε σε μια γλώσσα που δύσκολα μπορεί να μεταφερθεί χωρίς να χάσει τη νοστιμιά της: στην αυθεντική κεφαλονίτικη ντοπιολαλιά.
«Ωρέ Πέτρο μου…»
Από την πρώτη κιόλας φράση, ο Ορέστης Καππάτος δίνει το στίγμα του:
«Δύο σκέψεις ωρε κολέϊδες , για όσα διαβάζω τις τελευταίες μέρες, επειδής κάτι ορμήνειες μου παρασονάρανε …..»
Η προσφώνηση είναι οικεία, το ύφος πειρακτικό και η διάθεση χαρακτηριστικά κεφαλονίτικη.
Απευθυνόμενος στον Πέτρο Τατσόπουλο, ξεκαθαρίζει ότι δεν σκοπεύει να ασχοληθεί με τις λεπτομέρειες γύρω από την παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας.
«Ωρέ Πέτρο μου , δεν θα ασχοληθώ με τσι νόβιτες του σιορ Πρεζιτεντε. Εφκειά βρές τα με τον σιορ Παγή μας , που είναι ο “Δεπουτάντος” μας !!!!»
Με μια μόνο φράση, ο Καππάτος περνά από την επικαιρότητα στην κεφαλονίτικη σάτιρα, χρησιμοποιώντας λέξεις και εκφράσεις που παραπέμπουν στην ιδιαίτερη γλωσσική παράδοση του νησιού.
Αλλά το ουσιαστικότερο μέρος της παρέμβασής του έρχεται αμέσως μετά.
«Ο Κεφαλονίτης είναι από τα γεννοφάσκια του Κάπο ντ’ όπερα»
«Ξέρεις σιορ Πέτρο μου , ο Κεφαλονιτης είναι από τα γεννοφάσκια του , “Κάπο ντ’ όπερα” !!!»
Η φράση αποτυπώνει με χιούμορ μια γνώριμη πλευρά της κεφαλονίτικης ιδιοσυγκρασίας: την εξωστρέφεια, τη θεατρικότητα, την υπερβολή και την ικανότητα να μετατρέπεται ακόμη και μια απλή κουβέντα σε μικρή παράσταση.
Όμως ο Ορέστης Καππάτος δεν μένει εκεί.
«Να σου πω όμως και κάτι, πέρα από το κογιονάρισμα».
Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη μετάβαση ολόκληρου του κειμένου.
Γιατί από το πείραγμα περνά στην ουσία.
Και η ουσία, όπως την περιγράφει, είναι ο Άγιος Γεράσιμος.
«Η Κεφαλονίτισσα και ο Κεφαλονίτης έχουν τον Αϊ Μεμά στο DNA τους»
«Η Κεφαλονίτισσα και ο Κεφαλονίτης έχουν πλέον , τον Αι Μεμά στο dna τους».
Με αυτή τη φράση, ο Καππάτος επιχειρεί να εξηγήσει στον συνομιλητή του ότι για πολλούς Κεφαλονίτες ο Άγιος Γεράσιμος δεν είναι απλώς μια θρησκευτική μορφή, ούτε η λιτανεία του μια τελετή που μπορεί να κατανοηθεί μόνο μέσα από την εικόνα της.
Είναι ένα βαθιά βιωμένο στοιχείο της τοπικής παράδοσης, της οικογενειακής μνήμης και της προσωπικής πίστης.
Ο ίδιος περιγράφει τη συγκίνηση που προκαλεί ο ύμνος του Αγίου:
«Είναι σπουδαία υπόθεση να ανατριχιάζει συλίντριχος, ο κάθε Κεφαλλήνας στο άκουσμα του ύμνου “της Πελοποννήσου θείος βλαστός ….”»
Και αμέσως μετά αναφέρεται σε εκείνες τις προσωπικές αφηγήσεις που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά.
«Είναι σπουδαία υπόθεση , να σου πει κάποιος Κεφαλλήνας “ξέρεις είδα τον καλόγερο στον ύπνο μου , με το σκούρο μπλε ράσο και μου είπε ότι θα με βοηθήσει ….”»
Δεν προσπαθεί να αποδείξει κάποιο θαύμα. Περιγράφει τι σημαίνει η πίστη για τους ανθρώπους που τη βιώνουν.
«Αν δεν το έχεις ζήσει την στιγμή της δυσκολίας , δεν μπορείς να καταλάβεις τί σημαίνει».
Είναι το σημείο όπου η ανάρτηση αποκτά έναν διαφορετικό τόνο. Πίσω από τις λέξεις και τις αστείες προσφωνήσεις αναδεικνύεται η ανάγκη να γίνει σεβαστό ένα βίωμα που για πολλούς ανθρώπους έχει ιδιαίτερη προσωπική σημασία.
«Τον Άγιο εμείς τον προσκυνάμε, εμείς τον βλαστημάμε»
Ίσως η πιο χαρακτηριστική και ταυτόχρονα πιο κεφαλονίτικη φράση της παρέμβασης είναι η ακόλουθη:
«Τον Άγιο , Εμείς τον προσκυνάμε , εμείς τον βλαστημάμε».
Μια φράση που, έξω από το ιδιαίτερο γλωσσικό και πολιτισμικό της περιβάλλον, θα μπορούσε να ξενίσει.
Για τον Καππάτο, όμως, εκφράζει την οικειότητα που αισθάνεται ο Κεφαλονίτης απέναντι στον Άγιο Γεράσιμο.
Δεν τον παρουσιάζει ως μια απόμακρη μορφή, αλλά ως κάποιον που βρίσκεται διαρκώς στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων.
«Ο Κεφαλονίτης, βιώνει βαθιά μέσα του και κουβαλάει μαζί του, την πίστη και την αγάπη για τον καλόγηρο από τα Ομαλά».
Και συνεχίζει:
«Ζει μαζί του , τον νιώθει δίπλα του , τον έχει σαν κολέα του , για αυτό και τον βλαστημάει !!!!!»
Σε αυτές τις λίγες λέξεις συμπυκνώνεται ο ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο ο συντάκτης της ανάρτησης αντιλαμβάνεται τη σχέση πίστης, παράδοσης και τοπικής ιδιοσυγκρασίας.
Μια σχέση που περιλαμβάνει σεβασμό, συγκίνηση, πείραγμα και μια οικειότητα που δύσκολα εξηγείται σε κάποιον που δεν έχει μεγαλώσει μέσα σε αυτήν την παράδοση.
Η ατάκα για τους «ξαπλωτούς» και τον Θανασάκη
Και εκεί που ο αναγνώστης έχει παρασυρθεί από τον συγκινητικό τόνο, ο Καππάτος επιστρέφει στο γνώριμο κεφαλονίτικο πείραγμα.
«Σιορ Πέτρο μου , πες μου άμα και φινίρει εφκειό το μιράκολο με τσου ξαπλωτούς, τι θα λέω ωρε στον κολέα μου τον Θανασάκη τον Αγγελοκρουσμένο;;;»
Η αναφορά στους «ξαπλωτούς» παραπέμπει στο έθιμο που συνδέεται με τη λιτανεία του Αγίου Γερασίμου και έχει βρεθεί στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.
Ο Καππάτος, όμως, το προσεγγίζει μέσα από μια χαρακτηριστική ιστορία κεφαλονίτικου πειράγματος.
«Που περιμένω πώς και πώς , τσι εορτές τ Αγίου , να του πω την ευκή :
“Να σε δω Αγγελοκρουσμένο, δεμένο στο Πλατάνι και ο Άγιος αειπάνωθέ σου !!”»
Και αμέσως συμπληρώνει:
«Για διάβασε ωρέ ευχή !!!!»
Η ιδιότυπη αυτή «ευχή» δεν παρουσιάζεται ως πραγματική επιθυμία να συμβεί κάτι κακό, αλλά ως δείγμα της σκωπτικής γλώσσας και του ιδιαίτερου χιούμορ που χαρακτηρίζουν την αφήγηση του Καππάτου.
«Όντες ο Κεφαλονίτης πάει σε ψυχίατρο…»
Ο επίλογος της κύριας παρέμβασης είναι εξίσου χαρακτηριστικός.
«Μα καλά , δεν το ξέρες ότι όντες ο Κεφαλονίτης πάει σε ψυχίατρο , ο ψυχίατρος ψάχνει ψυχίατρο ;;;;»
Ένα παλιού τύπου κεφαλονίτικο αστείο, που στηρίζεται στον αυτοσαρκασμό και στην υπερβολή.
Ο Καππάτος δεν εξαιρεί τους συμπατριώτες του από το πείραγμα. Αντιθέτως, τους βάζει στο επίκεντρο, αναγνωρίζοντας με χιούμορ την ιδιαίτερη ιδιοσυγκρασία τους.
Κλείνει μάλιστα με το χαρακτηριστικό:
«Ταύτα και σε ασπάζομαι !!!»
Και στο τέλος… μάντολες για τον Πέτρο Τατσόπουλο!
Η ανάρτηση δεν θα μπορούσε να ολοκληρωθεί χωρίς ένα ακόμη κεφαλονίτικο πείραγμα.
Στο υστερόγραφό του, ο Ορέστης Καππάτος απευθύνεται στον «Διονυσάκη Βοσκοπούλα», ζητώντας του να στείλει δύο κιλά μάντολες στον Πέτρο Τατσόπουλο, επειδή, όπως γράφει, με τη δημόσια τοποθέτησή του έκανε διαφήμιση στην Κεφαλονιά.
«Ωρέ “Διονυσάκη Βοσκοπούλα”, επειδή εκειός ο σιορ Πέτρος, διαφήμιση μας έκαμε , φρόντισε σε παρακαλώ και στείλε δυο κιλά μάντολες».
Μόνο που ακόμη και εδώ υπάρχει μια απαραίτητη κεφαλονίτικη διευκρίνιση:
«Όχι από κιες τσι κούκαλο και πάει ο άνθρωπος αμόντε !!!!»
Και βεβαίως, ο ίδιος αναλαμβάνει τον λογαριασμό:
«Και τα μιόβολά τσου, στα μερετάρω εγώ !!!!!»
Έτσι, η ανάρτηση κλείνει όπως ακριβώς άρχισε: με χιούμορ, οικειότητα και πειρακτική διάθεση.
Μια απάντηση που μιλά για κάτι περισσότερο από μια λιτανεία
Η παρέμβαση του Ορέστη Καππάτου έχει ενδιαφέρον όχι μόνο ως απάντηση στον Πέτρο Τατσόπουλο, αλλά και ως μια μικρή καταγραφή της κεφαλονίτικης ψυχοσύνθεσης.
Μέσα από τη ντοπιολαλιά, τις χαρακτηριστικές προσφωνήσεις και τις ατάκες του, επιχειρεί να εξηγήσει γιατί η σχέση των κατοίκων με τον Άγιο Γεράσιμο δεν μπορεί, κατά την άποψή του, να περιοριστεί στην εξωτερική εικόνα μιας θρησκευτικής τελετής.
Η δημόσια συζήτηση για τα έθιμα και τις θρησκευτικές πρακτικές μπορεί ασφαλώς να περιλαμβάνει διαφορετικές απόψεις.
Ο Καππάτος επιλέγει να προσθέσει σε αυτήν τη συζήτηση τη διάσταση του προσωπικού βιώματος και της τοπικής παράδοσης.
Και το κάνει με έναν τρόπο που είναι ταυτόχρονα σκωπτικός και τρυφερός.
Γιατί πίσω από τα «ωρέ», τα «σιορ», τα «κολέϊδες» και τα «κογιοναρίσματα», βρίσκεται το κεντρικό μήνυμα της ανάρτησής του: ο Άγιος Γεράσιμος αποτελεί για πολλούς Κεφαλονίτες ένα βαθιά προσωπικό και αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής τους.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο ουσιαστική φράση ολόκληρης της παρέμβασης:
«Αν δεν το έχεις ζήσει την στιγμή της δυσκολίας, δεν μπορείς να καταλάβεις τί σημαίνει».
