Οι δηλώσεις Καλογερόπουλου και Καιρίδη για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η απάντηση Μαρινάκη, οι πληροφορίες για την υπόθεση Λαζαρίδη και οι καταγγελίες σχετικά με τη χρηματοδότηση εταιρείας του Κουλκουδίνα συνθέτουν ένα δύσκολο πολιτικό σκηνικό για τη Νέα Δημοκρατία. Πρόκειται για ασύνδετα περιστατικά ή για ενδείξεις βαθύτερων εσωκομματικών διαφορών;
Οι τελευταίες ημέρες φέρνουν στο προσκήνιο μια σειρά από περιστατικά που δοκιμάζουν τη δημόσια εικόνα της Νέας Δημοκρατίας. Δεν έχουν όλα την ίδια βαρύτητα ούτε την ίδια πολιτική σημασία. Ορισμένα αφορούν διαφωνίες για την εξωτερική πολιτική, άλλα την κοινοβουλευτική συμπεριφορά και ένα ακόμη τη διαχείριση ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων.
Το κοινό τους χαρακτηριστικό είναι ότι υποχρεώνουν την κυβερνητική παράταξη να δώσει εξηγήσεις σε διαφορετικά μέτωπα, την ώρα που στο εσωτερικό της έχει ήδη ανοίξει η συζήτηση για τους εκλογικούς στόχους και την πολιτική ευθύνη της ηγεσίας.
Το ερώτημα δεν είναι εάν ένα κυβερνών κόμμα μπορεί να έχει διαφορετικές απόψεις. Προφανώς και μπορεί.
Το ουσιαστικό ζήτημα είναι πώς διαχειρίζεται τις διαφωνίες, πώς απαντά στις καταγγελίες και ποια κριτήρια εφαρμόζει όταν οι δημόσιες τοποθετήσεις των στελεχών του προκαλούν αντιδράσεις.
Το τουρκολιβυκό και οι δύο διαφορετικές αναγνώσεις μέσα στη ΝΔ
Η συζήτηση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα των διαφορετικών προσεγγίσεων που εκφράζονται δημόσια από κυβερνητικά στελέχη.
Ο Δημήτρης Καλογερόπουλος σχολίασε τις εξελίξεις με τη φράση «τον ήπιαμε», προκαλώντας αντιδράσεις για το ύφος του. Δεν περιορίστηκε, ωστόσο, στη συγκεκριμένη έκφραση. Αναφέρθηκε και σε αστοχίες που, κατά την εκτίμησή του, προηγήθηκαν στην ελληνική εξωτερική πολιτική.
Στη συνέχεια διευκρίνισε ότι χρησιμοποίησε ατυχή έκφραση και επανέλαβε την προσήλωσή του στην εθνική γραμμή.
Πολύ διαφορετική ήταν η διατύπωση του Δημήτρη Καιρίδη. Ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΝΔ χαρακτήρισε τις εξελίξεις πολιτική ήττα, συνδέοντας την εκτίμησή του με τον προσανατολισμό της ανατολικής Λιβύης προς την Τουρκία.
Η παρέμβαση του Παύλου Μαρινάκη ανέδειξε το σημείο διαφωνίας. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος απέρριψε τον χαρακτηρισμό «ήττα», υποστηρίζοντας ότι μια παράνομη ενέργεια δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως νόμιμη διπλωματική επιτυχία εκείνων που την πραγματοποιούν.
Εδώ υπάρχει μια ουσιαστική διάκριση.
Η νομική θέση της Ελλάδας για το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η πολιτική αξιολόγηση των εξελίξεων στη Λιβύη δεν είναι ταυτόσημα ζητήματα.
Μπορεί κάποιος να θεωρεί ότι το μνημόνιο παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και ταυτόχρονα να εκτιμά ότι η ενίσχυση της τουρκικής επιρροής στη Λιβύη αποτελεί αρνητική διπλωματική εξέλιξη.
Επομένως, η δημόσια αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο τις λέξεις που χρησιμοποιήθηκαν. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούνται οι εξελίξεις και παρουσιάζονται στην κοινή γνώμη.
Η διαγραφή που συζητήθηκε και η δυσκολία της κομματικής πειθαρχίας
Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, η τοποθέτηση Καλογερόπουλου προκάλεσε έντονη ενόχληση στο πρωθυπουργικό επιτελείο, σε βαθμό που εξετάστηκε ακόμη και το ενδεχόμενο διαγραφής του.
Το ενδεχόμενο αυτό δεν προχώρησε.
Η συγκεκριμένη πληροφορία, εφόσον αποτυπώνει τις πραγματικές συζητήσεις στο κυβερνητικό επιτελείο, αναδεικνύει ένα σημαντικό πρόβλημα διαχείρισης.
Πώς αντιμετωπίζει μια κυβέρνηση τη δημόσια διαφοροποίηση των βουλευτών της;
Η κομματική πειθαρχία αποτελεί συνηθισμένο στοιχείο της κοινοβουλευτικής λειτουργίας. Ωστόσο, η έκφραση διαφορετικών εκτιμήσεων, ιδίως σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, δεν σημαίνει αυτομάτως αμφισβήτηση των εθνικών θέσεων.
Η πρόκληση για την ηγεσία της ΝΔ είναι να διατηρεί μια συνεκτική κυβερνητική πολιτική χωρίς να εμφανίζεται ότι κάθε δυσάρεστη εκτίμηση πρέπει να αποσύρεται ή να αναδιατυπώνεται.
Η υπόθεση Λαζαρίδη και τα όρια της κοινοβουλευτικής αντιπαράθεσης
Στο ίδιο διάστημα, ένα διαφορετικό περιστατικό απασχόλησε την κυβερνητική παράταξη.
Ο Μακάριος Λαζαρίδης βρέθηκε στο επίκεντρο αντιδράσεων για τη συμπεριφορά του απέναντι στη βουλευτή του ΠΑΣΟΚ Νάντια Γιαννακοπούλου.
Σύμφωνα με δημοσιογραφικό ρεπορτάζ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επικοινώνησε προσωπικά με τον βουλευτή Καβάλας, ζητώντας του να απολογηθεί για τη συμπεριφορά του, ενώ φέρεται να εξετάστηκε και το ενδεχόμενο διαγραφής.
Το περιστατικό αφορά διαφορετικό ζήτημα από τις δηλώσεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Στην πρώτη περίπτωση τίθεται θέμα κοινοβουλευτικής συμπεριφοράς. Στη δεύτερη, θέμα πολιτικής διαφωνίας για την αξιολόγηση μιας διεθνούς εξέλιξης.
Η διάκριση έχει σημασία, επειδή διαφορετικά περιστατικά απαιτούν διαφορετικά κριτήρια αντιμετώπισης.
Η κυβερνητική ηγεσία καλείται να εξηγήσει πού τοποθετεί τα όρια της αποδεκτής δημόσιας συμπεριφοράς και πώς διαχωρίζει την πειθαρχία από την ελευθερία έκφρασης πολιτικής γνώμης.
Κουλκουδίνας: Τα 200.000 ευρώ και τα ερωτήματα για τις χρηματοδοτήσεις
Ακόμη πιο σύνθετη είναι η υπόθεση της χρηματοδότησης εταιρείας του βουλευτή Πιερίας Σπύρου Κουλκουδίνα.
Σύμφωνα με δημοσιογραφική έρευνα, εταιρεία στην οποία είναι μοναδικός εταίρος έλαβε έγκριση επιδότησης 200.000 ευρώ μέσω του προγράμματος CLLD/LEADER, για δραστηριότητα που αφορά την ενοικίαση τουριστικών σκαφών.
Το δημοσίευμα αναφέρει επίσης ότι στην Πιερία χρηματοδοτήθηκαν και άλλες επιχειρήσεις με δραστηριότητες που δεν συνδέονται άμεσα με την αλιεία.
Η Θεώνη Κουφονικολάκου ζήτησε τη διαγραφή του βουλευτή και την αποπομπή του αρμόδιου υπουργού, ενώ η Νέα Αριστερά ζήτησε να δημοσιοποιηθούν τα κριτήρια έγκρισης και οι σχετικές αποφάσεις.
Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη παράμετρος.
Τα συγκεκριμένα ευρωπαϊκά προγράμματα μπορούν να χρηματοδοτούν και τη διαφοροποίηση της οικονομικής δραστηριότητας σε αλιευτικές περιοχές, ακόμη και εκτός του στενού αλιευτικού κλάδου. Συνεπώς, η χρηματοδότηση μιας τουριστικής επιχείρησης δεν αποδεικνύει από μόνη της παρανομία.
Αυτό δεν αναιρεί την ανάγκη να δοθούν συγκεκριμένες απαντήσεις.
Ποια ήταν τα κριτήρια επιλογής; Πώς αξιολογήθηκε η επένδυση; Υπήρξαν ασυμβίβαστα ή ζητήματα σύγκρουσης συμφερόντων; Εφαρμόστηκαν οι ίδιοι κανόνες για όλους τους ενδιαφερομένους;
Η δημοσιοποίηση των σχετικών εγγράφων θα επέτρεπε την αξιολόγηση της υπόθεσης με πραγματικά στοιχεία, αντί με πολιτικούς χαρακτηρισμούς.
Η υπόθεση αποκτά πρόσθετο δημόσιο ενδιαφέρον λόγω των προηγούμενων δηλώσεων του ίδιου βουλευτή για το κόστος της βενζίνης και τη χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς.
Πρόκειται, όμως, για δύο διαφορετικά ζητήματα: το ένα αφορά τον πολιτικό λόγο ενός βουλευτή και το άλλο τη νομιμότητα, τη διαφάνεια και τη σκοπιμότητα μιας δημόσιας χρηματοδότησης.
Από τις προσωπικές δηλώσεις στη συνολική εικόνα της κυβέρνησης
Οι παραπάνω υποθέσεις δεν συγκροτούν από μόνες τους απόδειξη οργανωμένης εσωκομματικής αμφισβήτησης του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Αναδεικνύουν, ωστόσο, διαφορετικές προκλήσεις για την κυβερνητική παράταξη.
Στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής καταγράφονται δημόσια διαφορετικές εκτιμήσεις για την ίδια εξέλιξη.
Στο πεδίο της κοινοβουλευτικής λειτουργίας προκύπτουν ζητήματα συμπεριφοράς και πειθαρχίας.
Στο πεδίο της διαχείρισης ευρωπαϊκών πόρων διατυπώνονται καταγγελίες που απαιτούν τεκμηριωμένες απαντήσεις.
Κάθε υπόθεση μπορεί να αντιμετωπιστεί χωριστά. Όταν όμως εμφανίζονται σχεδόν ταυτόχρονα, δημιουργούν ένα σύνθετο πρόβλημα πολιτικής επικοινωνίας και λογοδοσίας.
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι ίδια σε όλες τις περιπτώσεις.
Οι πολιτικές διαφωνίες απαιτούν επιχειρήματα. Οι συμπεριφορές που προκαλούν αντιδράσεις απαιτούν σαφή θεσμικά κριτήρια. Οι καταγγελίες για δημόσιο χρήμα απαιτούν έγγραφα και έλεγχο.
Το ερώτημα για τον Κυριάκο Μητσοτάκη
Σε αυτό το περιβάλλον αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον η συζήτηση που έχει ανοίξει για το εκλογικό όριο του 25% και την ευθύνη του πρωθυπουργού σε περίπτωση ενός δυσμενούς αποτελέσματος.
Η συζήτηση αυτή δεν αποδεικνύει ότι έχει τεθεί ζήτημα ηγεσίας. Δείχνει, όμως, ότι η αξιολόγηση της επόμενης εκλογικής επίδοσης αποτελεί ήδη αντικείμενο δημόσιου πολιτικού διαλόγου.
Για τον Κυριάκο Μητσοτάκη το άμεσο ζήτημα δεν είναι μόνο η εκλογική αριθμητική.
Είναι ο τρόπος με τον οποίο η κυβέρνησή του αντιμετωπίζει τις δημόσιες διαφοροποιήσεις, τις καταγγελίες και τα περιστατικά που απασχολούν την επικαιρότητα.
Η συνοχή μιας κυβερνητικής παράταξης δεν μετριέται αποκλειστικά από την απουσία διαφωνιών. Μετριέται και από την ικανότητά της να διαχειρίζεται αυτές τις διαφωνίες με διαφάνεια, συνέπεια και σαφείς κανόνες.
Αυτό είναι το ουσιαστικό πολιτικό ζήτημα που αναδεικνύουν οι τελευταίες εξελίξεις στη Νέα Δημοκρατία.
