Επιδόματα ΟΠΕΚΑ: 420.117 λιγότεροι δικαιούχοι μέσα σε έξι χρόνια – Πώς μια μικρή αύξηση μισθού μπορεί να κοστίσει έως 2.100 ευρώ!

Μια μισθολογική αύξηση που στα χαρτιά εμφανίζεται ως βελτίωση του εισοδήματος μπορεί στην πράξη να οδηγήσει μια οικογένεια στην απώλεια σημαντικής οικονομικής ενίσχυσης. Τα στοιχεία για τρία βασικά επιδόματα του ΟΠΕΚΑ αποτυπώνουν μεγάλη μείωση των δικαιούχων από το 2020 έως το 2026, την ώρα που τα εισοδηματικά κριτήρια δεν ακολουθούν πάντα τις μεταβολές στους μισθούς και στο κόστος ζωής.

Ένα σοβαρό πρόβλημα για χιλιάδες ελληνικά νοικοκυριά αναδεικνύουν τα στοιχεία για την εξέλιξη των κοινωνικών επιδομάτων την τελευταία εξαετία.

Από το 2020 έως το 2026 καταγράφονται συνολικά 420.117 λιγότερες επιδοτούμενες περιπτώσεις σε τρεις σημαντικές παροχές του ΟΠΕΚΑ: το επίδομα παιδιού Α21, το επίδομα στέγασης και το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι οικογένειες αντιμετωπίζουν αυξημένες δαπάνες για τρόφιμα, ενέργεια, ενοίκια και βασικές καθημερινές ανάγκες.

Το παράδοξο είναι ότι ένας εργαζόμενος μπορεί να δει τον μισθό του να αυξάνεται, αλλά ταυτόχρονα να χάνει ένα επίδομα επειδή το δηλωθέν εισόδημά του ξεπέρασε το προβλεπόμενο όριο.

Έτσι, η αύξηση των αποδοχών δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε αντίστοιχη βελτίωση του οικογενειακού προϋπολογισμού.

Επίδομα παιδιού: 250.724 λιγότεροι δικαιούχοι

Η μεγαλύτερη μείωση σε απόλυτους αριθμούς καταγράφεται στο επίδομα παιδιού Α21.

Τον Μάιο του 2020 οι δικαιούχοι ανέρχονταν σε 711.527, ενώ τον αντίστοιχο μήνα του 2026 είχαν περιοριστεί σε 460.803.

Η διαφορά φτάνει τις 250.724 περιπτώσεις, γεγονός που αναδεικνύει τη σημαντική συρρίκνωση του αριθμού όσων λαμβάνουν τη συγκεκριμένη παροχή.

Το επίδομα παιδιού χορηγείται με βάση εισοδηματικές κατηγορίες και τον αριθμό των εξαρτώμενων τέκνων.

Αυτό σημαίνει ότι μια αύξηση στο οικογενειακό εισόδημα μπορεί να οδηγήσει είτε σε μικρότερο ποσό επιδόματος είτε, εφόσον ξεπεραστεί το ανώτατο προβλεπόμενο όριο, σε απώλεια της ενίσχυσης.

Επίδομα στέγασης: 74.635 λιγότερα νοικοκυριά

Σημαντική υποχώρηση παρουσιάζει και ο αριθμός των νοικοκυριών που λαμβάνουν επίδομα στέγασης.

Από 243.082 δικαιούχους τον Μάιο του 2020, ο αριθμός περιορίστηκε σε 168.447 τον Μάιο του 2026.

Πρόκειται για μείωση 74.635 περιπτώσεων, δηλαδή περίπου 30,7%.

Η εξέλιξη αυτή καταγράφεται σε μια περίοδο κατά την οποία η στέγαση αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές επιβαρύνσεις για τα νοικοκυριά που ζουν σε ενοικιαζόμενη κατοικία.

Μάλιστα, η αύξηση των ενοικίων μπορεί να περιορίζει σημαντικά το διαθέσιμο εισόδημα ακόμη και οικογενειών που εμφανίζουν ονομαστική αύξηση αποδοχών.

Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα: Μείωση δικαιούχων κατά 39,5%

Ακόμη μεγαλύτερη ποσοστιαία υποχώρηση παρουσιάζει το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα.

Σύμφωνα με τα συγκεντρωτικά στοιχεία, οι δικαιούχοι μειώθηκαν κατά 39,5% μέσα στην εξαετία.

Η συγκεκριμένη παροχή απευθύνεται σε νοικοκυριά που πληρούν αυστηρά εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια.

Η υπέρβαση των προβλεπόμενων ορίων μπορεί να επηρεάσει την επιλεξιμότητα, ακόμη και όταν η οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού εξακολουθεί να είναι δύσκολη.

Ο πίνακας με τις απώλειες στα τρία επιδόματα

Η μείωση για το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα προκύπτει αριθμητικά από το αναφερόμενο συνολικό άθροισμα. Οι αριθμοί αφορούν επιδοτούμενες περιπτώσεις ανά πρόγραμμα και δεν αντιστοιχούν κατ’ ανάγκη σε 420.117 διαφορετικά νοικοκυριά.

Πώς μια μικρή αύξηση μισθού μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια επιδόματος

Το πρόβλημα συνδέεται με τον τρόπο λειτουργίας των εισοδηματικών κριτηρίων.

Όταν ένα επίδομα χορηγείται μόνο μέχρι ένα συγκεκριμένο εισοδηματικό όριο, ακόμη και μια μικρή αύξηση των αποδοχών μπορεί να αλλάξει την επιλεξιμότητα ενός νοικοκυριού.

Για παράδειγμα, μια οικογένεια που βρίσκεται πολύ κοντά στο ανώτατο όριο μπορεί να το υπερβεί λόγω αύξησης μισθού, πρόσθετων αποδοχών ή μεταβολής του συνολικού δηλωθέντος εισοδήματος.

Αν η μεταβολή αυτή οδηγήσει σε απώλεια παροχής, το οικονομικό αποτέλεσμα ενδέχεται να είναι δυσμενέστερο από το όφελος της αύξησης.

Σύμφωνα με τα παραδείγματα που αναφέρονται για τις κοινωνικές παροχές, η απώλεια μπορεί να φτάσει ακόμη και τα 2.100 ευρώ ετησίως, ανάλογα με το επίδομα και τη σύνθεση του νοικοκυριού.

Το ποσό αυτό δεν αφορά όλους τους δικαιούχους, ούτε σημαίνει ότι κάθε μισθολογική αύξηση οδηγεί αυτομάτως σε απώλεια ενίσχυσης.

Το μεγάλο παράδοξο: Περισσότερος μισθός, λιγότερη αγοραστική δύναμη

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο εξαιτίας της ακρίβειας.

Μια οικογένεια μπορεί να εμφανίζει υψηλότερο εισόδημα στη φορολογική της δήλωση σε σύγκριση με προηγούμενα χρόνια, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει πραγματικά μεγαλύτερη οικονομική άνεση.

Εάν οι τιμές των προϊόντων, της ενέργειας και των ενοικίων αυξάνονται ταχύτερα από τις αποδοχές, η αγοραστική δύναμη περιορίζεται.

Όταν τα εισοδηματικά όρια των επιδομάτων παραμένουν σταθερά, δημιουργείται επιπλέον πίεση στα νοικοκυριά που βρίσκονται κοντά στα όρια επιλεξιμότητας.

Έτσι, εργαζόμενοι που λαμβάνουν μικρές αυξήσεις ενδέχεται να βρεθούν εκτός συγκεκριμένων κοινωνικών παροχών, παρότι οι πραγματικές οικονομικές τους ανάγκες δεν έχουν μειωθεί.

Γιατί μειώθηκαν τόσο πολύ οι δικαιούχοι;

Η μη αναπροσαρμογή των εισοδηματικών ορίων αποτελεί έναν σημαντικό πιθανό παράγοντα για τη μείωση των δικαιούχων.

Ωστόσο, τα διαθέσιμα συγκεντρωτικά στοιχεία δεν αποδεικνύουν ότι και οι 420.117 περιπτώσεις οφείλονται αποκλειστικά στις μισθολογικές αυξήσεις.

Στη μεταβολή του αριθμού των δικαιούχων μπορεί να συμβάλλουν και άλλοι παράγοντες, όπως οι αλλαγές στην οικογενειακή κατάσταση, η απασχόληση, η σύνθεση των νοικοκυριών και οι ειδικές προϋποθέσεις κάθε προγράμματος.

Παράλληλα, δεν πρέπει να συγχέεται η μείωση των επιδοτούμενων περιπτώσεων με ισάριθμες οριστικές διακοπές επιδομάτων, καθώς τα στοιχεία αποτελούν σύγκριση δύο χρονικών περιόδων.

Το ζήτημα που τίθεται για την κοινωνική πολιτική

Η σημαντική μείωση των δικαιούχων επαναφέρει στο προσκήνιο το ερώτημα εάν τα εισοδηματικά όρια των κοινωνικών παροχών πρέπει να προσαρμόζονται συστηματικότερα στις οικονομικές συνθήκες.

Η σύνδεση των κριτηρίων με τις μεταβολές των μισθών και του κόστους ζωής θα μπορούσε να περιορίσει περιπτώσεις στις οποίες μικρές ονομαστικές αυξήσεις οδηγούν σε δυσανάλογη απώλεια ενισχύσεων.

Από την άλλη πλευρά, οποιαδήποτε αναπροσαρμογή θα απαιτούσε δημοσιονομική αξιολόγηση και σαφείς κανόνες εφαρμογής.

Το βασικό ζήτημα παραμένει ότι η αύξηση του δηλωθέντος εισοδήματος δεν σημαίνει πάντοτε αντίστοιχη βελτίωση της πραγματικής οικονομικής κατάστασης ενός νοικοκυριού.

Και για χιλιάδες οικογένειες που βρίσκονται κοντά στα εισοδηματικά όρια, αυτή η διαφορά μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.