Το Μέγαρο Μαξίμου επιχειρεί να μετατρέψει τις πρόσφατες αποκαλύψεις για υποθέσεις διαφθοράς σε πολιτικό πλεονέκτημα, προβάλλοντας την εικόνα μιας κυβέρνησης που δεν διστάζει να αναμετρηθεί ακόμη και με τα λεγόμενα «μεγάλα ψάρια». Ωστόσο, οι πληροφορίες που έρχονται στο φως για την υπόθεση του «Χωριάτικου» δημιουργούν ένα ιδιαίτερα δύσκολο ερώτημα για τον Κυριάκο Μητσοτάκη: Πώς γίνεται πρόσωπα που φέρονται να εμπλέκονται σε ένα δίκτυο διαφθοράς να έχουν, σύμφωνα με δημοσιεύματα, εξελιχθεί υπηρεσιακά κατά τη διάρκεια της δικής του διακυβέρνησης;
Η κυβέρνηση επιχειρεί να αναδείξει τις έρευνες για υποθέσεις όπως το «Χωριάτικο» και η Pizza Fan ως παραδείγματα αποφασιστικής αντιμετώπισης της παραβατικότητας.
Η πολιτική επιδίωξη είναι σαφής: να παρουσιαστεί η αποκάλυψη τέτοιων υποθέσεων ως απόδειξη ότι οι ελεγκτικοί μηχανισμοί λειτουργούν και ότι η κυβέρνηση δεν διστάζει να συγκρουστεί με ισχυρά οικονομικά συμφέροντα.
Το ερώτημα, όμως, είναι εάν αυτή η αφήγηση αντέχει όταν η συζήτηση μεταφέρεται από τις ανακοινώσεις των συλλήψεων και των ερευνών στο πώς λειτουργούσαν οι εμπλεκόμενοι μηχανισμοί τα προηγούμενα χρόνια.
Η διαφθορά δεν είναι εύκολο πεδίο για την κυβέρνηση
Η επιλογή του Μεγάρου Μαξίμου να αναδείξει το ζήτημα της διαφθοράς παρουσιάζει ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον.
Πρόκειται για ένα θέμα που, σύμφωνα με τη δημόσια συζήτηση γύρω από τις δημοσκοπήσεις, απασχολεί έντονα τους πολίτες, μαζί με την ακρίβεια και την καθημερινότητα.
Η κυβέρνηση γνωρίζει ότι η εικόνα της σε ζητήματα διαφάνειας και λογοδοσίας επηρεάζει τη συνολική πολιτική αξιολόγησή της.
Γι’ αυτό και η προβολή μεγάλων υποθέσεων οικονομικής παραβατικότητας μπορεί να λειτουργήσει ως προσπάθεια αλλαγής του πολιτικού κλίματος.
Το επιχείρημα είναι ότι η αποκάλυψη ενός κυκλώματος αποδεικνύει την αποτελεσματικότητα του κράτους.
Αυτό μπορεί πράγματι να αποτελεί ένδειξη ότι οι ελεγκτικοί και διωκτικοί μηχανισμοί ενεργοποιήθηκαν.
Δεν αρκεί, όμως, για να απαντήσει σε ένα δεύτερο, εξίσου σημαντικό ερώτημα: Γιατί ένας ενδεχόμενος μηχανισμός διαφθοράς κατάφερε να λειτουργεί επί χρόνια χωρίς να αποκαλυφθεί νωρίτερα;
Το «Χωριάτικο» και οι 25 υπάλληλοι της φορολογικής διοίκησης
Η υπόθεση που προκαλεί τα περισσότερα πολιτικά ερωτήματα είναι εκείνη που έχει γίνει γνωστή ως «Χωριάτικο».
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί για τη δικογραφία, 25 στελέχη της φορολογικής διοίκησης φέρονται να συνδέονται με καταγγελλόμενο μηχανισμό χρηματισμού, ο οποίος αποδίδεται στον Άγγελο Γιαννακόπουλο.
Πρόκειται για σοβαρές αιτιάσεις, οι οποίες απαιτούν πλήρη δικαστική διερεύνηση. Η αναφορά ενός προσώπου σε δικογραφία δεν συνεπάγεται αυτομάτως την ενοχή του.
Ωστόσο, το πολιτικό ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στο ποινικό σκέλος.
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα που επικαλείται το σχετικό πολιτικό σχόλιο, η μεγάλη πλειονότητα των συγκεκριμένων στελεχών φέρεται να προήχθη ή να αναβαθμίστηκε υπηρεσιακά κατά την τελευταία επταετία, δηλαδή επί διακυβέρνησης Νέας Δημοκρατίας.
Εφόσον τα στοιχεία αυτά επιβεβαιωθούν, προκύπτει ένα σημαντικό ζήτημα διοικητικής λογοδοσίας.
Με ποια κριτήρια έγιναν οι προαγωγές; Υπήρχαν προηγούμενες καταγγελίες; Είχαν πραγματοποιηθεί υπηρεσιακοί έλεγχοι; Και ποιοι είχαν την ευθύνη των σχετικών αποφάσεων;
Οι ερωτήσεις αυτές δεν αποδεικνύουν πολιτική συγκάλυψη ή γνώση παράνομων ενεργειών από την κυβέρνηση.
Αποτελούν, όμως, εύλογα ερωτήματα που δεν μπορούν να παρακαμφθούν με την προβολή της εξάρθρωσης ενός κυκλώματος.
Η αναφορά σε πρόσωπο με πολιτική διαδρομή στη ΝΔ
Μια ακόμη παράμετρος της υπόθεσης αφορά τις πληροφορίες για πρόσωπο που εμφανίζεται σε καταγραφές της λογίστριας του φερόμενου ως επικεφαλής του μηχανισμού.
Κατά το δημοσίευμα, το συγκεκριμένο πρόσωπο είχε υπάρξει υποψήφιος με τη Νέα Δημοκρατία και είχε διατελέσει διευθυντής σε γραφείο υφυπουργού Οικονομικών.
Εάν η πληροφορία επιβεβαιωθεί, η πολιτική σημασία της είναι προφανής.
Δεν σημαίνει ότι η Νέα Δημοκρατία ή κυβερνητικά στελέχη γνώριζαν ή ενέκριναν ενδεχόμενες παράνομες πράξεις.
Σημαίνει, όμως, ότι πρέπει να διευκρινιστεί η φύση των σχέσεων, ο χρόνος της υπηρεσιακής συνεργασίας και το κατά πόσον υπήρξε οποιαδήποτε σύνδεση με τις ερευνώμενες ενέργειες.
Η διαφάνεια δεν εξαντλείται στην ανακοίνωση ότι μια υπόθεση διερευνάται.
Περιλαμβάνει και την υποχρέωση να απαντώνται τεκμηριωμένα τα ερωτήματα που προκύπτουν από τη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης.
Το πολιτικό παράδοξο: Η κυβέρνηση καταγγέλλει έναν μηχανισμό που φέρεται να αναπτύχθηκε επί των ημερών της
Εδώ βρίσκεται η ουσία της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μπορεί να υποστηρίζει ότι οι αποκαλύψεις αποτελούν απόδειξη της αποφασιστικότητας της κυβέρνησής του.
Η αντιπολίτευση, όμως, μπορεί να αντιτείνει ότι η ίδια υπόθεση αναδεικνύει προβλήματα στον έλεγχο και στην εποπτεία της κρατικής διοίκησης.
Και οι δύο διαστάσεις μπορούν να εξεταστούν ταυτόχρονα.
Μια κυβέρνηση μπορεί να πιστώνεται την αποτελεσματική δράση των αρμόδιων αρχών, εφόσον αυτή τεκμηριώνεται, αλλά ταυτόχρονα να καλείται να εξηγήσει τις αδυναμίες που επέτρεψαν την ενδεχόμενη ανάπτυξη ενός κυκλώματος.
Η εξάρθρωση ενός μηχανισμού διαφθοράς δεν απαντά από μόνη της στο ερώτημα γιατί δεν εντοπίστηκε νωρίτερα.
Και αυτή είναι μια διάκριση που αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν η κυβέρνηση επιλέγει να παρουσιάσει την υπόθεση ως κεντρικό στοιχείο του πολιτικού της απολογισμού.
Η επιστροφή στον Ποινικό Κώδικα του 2019
Την ίδια στιγμή, κυβερνητικά στελέχη επαναφέρουν στη δημόσια συζήτηση τις αλλαγές που έγιναν στον Ποινικό Κώδικα επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ.
Πρόκειται για μια αντιπαράθεση με πραγματικό νομοθετικό αντικείμενο, καθώς συγκεκριμένες ρυθμίσεις του 2019 επικρίθηκαν και τροποποιήθηκαν τα επόμενα χρόνια.
Ωστόσο, η διαρκής επιστροφή στο 2019 δεν μπορεί να αντικαταστήσει την αξιολόγηση της σημερινής κυβερνητικής πολιτικής.
Η Νέα Δημοκρατία κυβερνά από τον Ιούλιο του 2019 και έχει πλέον τη δική της νομοθετική και διοικητική διαδρομή.
Έχει τροποποιήσει ποινικές διατάξεις, έχει αναδιοργανώσει υπηρεσίες και έχει αναλάβει την πολιτική ευθύνη για τη λειτουργία του κρατικού μηχανισμού.
Συνεπώς, η συζήτηση για τη διαφθορά το 2026 δεν μπορεί να περιορίζεται στο τι νομοθέτησε η προηγούμενη κυβέρνηση.
Πρέπει να περιλαμβάνει και το τι συνέβη στη δημόσια διοίκηση κατά την τελευταία επταετία.
Τα «μεγάλα ψάρια» και το μεγάλο ερώτημα για το Ταμείο Ανάκαμψης
Στο ίδιο πολιτικό πλαίσιο τίθεται και το ζήτημα της διαχείρισης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης.
Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα χρηματοδοτικά εργαλεία που έχει στη διάθεσή της η χώρα, με μεγάλες επιπτώσεις στην οικονομία, στις επενδύσεις και στην ανάπτυξη.
Η κατανομή των κονδυλίων, τα κριτήρια επιλογής των έργων, η συγκέντρωση χρηματοδοτήσεων και η αποτελεσματικότητα των ελεγκτικών διαδικασιών αποτελούν ζητήματα που δικαιολογημένα χρειάζονται δημόσια παρακολούθηση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ύπαρξη μεγάλων χρηματοδοτήσεων αποδεικνύει αδιαφάνεια ή διαφθορά.
Σημαίνει ότι η διαφάνεια πρέπει να ισχύει με τα ίδια κριτήρια για κάθε δημόσιο πόρο, κάθε φορέα και κάθε κυβερνητική απόφαση.
Εάν η κυβέρνηση θέλει να αναδείξει την αντιμετώπιση της διαφθοράς ως βασικό πολιτικό της πλεονέκτημα, οφείλει να δέχεται τον ίδιο αυστηρό έλεγχο και για τη δική της διαχείριση.
Το ερώτημα που επιστρέφει στο Μέγαρο Μαξίμου
Το κυβερνητικό αφήγημα για το κυνήγι των «μεγάλων ψαριών» μπορεί να έχει επικοινωνιακή δυναμική.
Η αξιοπιστία του, όμως, θα κριθεί από το εάν συνοδεύεται από πλήρη διαλεύκανση των υποθέσεων και από ουσιαστική λογοδοσία για τυχόν διοικητικές παραλείψεις.
Στην υπόθεση του «Χωριάτικου», τα ερωτήματα για την υπηρεσιακή πορεία των ερευνώμενων στελεχών και τις πιθανές πολιτικές διασυνδέσεις χρειάζονται συγκεκριμένες απαντήσεις, όχι προκαταβολικά συμπεράσματα.
Και η αντιπολίτευση, αντί να περιορίζεται στην απάντηση για τις επιλογές του 2019, έχει τη δυνατότητα να ζητήσει στοιχεία για τη λειτουργία των μηχανισμών ελέγχου σήμερα.
Διότι το πραγματικό μέτρο της διαφάνειας δεν είναι μόνο πόσα «μεγάλα ψάρια» ανακοινώνει μια κυβέρνηση ότι εντόπισε. Είναι και πόσο πρόθυμη είναι να ερευνήσει τις συνθήκες μέσα στις οποίες αυτά φέρονται να δραστηριοποιήθηκαν.
Και κυρίως, εάν είναι διατεθειμένη να δώσει απαντήσεις ακόμη και όταν αυτές δεν εξυπηρετούν το δικό της πολιτικό αφήγημα.
