Η δουλεία διόδου αποτελεί ένα σημαντικό δικαίωμα για τους ιδιοκτήτες ακινήτων που δεν έχουν επαρκή πρόσβαση σε δημόσιο ή κοινοτικό δρόμο. Μέσω αυτής παρέχεται η δυνατότητα διέλευσης από γειτονικό ακίνητο, προκειμένου να εξασφαλίζεται η αναγκαία επικοινωνία με το οδικό δίκτυο. Ωστόσο, το δικαίωμα αυτό δεν είναι πάντοτε μόνιμο και μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να καταργηθεί.
Σύμφωνα με το άρθρο 1017 του Αστικού Κώδικα, η ανάγκη διατήρησης της διόδου παύει όταν δημιουργηθεί νέα, επαρκής πρόσβαση προς τον δρόμο, η οποία εξυπηρετεί το περίκλειστο ακίνητο κατά τον ίδιο τρόπο. Το ίδιο ισχύει και όταν, για οποιονδήποτε άλλο λόγο, εκλείψει η ανάγκη για την οποία είχε αρχικά συσταθεί η δουλεία.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η περίπτωση της αχρησίας. Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 1138 ΑΚ, η πραγματική δουλεία, επομένως και η δουλεία διόδου, αποσβήνεται εφόσον δεν χρησιμοποιηθεί για χρονικό διάστημα είκοσι ετών. Η εικοσαετία, όταν πρόκειται για δίοδο που έχει παρασχεθεί με δικαστική απόφαση, αρχίζει μετά τη μεταγραφή της απόφασης και την καταβολή της αποζημίωσης που έχει καθοριστεί.
Ωστόσο, η νομολογία δέχεται ότι η κατάργηση της δουλείας μπορεί να επέλθει και πριν από τη συμπλήρωση της εικοσαετίας. Αυτό είναι δυνατό όταν η μακρόχρονη παράλειψη χρήσης συνοδεύεται από συγκεκριμένα περιστατικά που αποδεικνύουν ότι είναι πλέον απίθανο να ασκηθεί το δικαίωμα στο μέλλον. Στην περίπτωση αυτή εξετάζεται η λεγόμενη αποδυνάμωση του δικαιώματος, σε συνδυασμό με το άρθρο 281 ΑΚ, που απαγορεύει την καταχρηστική άσκηση δικαιώματος.
Η σημασία των παραπάνω αναδεικνύεται σε απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία αφορούσε δίοδο που είχε παραχωρηθεί με δικαστική απόφαση. Ο ιδιοκτήτης του γειτονικού ακινήτου ζητούσε την κατάργησή της, υποστηρίζοντας ότι δεν υπήρχε πλέον ουσιαστική ανάγκη διατήρησής της. Το δικαστήριο απέρριψε την αγωγή, καθώς διαπίστωσε ότι οι δικαιούχοι εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούν τη δίοδο, έστω και περιορισμένα, ενώ δεν διέθεταν άλλη πρόσβαση σε δημόσιο δρόμο. Μάλιστα, το γεγονός ότι επί εννέα χρόνια είχαν προσφύγει επανειλημμένα στη Δικαιοσύνη για να εξασφαλίσουν τη δυνατότητα διέλευσης αποδείκνυε τη σαφή πρόθεσή τους να διατηρήσουν και να ασκήσουν το δικαίωμά τους.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η δουλεία διόδου δεν καταργείται αυτομάτως επειδή χρησιμοποιείται σπάνια. Απαιτείται αξιολόγηση των πραγματικών περιστατικών, της ανάγκης πρόσβασης και της συμπεριφοράς των δικαιούχων. Κάθε υπόθεση κρίνεται με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της, καθώς η προστασία της ιδιοκτησίας πρέπει να συνδυάζεται με την εξασφάλιση της αναγκαίας πρόσβασης στα ακίνητα.
Ναταλία (Ευθαλία) Κ. Νεραντζάκη, Δικηγόρος
Νομική Σχολή, Δημοκρίτειο Παν/μιο Θράκης
Μεταπτυχιακές Σπουδές, Φορολογικό Δίκαιο, ΕΚΠΑ
Email:natalianeratzakh@outlook.com
natalianeratzakilawoffice.gr
