Απόφαση-σταθμός για εργαζομένους: Πότε η μετακίνηση μετρά ως χρόνος εργασίας – Τι ισχύει για την πληρωμή!
Σημαντικές διευκρινίσεις για τα δικαιώματα των εργαζομένων που πραγματοποιούν υπηρεσιακές μετακινήσεις δίνει απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με την ερμηνεία της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, ο χρόνος μετακίνησης μπορεί να θεωρηθεί χρόνος εργασίας ακόμη και εκτός του κανονικού ωραρίου, εφόσον ο εργαζόμενος εκτελεί υπηρεσιακές υποχρεώσεις και βρίσκεται υπό τις οδηγίες του εργοδότη του.
Η απόφαση αφορά την εφαρμογή της ευρωπαϊκής οδηγίας 2003/88/ΕΚ, η οποία ρυθμίζει βασικά ζητήματα οργάνωσης του χρόνου εργασίας και προστασίας της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ο χρόνος εργασίας δεν περιορίζεται απαραίτητα στις ώρες κατά τις οποίες ο εργαζόμενος βρίσκεται στον συνηθισμένο χώρο απασχόλησής του.
Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μπορεί να περιλαμβάνει και μετακινήσεις που πραγματοποιούνται για την εκτέλεση των καθηκόντων του.
Η υπόθεση που έφτασε στην ευρωπαϊκή Δικαιοσύνη
Η υπόθεση αφορούσε εργαζόμενο εθνικής εταιρείας διαχείρισης οδικών υποδομών, ο οποίος είχε προσληφθεί ως προϊστάμενος υπηρεσίας.
Στις αρμοδιότητές του περιλαμβάνονταν η παρακολούθηση επενδύσεων, η διαχείριση μεγάλων έργων αποκατάστασης και η αντιμετώπιση καταστροφών.
Για την εκτέλεση των καθηκόντων του χρειάστηκε να πραγματοποιήσει σειρά υπηρεσιακών μετακινήσεων.
Μέσα σε διάστημα μόλις οκτώ ημερών διένυσε συνολικά περισσότερα από 1.500 χιλιόμετρα, ενώ αρκετές από τις διαδρομές πραγματοποιήθηκαν εκτός του συνηθισμένου ωραρίου εργασίας του.
Μετά την ολοκλήρωση των μετακινήσεων, ο εργαζόμενος συμπεριέλαβε τις σχετικές ώρες στην κατάσταση εργασίας που υπέβαλε προς έγκριση.
Ωστόσο, ο εργοδότης αρνήθηκε να αναγνωρίσει και να αμείψει 31,5 ώρες μετακίνησης.
Το επιχείρημά του ήταν ότι οι διαδρομές αυτές δεν αποτελούσαν πραγματική εργασία και, συνεπώς, δεν μπορούσαν να θεωρηθούν υπερωριακή απασχόληση.
Τι αποφάσισε αρχικά το δικαστήριο
Ο εργαζόμενος προσέφυγε στη Δικαιοσύνη ζητώντας να αναγνωριστούν οι επίμαχες ώρες.
Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο απέρριψε την αγωγή του, κρίνοντας ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αποδείκνυαν επαρκώς πως κατά τις μετακινήσεις βρισκόταν στη διάθεση του εργοδότη και εκτελούσε τα επαγγελματικά του καθήκοντα.
Παράλληλα, εξετάστηκε το εφαρμοστέο νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο προέβλεπε αντισταθμιστική ανάπαυση για υπερωριακή απασχόληση και δυνατότητα χρηματικής αμοιβής υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Η υπόθεση τέθηκε στη συνέχεια υπό το πρίσμα της ευρωπαϊκής οδηγίας για τον χρόνο εργασίας.
Οι τρεις προϋποθέσεις που εξετάζει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο
Η ερμηνεία της οδηγίας 2003/88/ΕΚ στηρίζεται σε τρία βασικά στοιχεία.
Για να χαρακτηριστεί μια χρονική περίοδος ως χρόνος εργασίας, εξετάζεται εάν ο εργαζόμενος:
- Βρίσκεται στην εργασία του, με την έννοια που προκύπτει από τη φύση των καθηκόντων του.
- Παραμένει στη διάθεση του εργοδότη, ακολουθώντας τις εντολές και τις οδηγίες του.
- Ασκεί τη δραστηριότητα ή τα καθήκοντα που του έχουν ανατεθεί.
Τα στοιχεία αυτά αξιολογούνται με βάση τις πραγματικές συνθήκες της απασχόλησης.
Δεν αρκεί, επομένως, να εξεταστεί μόνο αν ο εργαζόμενος βρίσκεται μέσα στο γραφείο ή στις εγκαταστάσεις της επιχείρησης.
Πότε η μετακίνηση θεωρείται χρόνος εργασίας
Στη συγκεκριμένη υπόθεση, οι μετακινήσεις δεν πραγματοποιούνταν με προσωπική πρωτοβουλία του εργαζομένου.
Αντίθετα, αποτελούσαν μέρος των υπηρεσιακών υποχρεώσεών του.
Ο εργοδότης καθόριζε:
- Τους προορισμούς των μετακινήσεων.
- Τις ημερομηνίες πραγματοποίησής τους.
- Τους όρους των διαδρομών.
- Το όχημα που θα χρησιμοποιούνταν.
Ο εργαζόμενος ήταν υποχρεωμένος να συμμορφώνεται με τις συγκεκριμένες εντολές και δεν μπορούσε να επιλέγει ελεύθερα τον χρόνο ή τον τόπο των μετακινήσεων.
Επιπλέον, οι επιθεωρήσεις εκτός έδρας αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος των καθηκόντων του.
Αυτές οι συνθήκες είναι καθοριστικές για να εξεταστεί εάν ο χρόνος μετακίνησης εντάσσεται στον χρόνο εργασίας.
Τι ισχύει όταν η μετακίνηση γίνεται εκτός ωραρίου
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της απόφασης αφορά τις μετακινήσεις που πραγματοποιούνται πέραν του συνηθισμένου ωραρίου.
Το γεγονός ότι μια υπηρεσιακή διαδρομή γίνεται νωρίς το πρωί, αργά το βράδυ ή σε ώρες κατά τις οποίες ο εργαζόμενος δεν βρίσκεται κανονικά στον χώρο εργασίας του δεν αποκλείει τον χαρακτηρισμό της ως χρόνου εργασίας.
Αυτό που εξετάζεται είναι εάν η μετακίνηση πραγματοποιείται για την εκτέλεση υπηρεσιακών υποχρεώσεων και υπό τις οδηγίες του εργοδότη.
Εφόσον συντρέχουν οι σχετικές προϋποθέσεις, ο χρόνος αυτός μπορεί να προσμετρηθεί στον συνολικό χρόνο εργασίας.
Σημαίνει αυτό ότι κάθε μετακίνηση πληρώνεται ως υπερωρία;
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διάκριση.
Ο χαρακτηρισμός μιας μετακίνησης ως χρόνου εργασίας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάθε αντίστοιχη ώρα αμείβεται ως υπερωρία.
Η οδηγία 2003/88/ΕΚ αφορά πρωτίστως την οργάνωση του χρόνου εργασίας, τα όρια απασχόλησης και τις περιόδους ανάπαυσης.
Το ζήτημα της αμοιβής εξετάζεται με βάση το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο, τις συλλογικές ρυθμίσεις και τις ειδικές προϋποθέσεις που ισχύουν για κάθε εργασιακή σχέση.
Επομένως, πρέπει να διακρίνεται η αναγνώριση μιας περιόδου ως χρόνου εργασίας από το εάν και με ποιον τρόπο δημιουργείται δικαίωμα πρόσθετης αμοιβής.
Ποιους εργαζομένους αφορά
Η απόφαση παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για εργαζομένους που πραγματοποιούν συχνές υπηρεσιακές μετακινήσεις.
Ενδεικτικά, μπορεί να αφορά περιπτώσεις όπως:
- Υπαλλήλους που πραγματοποιούν επιθεωρήσεις εκτός έδρας.
- Τεχνικούς που μετακινούνται για υπηρεσιακές εργασίες.
- Εργαζομένους που επισκέπτονται έργα και εγκαταστάσεις.
- Στελέχη που μετακινούνται σε διαφορετικές περιοχές για την εκτέλεση των καθηκόντων τους.
- Υπαλλήλους που συμμετέχουν σε υπηρεσιακές αποστολές με συγκεκριμένες εντολές.
Η υπαγωγή κάθε περίπτωσης στους κανόνες για τον χρόνο εργασίας εξαρτάται από τις πραγματικές συνθήκες της μετακίνησης.
Η διαφορά από την καθημερινή διαδρομή σπίτι – εργασία
Η απόφαση δεν σημαίνει ότι κάθε καθημερινή μετακίνηση από το σπίτι στον συνηθισμένο χώρο εργασίας και αντίστροφα θεωρείται χρόνος εργασίας.
Η συγκεκριμένη υπόθεση αφορούσε υπηρεσιακές μετακινήσεις που ήταν αναγκαίες για την εκτέλεση των καθηκόντων του εργαζομένου και πραγματοποιούνταν υπό τον έλεγχο του εργοδότη.
Η διάκριση αυτή είναι ουσιαστική, καθώς η συνήθης διαδρομή προς και από τον σταθερό χώρο εργασίας δεν αντιμετωπίζεται αυτομάτως με τον ίδιο τρόπο.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι εργαζόμενοι
Η ευρωπαϊκή απόφαση αναδεικνύει τη σημασία των πραγματικών συνθηκών απασχόλησης.
Όταν ένας εργαζόμενος υποχρεώνεται να μετακινηθεί για υπηρεσιακούς λόγους, χωρίς να διαθέτει ελευθερία επιλογής ως προς τον χρόνο και τον τόπο της μετακίνησης, μπορεί να τίθεται ζήτημα αναγνώρισης των σχετικών ωρών ως χρόνου εργασίας.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η εργασία δεν περιορίζεται απαραίτητα στον χώρο του γραφείου ή της επιχείρησης. Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ακόμη και ο χρόνος μιας υπηρεσιακής διαδρομής μπορεί να αποτελεί χρόνο εργασίας.
Η τυχόν πρόσθετη αμοιβή, πάντως, εξετάζεται ξεχωριστά, σύμφωνα με το εφαρμοστέο εργασιακό πλαίσιο.
