Αντίστροφα μετρά ο χρόνος για πολίτες που κληρονόμησαν περιουσία μαζί με χρέη και δεν είχαν προλάβει να προστατεύσουν την προσωπική τους περιουσία. Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο δίνει μια δεύτερη ευκαιρία σε συγκεκριμένες κατηγορίες κληρονόμων, ακόμη και αν έχει παρέλθει η αρχική προθεσμία για αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής. Η μεταβατική δυνατότητα λήγει μέσα στον Νοέμβριο και οι ενδιαφερόμενοι καλούνται να κινηθούν άμεσα.
Η αλλαγή αφορά ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που αντιμετώπιζαν μέχρι σήμερα οι κληρονόμοι: την πιθανότητα να βρεθούν προσωπικά υπεύθυνοι για οφειλές που άφησε πίσω του ο θανών.
Χρέη προς την Εφορία, τον ΕΦΚΑ, τράπεζες ή ιδιώτες μπορούσαν να δημιουργήσουν σημαντικές οικονομικές υποχρεώσεις, ακόμη και όταν η αξία της κληρονομιάς δεν επαρκούσε για την εξόφλησή τους.
Με τον νόμο 5303/2026 προβλέπεται ειδική μεταβατική διαδικασία για κληρονόμους που δεν είχαν αξιοποιήσει εγκαίρως το ευεργέτημα της απογραφής.
Ποιοι μπορούν να αξιοποιήσουν τη δεύτερη ευκαιρία
Η ρύθμιση αφορά κληρονόμους προσώπων που είχαν αποβιώσει μέχρι τη δημοσίευση του νέου νόμου, στις 22 Μαΐου 2026.
Πρόκειται για περιπτώσεις στις οποίες ο κληρονόμος δεν είχε δηλώσει εμπρόθεσμα ότι αποδέχεται την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής.
Με το προηγούμενο καθεστώς, η μη έγκαιρη αξιοποίηση των προβλεπόμενων δυνατοτήτων μπορούσε να οδηγήσει σε προσωπική ευθύνη για τα χρέη της κληρονομιάς.
Η νέα μεταβατική διάταξη επιτρέπει, υπό προϋποθέσεις, να κινηθεί διαδικασία απογραφής ακόμη και μετά την παρέλευση της αρχικής προθεσμίας.
Η κρίσιμη προθεσμία του Νοεμβρίου
Η ειδική δυνατότητα προβλέπεται για διάστημα έξι μηνών από τη δημοσίευση του νόμου στις 22 Μαΐου 2026.
Το χρονικό αυτό διάστημα ολοκληρώνεται μέσα στον Νοέμβριο.
Επειδή οι τελευταίες ημερομηνίες συμπίπτουν με Σαββατοκύριακο, οι ενδιαφερόμενοι δεν πρέπει να περιμένουν την τελευταία στιγμή.
Η ασφαλέστερη πρακτική είναι να έχουν επικοινωνήσει με δικηγόρο και την αρμόδια δικαστική γραμματεία το αργότερο έως την Παρασκευή 20 Νοεμβρίου, προκειμένου να διευκρινίσουν την ακριβή προθεσμία και να προχωρήσουν στις απαιτούμενες ενέργειες.
Οι δύο βασικές προϋποθέσεις
Η μεταβατική ρύθμιση δεν εφαρμόζεται χωρίς περιορισμούς.
Για να μπορέσει ένας κληρονόμος να αξιοποιήσει τη δεύτερη ευκαιρία, πρέπει να πληρούνται δύο βασικές προϋποθέσεις.
Πρώτη προϋπόθεση: Κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης να μην έχει επιχειρηθεί πράξη αναγκαστικής εκτέλεσης κατά της προσωπικής του περιουσίας για χρέη της κληρονομιάς.
Δεύτερη προϋπόθεση: Να μην συντρέχει λόγος έκπτωσης από το ευεργέτημα της απογραφής.
Αυτό σημαίνει ότι η δυνατότητα δεν παρέχεται αυτομάτως σε κάθε κληρονόμο που αντιμετωπίζει χρέη.
Χρειάζεται να εξεταστεί η συγκεκριμένη νομική και πραγματική κατάσταση.
Τι είναι το ευεργέτημα της απογραφής
Το ευεργέτημα της απογραφής αποτελεί μηχανισμό προστασίας του κληρονόμου.
Με την απογραφή καταγράφονται και αποτιμώνται τα περιουσιακά στοιχεία και οι υποχρεώσεις που περιλαμβάνονται στην κληρονομιά.
Σκοπός είναι να διαχωριστεί η κληρονομιαία περιουσία από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου, ώστε να περιοριστεί η ευθύνη του σύμφωνα με τους προβλεπόμενους κανόνες.
Για παράδειγμα, ένας πολίτης μπορεί να κληρονομήσει ένα ακίνητο, αλλά να ανακαλύψει ότι ο θανών είχε αφήσει σημαντικές οφειλές προς τράπεζες ή το Δημόσιο.
Η απογραφή επιτρέπει να προσδιοριστεί τι ακριβώς περιλαμβάνει η κληρονομιά, τόσο ως προς τα περιουσιακά στοιχεία όσο και ως προς τα χρέη.
Πώς γίνεται η διαδικασία
Η ειδική μεταβατική ρύθμιση προβλέπει τη δυνατότητα να ζητηθεί, σύμφωνα με το άρθρο 838 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, ο διορισμός δικαστικού επιμελητή και πραγματογνωμόνων για τη διενέργεια της απογραφής.
Η διαδικασία περιλαμβάνει την καταγραφή και αποτίμηση της κληρονομιαίας περιουσίας.
Η σχετική αίτηση πρέπει να πραγματοποιηθεί με τον νόμιμο τρόπο και μέσα στην προβλεπόμενη προθεσμία.
Για τον λόγο αυτό, οι ενδιαφερόμενοι χρειάζεται να απευθυνθούν εγκαίρως σε δικηγόρο, ώστε να ελεγχθεί εάν υπάγονται στη μεταβατική διάταξη και ποια διαδικαστικά βήματα απαιτούνται.
Τι αλλάζει με το νέο Κληρονομικό Δίκαιο
Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 εφαρμόζεται το νέο πλαίσιο του Κληρονομικού Δικαίου, το οποίο μεταβάλλει σημαντικά την αντιμετώπιση των χρεών της κληρονομιάς.
Βασική κατεύθυνση της μεταρρύθμισης είναι ο διαχωρισμός της κληρονομιαίας περιουσίας από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου.
Έτσι, για τις κληρονομικές σχέσεις που υπάγονται στο νέο καθεστώς, η ευθύνη για τα χρέη αντιμετωπίζεται με διαφορετικό τρόπο σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο.
Η μεταβατική διάταξη του άρθρου 33 έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή παρέχει συγκεκριμένη δυνατότητα και σε κληρονόμους παλαιότερων υποθέσεων.
Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι κάθε παλαιά κληρονομιά υπάγεται αυτομάτως σε όλους τους νέους κανόνες.
Παράδειγμα: Κληρονομιά με ακίνητο και τραπεζικά χρέη
Ας υποθέσουμε ότι ένας πολίτης κληρονόμησε ένα σπίτι, αλλά αργότερα διαπίστωσε ότι ο θανών είχε αφήσει και σημαντικά τραπεζικά δάνεια.
Εάν δεν είχε αξιοποιήσει εγκαίρως το ευεργέτημα της απογραφής, ενδέχεται να αντιμετώπιζε προσωπική ευθύνη για τις σχετικές υποχρεώσεις.
Με τη μεταβατική διάταξη μπορεί, εφόσον πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις, να ζητήσει τη διενέργεια απογραφής.
Το παράδειγμα είναι ενδεικτικό. Η δυνατότητα υπαγωγής στη ρύθμιση εξαρτάται από τις ημερομηνίες, τις προηγούμενες ενέργειες και τα πραγματικά δεδομένα κάθε υπόθεσης.
Τι πρέπει να κάνουν τώρα οι ενδιαφερόμενοι
Όσοι έχουν κληρονομήσει περιουσία με χρέη και δεν είχαν προχωρήσει εγκαίρως σε αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής χρειάζεται να εξετάσουν άμεσα εάν μπορούν να αξιοποιήσουν τη μεταβατική δυνατότητα.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν έχουν ήδη κινηθεί διαδικασίες είσπραξης οφειλών σε βάρος της προσωπικής περιουσίας του κληρονόμου.
Το σημαντικό είναι ότι η δεύτερη ευκαιρία δεν είναι απεριόριστη χρονικά. Η προθεσμία πλησιάζει και η καθυστέρηση μπορεί να στερήσει τη δυνατότητα αξιοποίησης της ειδικής προστασίας.
Η έγκαιρη νομική ενημέρωση και ο έλεγχος των προϋποθέσεων αποτελούν τα πρώτα βήματα για όσους βρίσκονται σε αυτή τη θέση.
