Άρθρο πολιτικής ανάλυσης και κριτικής
Η Ελλάδα οδεύει προς τις εκλογές του 2027 και ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσιάζει ήδη το βασικό δίλημμα με το οποίο επιδιώκει να προσέλθει στις κάλπες: συνέχιση της σημερινής διακυβέρνησης ή επιστροφή σε περιπέτειες.
Από την Ηλιούπολη, ο πρωθυπουργός περιέγραψε μια χώρα που προχωρά με ασφάλεια μέσα σε μια ταραγμένη διεθνή συγκυρία, μια οικονομία που ολοκληρώνει το Ταμείο Ανάκαμψης και μια κυβέρνηση που, κατά την εκτίμησή του, διαθέτει τη μοναδική αξιόπιστη πρόταση για το μέλλον.
Το πολιτικό αφήγημα είναι σαφές.
Ωστόσο, ανάμεσα στη σταθερότητα που επικαλείται μια κυβέρνηση και στη σταθερότητα που βιώνει καθημερινά ένας πολίτης μπορεί να υπάρχει σημαντική απόσταση.
Και αυτή η απόσταση δεν καλύπτεται μόνο με εκλογικά διλήμματα.
Σταθερότητα για ποιον και με ποια κριτήρια;
Η πολιτική σταθερότητα αποτελεί σημαντικό στοιχείο για μια χώρα. Συνδέεται με τη λειτουργία των θεσμών, την οικονομική προβλεψιμότητα, τη δυνατότητα επενδύσεων και τη συνέχεια της δημόσιας διοίκησης.
Δεν αποτελεί όμως αυτοτελή απόδειξη επιτυχημένης διακυβέρνησης.
Μια κυβέρνηση μπορεί να εξασφαλίζει κοινοβουλευτική σταθερότητα και ταυτόχρονα να δέχεται κριτική για το κόστος ζωής, την κατάσταση των δημόσιων υπηρεσιών, την αγοραστική δύναμη ή την αποτελεσματικότητα συγκεκριμένων πολιτικών.
Επομένως, το ερώτημα δεν εξαντλείται στο ποιος εγγυάται τη σταθερότητα.
Επεκτείνεται στο τι είδους σταθερότητα προσφέρει, σε ποιους ωφελεί και ποια προβλήματα παραμένουν άλυτα.
Για ένα νοικοκυριό που δυσκολεύεται να καλύψει τις μηνιαίες υποχρεώσεις του, η έννοια της σταθερότητας αποκτά διαφορετικό περιεχόμενο από εκείνο που έχει στους μακροοικονομικούς δείκτες.
Αυτό δεν ακυρώνει τις θετικές οικονομικές εξελίξεις.
Υπογραμμίζει, όμως, ότι η συνολική εικόνα μιας οικονομίας δεν αποτυπώνει πάντοτε με τον ίδιο τρόπο την εμπειρία όλων των πολιτών.
Τα 36 δισεκατομμύρια του Ταμείου Ανάκαμψης
Η ολοκλήρωση των 376 οροσήμων και στόχων του ελληνικού σχεδίου ανάκαμψης αποτελεί σημαντική εξέλιξη.
Η θετική αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα τελευταία αιτήματα πληρωμής, ύψους 11,32 δισεκατομμυρίων ευρώ, ανοίγει τον δρόμο για την πλήρη αξιοποίηση των περίπου 35,95 δισεκατομμυρίων ευρώ που αναλογούν στη χώρα.
Πρόκειται για συγκεκριμένο αποτέλεσμα, το οποίο δεν χρειάζεται να αμφισβητηθεί προκειμένου να ασκηθεί πολιτική κριτική.
Η ολοκλήρωση, όμως, των ευρωπαϊκών οροσήμων δεν ταυτίζεται αυτομάτως με την πλήρη επίτευξη κάθε κοινωνικού ή οικονομικού στόχου.
Άλλο η συμμόρφωση με τους όρους ενός χρηματοδοτικού προγράμματος.
Άλλο η εκταμίευση των πόρων.
Και άλλο η αποτίμηση της επίδρασής τους στην πραγματική οικονομία και στην καθημερινότητα.
Η ουσιαστική αξιολόγηση απαιτεί απαντήσεις σε πρόσθετα ερωτήματα.
Πόσο αυξήθηκαν οι παραγωγικές δυνατότητες της χώρας;
Ποια ήταν η επίδραση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις;
Ποιες περιφέρειες ωφελήθηκαν περισσότερο;
Πόσο βελτιώθηκαν οι δημόσιες υποδομές;
Και σε ποιο βαθμό οι επενδύσεις δημιούργησαν διατηρήσιμα αποτελέσματα;
Η επιτυχής ολοκλήρωση ενός ευρωπαϊκού προγράμματος είναι ένα σημαντικό μέρος του απολογισμού.
Δεν είναι ολόκληρος ο απολογισμός.
Τα 400 ευρώ στους συνταξιούχους και το πραγματικό εισόδημα
Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε στην ενίσχυση των 400 ευρώ προς 2,1 εκατομμύρια συνταξιούχους, επισημαίνοντας ότι το ποσό δεν μπορεί να αλλάξει τη ζωή τους.
Η παραδοχή αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Μια οικονομική ενίσχυση μπορεί να προσφέρει ουσιαστική προσωρινή ανακούφιση, ιδιαίτερα σε περίοδο αυξημένων δαπανών.
Δεν ισοδυναμεί, όμως, με μόνιμη βελτίωση της αγοραστικής δύναμης.
Η οικονομική κατάσταση των συνταξιούχων εξαρτάται από το ύψος των τακτικών αποδοχών τους, τις τιμές των βασικών αγαθών, το κόστος ενέργειας, τη στέγαση και τις δαπάνες υγείας.
Γι’ αυτό η αποτίμηση της κυβερνητικής πολιτικής δεν μπορεί να περιορίζεται στο ύψος μιας εφάπαξ παροχής.
Χρειάζεται να εξετάζεται και η πραγματική εξέλιξη του διαθέσιμου εισοδήματος.
Η επίκληση του 2015 και η συζήτηση για το 2027
Στην ομιλία του ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέστρεψε στην περίοδο της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ–ΑΝΕΛ, υπενθυμίζοντας τους οικονομικούς και πολιτικούς κινδύνους εκείνης της εποχής.
Η περίοδος του 2015 αποτελεί μέρος της πρόσφατης ιστορίας και μπορεί ασφαλώς να αξιολογείται πολιτικά.
Η αναφορά της, ωστόσο, δεν υποκαθιστά τον απολογισμό της σημερινής κυβέρνησης.
Οι εκλογές του 2027 θα διεξαχθούν έπειτα από σχεδόν οκτώ χρόνια διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας.
Επομένως, η συζήτηση δεν αφορά μόνο όσα συνέβησαν πριν από έντεκα ή δώδεκα χρόνια.
Αφορά και τις επιλογές που έγιναν από το 2019 μέχρι σήμερα.
Την αποτελεσματικότητα των πολιτικών.
Την αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων.
Τη λειτουργία των θεσμών.
Και την ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών.
Η σύγκριση με το παρελθόν είναι θεμιτή.
Αλλά μια εκλογική αναμέτρηση δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια επανάληψη των διλημμάτων προηγούμενων δεκαετιών.
«Ποιος θα έρθει;» – Το ερώτημα προς την αντιπολίτευση
Ο πρωθυπουργός έθεσε το ερώτημα ποιος θα μπορούσε να αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας, με ποιο σχέδιο και με ποια αξιοπιστία.
Πρόκειται για ένα ουσιαστικό ερώτημα δημοκρατικής λογοδοσίας.
Τα κόμματα που διεκδικούν κυβερνητικό ρόλο οφείλουν να παρουσιάζουν προγράμματα, προτεραιότητες, κοστολογημένες προτάσεις και εφαρμόσιμες πολιτικές.
Η αντιπολίτευση δεν μπορεί να θεωρεί ότι η κριτική προς την κυβέρνηση αρκεί από μόνη της ως κυβερνητικό πρόγραμμα.
Υπάρχει, όμως, και η αντίστροφη πλευρά.
Η αδυναμία ή η ανεπάρκεια μιας αντιπολιτευτικής πρότασης δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι όλες οι κυβερνητικές επιλογές είναι επιτυχημένες.
Ο έλεγχος της κυβέρνησης και η αξιολόγηση της αντιπολίτευσης είναι δύο διακριτές διαδικασίες.
Και οι δύο είναι απαραίτητες.
Η «πολιτική βαβούρα» και η δημόσια κριτική
Ιδιαίτερη συζήτηση προκαλεί και η αναφορά του πρωθυπουργού ότι ένα μικρό ποσοστό παράγει τη συντριπτική πλειονότητα της πολιτικής φασαρίας.
Η παρατήρηση αγγίζει ένα υπαρκτό ζήτημα: τη δυσανάλογη προβολή ακραίων ή ιδιαίτερα θορυβωδών τοποθετήσεων στο διαδίκτυο.
Ωστόσο, η έντονη δημόσια κριτική δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με την τοξικότητα.
Υπάρχουν τεκμηριωμένες καταγγελίες, κοινωνικά αιτήματα και πολιτικές διαφωνίες που εκφράζονται με ένταση χωρίς να χάνουν τη σημασία τους.
Η ποιότητα μιας κριτικής δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τον τόνο της.
Καθορίζεται και από τα πραγματικά στοιχεία που τη στηρίζουν.
Το ίδιο ισχύει για την κυβερνητική απάντηση.
Δεν αρκεί να χαρακτηρίζεται μια αντίδραση υπερβολική ή θορυβώδης.
Χρειάζεται να εξετάζεται αν το περιεχόμενό της είναι βάσιμο.
Άμυνα, ασφάλεια και μεταναστευτικό
Η κυβέρνηση επικαλείται την ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων, την «Ατζέντα 2030» και την αλλαγή της κατάστασης στο μεταναστευτικό ως στοιχεία της πολιτικής της.
Η αμυντική θωράκιση και η διαχείριση των συνόρων αποτελούν σημαντικές κρατικές λειτουργίες.
Η αξιολόγησή τους, όμως, απαιτεί περισσότερα από γενικές διακηρύξεις.
Στην άμυνα χρειάζεται να εξετάζονται η επιχειρησιακή ετοιμότητα, η επάρκεια προσωπικού, η αποτελεσματικότητα των προμηθειών και η βιωσιμότητα των δαπανών.
Στο μεταναστευτικό χρειάζεται να αξιολογούνται τόσο η διαχείριση των ροών και η ασφάλεια των συνόρων όσο και η τήρηση των διεθνών και ευρωπαϊκών υποχρεώσεων της χώρας.
Οι αριθμοί που επικαλείται μια κυβέρνηση μπορεί να είναι σημαντικοί.
Δεν αποτελούν, όμως, από μόνοι τους πλήρη αξιολόγηση μιας σύνθετης πολιτικής.
Το παράδειγμα του ειδικού σχολείου στην Ηλιούπολη
Η αναβάθμιση του ειδικού σχολείου της Ηλιούπολης, έπειτα από το αίτημα μαθητή προς τον πρωθυπουργό, αποτελεί μια συγκεκριμένη παρέμβαση με πρακτική σημασία για τη σχολική κοινότητα.
Η ολοκλήρωση τέτοιων έργων αξίζει να καταγράφεται.
Ταυτόχρονα, η συνολική εικόνα της ειδικής εκπαίδευσης δεν μπορεί να προκύπτει από μία μόνο σχολική μονάδα.
Απαιτείται εξέταση της προσβασιμότητας, των κτιριακών εγκαταστάσεων, της στελέχωσης και των διαθέσιμων υπηρεσιών σε ολόκληρη τη χώρα.
Ένα θετικό παράδειγμα μπορεί να αναδεικνύει τις δυνατότητες μιας πολιτικής.
Η γενίκευση, όμως, προϋποθέτει περισσότερα δεδομένα.
Το πραγματικό περιεχόμενο της κάλπης του 2027
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιλέγει να παρουσιάσει την εκλογική αναμέτρηση ως επιλογή ανάμεσα στη συνέχεια και στην αβεβαιότητα.
Πρόκειται για σαφή πολιτική στρατηγική, η οποία στηρίζεται στην επίκληση της κυβερνητικής εμπειρίας, της οικονομικής σταθερότητας και της ανάγκης προβλεψιμότητας σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον.
Η στρατηγική αυτή μπορεί να εξεταστεί με βάση τα αποτελέσματα της διακυβέρνησης.
Όπως αντίστοιχα μπορούν να εξεταστούν οι εναλλακτικές προτάσεις των κομμάτων της αντιπολίτευσης.
Γιατί η ουσιαστική πολιτική συζήτηση δεν περιορίζεται στο ποιος περιγράφει πειστικότερα τους κινδύνους.
Περιλαμβάνει συγκεκριμένες απαντήσεις για το εισόδημα, τη στέγαση, την υγεία, την παιδεία, τη δημόσια διοίκηση, τις επενδύσεις και τους θεσμούς.
Η σταθερότητα είναι ένας σημαντικός στόχος. Το ερώτημα είναι ποια αποτελέσματα παράγει και πώς αυτά κατανέμονται στην κοινωνία.
Και η κυβερνητική αλλαγή δεν αποτελεί από μόνη της ούτε εγγύηση βελτίωσης ούτε απόδειξη επικείμενης περιπέτειας.
Αυτά κρίνονται από τις πολιτικές, την αξιοπιστία, την εφαρμοσιμότητα των προγραμμάτων και τον απολογισμό κάθε πλευράς.
Το 2027, επομένως, το ουσιαστικό δίλημμα δεν χρειάζεται να περιοριστεί σε δύο συνθήματα.
Μπορεί να αποτελέσει μια ευρύτερη αξιολόγηση του τι έχει επιτευχθεί, τι δεν έχει επιτευχθεί και ποιες συγκεκριμένες επιλογές παρουσιάζονται για την επόμενη ημέρα.



