Η συζήτηση ενόψει της ΔΕΘ έχει ήδη αρχίσει να αποκτά τον γνώριμο χαρακτήρα της: ποσά, πακέτα, φοροελαφρύνσεις και μέτρα που παρουσιάζονται ως η επόμενη μεγάλη ενίσχυση του εισοδήματος.
Ανάμεσα σε όσα εξετάζονται, ξεχωρίζει η πιθανή αύξηση του ετήσιου βοηθήματος προς τους συνταξιούχους και η μετατροπή του σε αυτό που ήδη περιγράφεται ως «13η εθνική σύνταξη».
Ο τίτλος είναι ισχυρός.
Το ερώτημα είναι εάν περιγράφει και την πραγματικότητα.
Γιατί αν τελικά μιλάμε για ένα ετήσιο ποσό 400 ή 446,87 ευρώ, τότε πριν πανηγυρίσουμε για την «επιστροφή της 13ης σύνταξης», πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάτι πολύ απλό:
Άλλο μία πραγματική επιπλέον σύνταξη και άλλο ένα ετήσιο επίδομα που βαφτίζεται σύνταξη.
Τι σημαίνει πραγματικά «13η σύνταξη»;
Οι λέξεις στην πολιτική έχουν σημασία.
Όταν ένας συνταξιούχος ακούει «13η σύνταξη», εύλογα αντιλαμβάνεται ότι θα λάβει μία επιπλέον μηνιαία σύνταξη.
Αν κάποιος λαμβάνει 900 ευρώ, η 13η σύνταξη θα ήταν 900 ευρώ.
Αν λαμβάνει 1.100 ευρώ, θα ήταν 1.100.
Αν λαμβάνει 700 ευρώ, θα ήταν 700.
Αυτό τουλάχιστον σημαίνει στην κοινή αντίληψη η έννοια της 13ης καταβολής.
Ένα ενιαίο ποσό όμως της τάξης των 400 ή 446,87 ευρώ δεν είναι κάτι τέτοιο.
Μπορεί να είναι μια σημαντική οικονομική ενίσχυση.
Μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για έναν χαμηλοσυνταξιούχο.
Μπορεί ακόμη να αυξηθεί και να αποτελέσει μια μόνιμη ετήσια παροχή.
Δεν μετατρέπεται όμως σε 13η σύνταξη επειδή της αλλάξαμε όνομα.
Τα 446 ευρώ είναι χρήματα – και κανείς δεν πρέπει να τα υποτιμά
Από την άλλη πλευρά, θα ήταν επίσης άδικο να πέσουμε στην αντίθετη υπερβολή.
Για έναν συνταξιούχο που μετρά κάθε ευρώ μέχρι το τέλος του μήνα, 400 ή 446 ευρώ δεν είναι αμελητέο ποσό.
Μπορεί να πληρώσει λογαριασμούς.
Μπορεί να καλύψει μέρος της θέρμανσης.
Μπορεί να χρηματοδοτήσει φάρμακα, τρόφιμα ή άλλες καθημερινές ανάγκες.
Επομένως, η κριτική δεν πρέπει να είναι ότι «δεν είναι τίποτα».
Είναι κάτι.
Και αν αυξηθεί μια υφιστάμενη ετήσια ενίσχυση, ο δικαιούχος προφανώς θα βγει κερδισμένος.
Η συζήτηση όμως είναι διαφορετική: πόσο απέχει το πραγματικό μέτρο από την πολιτική συσκευασία του;
Το κρίσιμο είναι ποιοι τελικά θα το πάρουν
Υπάρχει και ένα ακόμη σημαντικότερο ερώτημα.
Ποιοι θα είναι οι δικαιούχοι;
Αν το ποσό εξακολουθήσει να συνοδεύεται από εισοδηματικά, ηλικιακά ή περιουσιακά κριτήρια, τότε δεν θα μιλάμε καν για μια καθολική «13η εθνική σύνταξη».
Θα πρόκειται για στοχευμένη ετήσια ενίσχυση συγκεκριμένων κατηγοριών συνταξιούχων.
Και αυτό δεν είναι κατ’ ανάγκη κακό.
Μπορεί μάλιστα κοινωνικά να είναι περισσότερο αποτελεσματικό να κατευθύνονται οι διαθέσιμοι πόροι στους οικονομικά ασθενέστερους.
Αλλά πρέπει να λέγεται αυτό ακριβώς.
Δεν μπορεί ο τίτλος να δημιουργεί την εντύπωση μιας καθολικής πρόσθετης σύνταξης και οι λεπτομέρειες του μέτρου να αποκαλύπτουν κάτι πολύ πιο περιορισμένο.
Η προσωπική διαφορά είναι πολύ σημαντικότερη υπόθεση
Αντίθετα, υπάρχει στο υπό συζήτηση πακέτο ένα ζήτημα πολύ πιο ουσιαστικό για μεγάλο αριθμό συνταξιούχων: η προσωπική διαφορά.
Για χρόνια πολλοί παλαιοί συνταξιούχοι έβλεπαν τις ονομαστικές αυξήσεις στις συντάξεις να συμψηφίζονται με την προσωπική διαφορά.
Με απλά λόγια, άκουγαν ότι «οι συντάξεις αυξάνονται», αλλά δεν έβλεπαν ολόκληρη την αύξηση στον τραπεζικό τους λογαριασμό.
Αν λοιπόν προχωρήσει πράγματι η οριστική κατάργηση της προσωπικής διαφοράς, εκεί θα υπάρχει μια διαρθρωτική παρέμβαση.
Γιατί δεν θα πρόκειται για ένα έκτακτο ποσό που καταβάλλεται μία φορά τον χρόνο.
Θα επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο περνούν οι μελλοντικές αυξήσεις στη σύνταξη.
Και αυτή είναι μια πολύ ουσιαστικότερη συζήτηση από το πώς θα ονομαστεί ένα επίδομα του Νοεμβρίου.
Το πραγματικό πρόβλημα των συνταξιούχων βρίσκεται κάθε μήνα στο σούπερ μάρκετ
Υπάρχει όμως και η μεγάλη εικόνα.
Ο συνταξιούχος δεν αξιολογεί την οικονομική του κατάσταση μία φορά τον Νοέμβριο.
Την αξιολογεί δώδεκα μήνες τον χρόνο.
Όταν πληρώνει το σούπερ μάρκετ.
Όταν έρχεται ο λογαριασμός του ηλεκτρικού.
Όταν πληρώνει φάρμακα.
Όταν πρέπει να καλύψει το ενοίκιο.
Όταν χρειάζεται ιδιωτική ιατρική εξέταση επειδή δεν μπορεί να εξυπηρετηθεί εγκαίρως διαφορετικά.
Η πραγματική αξία μιας σύνταξης δεν βρίσκεται μόνο στον αριθμό που εμφανίζεται στο ενημερωτικό σημείωμα.
Βρίσκεται στο τι μπορεί να αγοράσει αυτός ο αριθμός.
Και γι’ αυτό η μεγάλη μάχη για τους συνταξιούχους δεν είναι μόνο η ονομαστική αύξηση της σύνταξης.
Είναι η προστασία της αγοραστικής της δύναμης.
Η ΔΕΘ είναι προεκλογική αλλά «όχι παροχολογική»;
Υπάρχει επίσης μια ενδιαφέρουσα πολιτική αντίφαση.
Από τη μία υπογραμμίζεται ότι η φετινή ΔΕΘ θα έχει προεκλογικό χαρακτήρα.
Από την άλλη διαβεβαιώνεται ότι δεν θα είναι «παροχολογική».
Ταυτόχρονα συζητούνται αυξήσεις συντάξεων, μεγαλύτερο επίδομα συνταξιούχων, κατάργηση προσωπικής διαφοράς, μείωση ασφαλιστικών εισφορών, αύξηση κατώτατου μισθού και παρεμβάσεις για ελεύθερους επαγγελματίες και μικρομεσαίους.
Προφανώς μια κυβέρνηση δεν σταματά να ασκεί οικονομική πολιτική επειδή πλησιάζουν εκλογές.
Ούτε ένα μέτρο γίνεται αυτομάτως «προεκλογικό δώρο» επειδή ανακοινώνεται στο τελευταίο τμήμα μιας κυβερνητικής θητείας.
Αλλά υπάρχει ένας απλός τρόπος για να κριθεί η σοβαρότητα των εξαγγελιών:
Να είναι μόνιμες, κοστολογημένες και δημοσιονομικά βιώσιμες.
Η μόνιμη αύξηση έχει μεγαλύτερη αξία από το ετήσιο βοήθημα
Για έναν συνταξιούχο υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ μιας μόνιμης αύξησης 30 ευρώ τον μήνα και ενός βοηθήματος 360 ευρώ στο τέλος του χρόνου.
Μαθηματικά μπορεί το ετήσιο αποτέλεσμα να μοιάζει.
Οικονομικά και κοινωνικά όμως δεν είναι το ίδιο.
Η μόνιμη αύξηση ενσωματώνεται στο μηνιαίο εισόδημα.
Δίνει προβλεψιμότητα.
Επιτρέπει καλύτερο οικογενειακό προγραμματισμό.
Και δημιουργεί διαφορετική βάση για τα επόμενα χρόνια.
Το επίδομα αντιθέτως παραμένει μια ξεχωριστή μεταβίβαση, ακόμη και αν καταβάλλεται κάθε χρόνο.
Γι’ αυτό η συζήτηση για τις συντάξεις θα ήταν προτιμότερο να επικεντρωθεί λιγότερο στους εντυπωσιακούς τίτλους και περισσότερο στη μόνιμη ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος.
Και οι ελεύθεροι επαγγελματίες περιμένουν κάτι περισσότερο από μια υπόσχεση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η δημόσια παραδοχή ότι οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι μικρομεσαίοι έχουν δεχθεί μεγάλη πίεση.
Αν αυτή η διαπίστωση μετατραπεί σε ουσιαστικές φορολογικές παρεμβάσεις, θα πρόκειται για σημαντική αλλαγή.
Αλλά και εδώ χρειάζονται αριθμοί.
Πόσο μειώνεται η επιβάρυνση;
Για ποιους;
Από πότε;
Με ποιες προϋποθέσεις;
Τι θα αλλάξει στην τεκμαρτή φορολόγηση;
Πόσα πραγματικά ευρώ θα μείνουν τελικά στον επαγγελματία;
Γιατί το «θα υπάρξει σημαντική παρέμβαση» είναι πολιτική εξαγγελία.
Το εκκαθαριστικό είναι οικονομική πραγματικότητα.
Ας περιμένουμε λοιπόν τα πραγματικά μέτρα
Μέχρι τις επίσημες ανακοινώσεις της ΔΕΘ, πολλά από όσα συζητούνται παραμένουν σενάρια.
Και αυτό πρέπει να το έχουμε συνεχώς υπόψη.
Άλλο «εξετάζεται».
Άλλο «βρίσκεται στο τραπέζι».
Άλλο «προτείνεται».
Και άλλο «νομοθετήθηκε και θα εφαρμοστεί».
Επομένως, οι συνταξιούχοι δεν έχουν ακόμη λόγο ούτε να πανηγυρίζουν ούτε να απογοητεύονται.
Έχουν κάθε λόγο όμως να απαιτούν καθαρές απαντήσεις.
Όχι άλλος πληθωρισμός στους τίτλους
Αν τελικά η κυβέρνηση αυξήσει μια μόνιμη ετήσια ενίσχυση από τα 300 στα 400 ή στα 446,87 ευρώ, αυτό πρέπει να αξιολογηθεί θετικά ως αύξηση της οικονομικής ενίσχυσης.
Αν καταργηθεί η προσωπική διαφορά, πρέπει να αξιολογηθεί ως μια πολύ σημαντικότερη αλλαγή για όσους επηρεάζονται.
Αν δοθούν πραγματικές φοροελαφρύνσεις στους επαγγελματίες, πρέπει επίσης να αποτιμηθούν με βάση το ποσό που τελικά θα παραμείνει στο εισόδημά τους.
Δεν χρειάζεται όμως να βαφτίζουμε κάθε επίδομα «13η σύνταξη» για να αποκτήσει μεγαλύτερη πολιτική αξία.
Γιατί στο τέλος ο συνταξιούχος δεν ενδιαφέρεται για την ονομασία.
Ενδιαφέρεται για το ποσό.
Και κυρίως ενδιαφέρεται για κάτι πολύ πιο απλό:
πόσα χρήματα θα μπαίνουν πραγματικά στον λογαριασμό του και τι θα μπορεί να αγοράζει με αυτά.
Αυτό θα είναι και το πραγματικό τεστ των εξαγγελιών της ΔΕΘ.
Όχι αν ένα επίδομα απέκτησε έναν εντυπωσιακό νέο τίτλο.
Αλλά αν, όταν τελειώσουν οι ομιλίες και σβήσουν τα φώτα του Βελλίδειου, ο συνταξιούχος, ο εργαζόμενος και ο επαγγελματίας θα έχουν πράγματι περισσότερο διαθέσιμο εισόδημα.
