Ο Άγιος Γεράσιμος δεν είναι μόνο ζήτημα θρησκευτικής πίστης. Είναι ιστορία, παράδοση, πολιτισμός και ταυτότητα ενός ολόκληρου νησιού. Και η απουσία δημόσιας τοποθέτησης από τους πολιτικούς εκπροσώπους της Κεφαλονιάς για τους χαρακτηρισμούς του Πέτρου Τατσόπουλου δημιουργεί εύλογα ερωτήματα.
Πέρασαν δύο ημέρες από τη μεγάλη λιτανεία του Αγίου Γερασίμου στα Ομαλά.
Δύο ημέρες από τότε που η πολιτική και αυτοδιοικητική ηγεσία της Κεφαλονιάς έδωσε το παρών στους εορτασμούς του Πολιούχου του νησιού.
Οι επίσημοι στις θέσεις τους. Οι φωτογραφικές μηχανές έτοιμες. Οι χειραψίες, οι δηλώσεις, τα χαμόγελα και τα δελτία Τύπου στην ημερήσια διάταξη.
Όλα έγιναν όπως κάθε χρόνο.
Μόνο που φέτος, μετά τη λιτανεία, ακολούθησε μια δημόσια αντιπαράθεση που δεν αφορά αποκλειστικά τη θρησκεία.
Ο συγγραφέας και πρώην βουλευτής Πέτρος Τατσόπουλος, με δύο αναρτήσεις του, χρησιμοποίησε ιδιαίτερα απαξιωτικές εκφράσεις για τη λιτανεία του Αγίου Γερασίμου και ανθρώπους που συμμετείχαν σε αυτήν.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία.
Δεν πρόκειται απλώς για μια αντιπαράθεση ανάμεσα σε πιστούς και άθεους. Πρόκειται για μια συζήτηση που αγγίζει την ιστορία, την παράδοση και την πολιτιστική ταυτότητα της Κεφαλονιάς.
Και γι’ αυτό η στάση των τοπικών πολιτικών εκπροσώπων έχει ιδιαίτερη σημασία.
Ο Άγιος Γεράσιμος είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια θρησκευτική τελετή
Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι που φαίνεται να παραβλέπεται στη δημόσια αντιπαράθεση.
Ο Άγιος Γεράσιμος δεν είναι μόνο ο προστάτης Άγιος της Κεφαλονιάς.
Είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά και πολιτιστικά σύμβολα του νησιού.
Η παρουσία του είναι συνδεδεμένη με την ιστορία της Κεφαλονιάς, με τις οικογενειακές παραδόσεις, με τις μνήμες των προηγούμενων γενεών και με τους Κεφαλονίτες που ζουν σε κάθε γωνιά του κόσμου.
Οι λιτανείες του, οι εορτασμοί στα Ομαλά, οι αφηγήσεις των παλαιότερων, τα έθιμα που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά αποτελούν μέρος της συλλογικής μνήμης του τόπου.
Αυτό δεν απαιτεί από κανέναν να πιστεύει στα θαύματα.
Δεν απαιτεί να αποδέχεται τις θρησκευτικές αντιλήψεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Δεν απαιτεί καν να είναι θρησκευόμενος.
Μπορεί κάποιος να είναι άθεος, αγνωστικιστής ή απλώς αδιάφορος απέναντι στη θρησκεία και ταυτόχρονα να αναγνωρίζει ότι ο Άγιος Γεράσιμος αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κεφαλονίτικης παράδοσης.
Αυτό είναι το στοιχείο που ξεπερνά τα όρια μιας θρησκευτικής διαφωνίας.
Διότι η λιτανεία δεν είναι μόνο μια εκκλησιαστική πράξη.
Είναι και μια ιστορική τελετή που χαρακτηρίζει την Κεφαλονιά, μια παράδοση γνωστή πολύ πέρα από τα γεωγραφικά όρια του νησιού, ιδιαίτερα στις κοινότητες των αποδήμων.
Και όταν μια τέτοια παράδοση γίνεται αντικείμενο δημόσιου χλευασμού, το ζήτημα αφορά και την πολιτιστική της διάσταση.
Άλλο να μη συμφωνείς με τη λιτανεία και άλλο να χλευάζεις όσους συμμετέχουν
Ο Πέτρος Τατσόπουλος έχει κάθε δικαίωμα να μην πιστεύει.
Έχει κάθε δικαίωμα να αμφισβητεί τη θρησκευτική σημασία της λιτανείας, να ασκεί κριτική στις πρακτικές της Εκκλησίας ή να διαφωνεί με τη συμμετοχή πολιτειακών αξιωματούχων σε θρησκευτικές τελετές.
Αυτή είναι η ουσία της ελευθερίας της έκφρασης.
Αλλά το ίδιο δικαίωμα έχουν και όσοι διαφωνούν με τη γλώσσα και τους χαρακτηρισμούς του.
Η κριτική μιας θρησκευτικής πρακτικής μπορεί να είναι αυστηρή, ακόμη και σατιρική.
Όταν όμως χρησιμοποιούνται χαρακτηρισμοί που απαξιώνουν συλλήβδην ανθρώπους επειδή συμμετέχουν σε μια ιστορική τελετή, τότε η συζήτηση αποκτά μια διαφορετική διάσταση.
Γιατί αυτοί οι άνθρωποι δεν συμμετέχουν όλοι για τον ίδιο λόγο.
Άλλοι από βαθιά θρησκευτική πίστη.
Άλλοι από σεβασμό στην οικογενειακή τους παράδοση.
Άλλοι επειδή έτσι μεγάλωσαν, επειδή θυμούνται τους γονείς και τους παππούδες τους να βρίσκονται κάθε χρόνο στα Ομαλά.
Και άλλοι επειδή αισθάνονται ότι συμμετέχουν σε κάτι που αποτελεί μέρος της ταυτότητας του νησιού τους.
Η κεφαλονίτικη παράδοση δεν χρειάζεται πιστοποιητικό θρησκευτικών φρονημάτων για να αξίζει σεβασμό.
Στις πρώτες θέσεις της λιτανείας – Στη δημόσια συζήτηση πού βρίσκονται;
Και ερχόμαστε τώρα στην πολιτική διάσταση της υπόθεσης.
Στη λιτανεία του Αγίου Γερασίμου η παρουσία των πολιτικών και αυτοδιοικητικών εκπροσώπων ήταν ιδιαίτερα εμφανής.
Βουλευτής, περιφερειακή και δημοτική διοίκηση, αιρετοί και εκπρόσωποι παρατάξεων.
Όλοι συμμετείχαν σε μια εκδήλωση που αναγνωρίζεται ως κορυφαία στιγμή της θρησκευτικής και πολιτιστικής ζωής της Κεφαλονιάς.
Ακολούθησαν φωτογραφίες και ανακοινώσεις.
Λόγια για την ιστορία του τόπου, την παράδοση, την πίστη και τη σημασία του Αγίου Γερασίμου.
Όταν όμως ακολούθησαν οι αναρτήσεις του Πέτρου Τατσόπουλου, δεν καταγράφηκε αντίστοιχη δημόσια κινητοποίηση από την τοπική πολιτική εκπροσώπηση.
Με εξαίρεση τη σημερινή παρέμβαση του Ευάγγελου Ευαγγελάτου, δεν έχει εντοπιστεί έως την ώρα σύνταξης του άρθρου κάποια ευρύτερα δημοσιοποιημένη επίσημη αντίδραση.
Και το ερώτημα είναι απλό.
Η παράδοση της Κεφαλονιάς αξίζει αναφορές μόνο στα πανηγυρικά δελτία Τύπου;
Όταν έρχεται η ώρα μιας δημόσιας αντιπαράθεσης που αφορά αυτή την παράδοση, δεν υπάρχει τίποτα να ειπωθεί;
Δεν ζητά κανείς από τους πολιτικούς εκπροσώπους να γίνουν υπερασπιστές της Εκκλησίας.
Δεν ζητά να επιβάλουν θρησκευτικές αντιλήψεις.
Ζητά να ξεκαθαρίσουν εάν αναγνωρίζουν τη διάκριση ανάμεσα στην κριτική μιας θρησκευτικής πρακτικής και στην απαξίωση μιας ζωντανής τοπικής παράδοσης και των ανθρώπων που τη διατηρούν.
Δεν μπορεί η παράδοση να είναι χρήσιμη μόνο στις επετείους
Κάθε χρόνο, στις 16 Αυγούστου και στις 20 Οκτωβρίου, ο Άγιος Γεράσιμος βρίσκεται στο επίκεντρο της δημόσιας ζωής της Κεφαλονιάς.
Οι πολιτικοί εκπρόσωποι συμμετέχουν στους εορτασμούς και αναδεικνύουν τη σημασία τους.
Αυτή η παρουσία έχει ασφαλώς θεσμικό και συμβολικό χαρακτήρα.
Όμως η αναγνώριση μιας παράδοσης δεν μπορεί να περιορίζεται στο τελετουργικό της μέρος.
Η πολιτιστική κληρονομιά ενός τόπου δεν είναι μόνο οι εορτές και οι επίσημες εκδηλώσεις.
Είναι η ιστορική συνέχεια, η συλλογική μνήμη, τα έθιμα και οι άνθρωποι που τα μεταφέρουν στις επόμενες γενιές.
Και εδώ βρίσκεται η αντίφαση που αξίζει να συζητηθεί.
Εάν οι τοπικοί πολιτικοί εκπρόσωποι θεωρούν ότι ο Άγιος Γεράσιμος αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της ταυτότητας της Κεφαλονιάς, γιατί να μη διατυπώσουν αυτή τη θέση και όταν η παράδοση γίνεται αντικείμενο σκληρής δημόσιας αντιπαράθεσης;
Εάν πάλι θεωρούν ότι οι αναρτήσεις του Τατσόπουλου αποτελούν θεμιτή έκφραση κριτικής και δεν χρειάζονται απάντηση, μπορούν επίσης να το πουν.
Η δημόσια θέση είναι εκείνη που επιτρέπει στους πολίτες να κρίνουν.
Η απουσία της αφήνει τα ερωτήματα αναπάντητα.
Ο Ευάγγελος Ευαγγελάτος τοποθετήθηκε – Οι υπόλοιποι;
Η σημερινή παρέμβαση του Ευάγγελου Ευαγγελάτου έδειξε ότι μπορεί να υπάρξει δημόσια απάντηση με επίκεντρο τον σεβασμό στην παράδοση του τόπου.
Δεν χρειάζεται να συμφωνεί κανείς με κάθε διατύπωση μιας τέτοιας παρέμβασης για να αναγνωρίσει τη σημασία της συμμετοχής στον δημόσιο διάλογο.
Από εκεί και πέρα, τα ερωτήματα παραμένουν.
Ποια είναι η θέση του βουλευτή Κεφαλονιάς και Ιθάκης, Παναγή Καππάτου;
Ποια είναι η θέση της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων και των εκπροσώπων της στην Κεφαλονιά;
Τι έχουν να πουν οι δήμαρχοι και οι δημοτικές παρατάξεις;
Θεωρούν ότι η αντιπαράθεση δεν αφορά τον θεσμικό τους ρόλο;
Ή ότι δεν χρειάζεται να απαντούν σε αναρτήσεις ενός συγγραφέα;
Και αυτή είναι μια απολύτως θεμιτή επιλογή.
Όμως υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να επιλέγει κανείς συνειδητά να μη συμμετάσχει σε μια αντιπαράθεση και στο να περιορίζει την αναφορά στην τοπική παράδοση αποκλειστικά στις ημέρες των εορτασμών.
Ο Άγιος Γεράσιμος ανήκει στην ιστορία της Κεφαλονιάς, όχι μόνο στη θρησκευτική της ζωή
Αυτό είναι το σημείο που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στην αντιπαράθεση.
Ο Άγιος Γεράσιμος αποτελεί στοιχείο της ταυτότητας της Κεφαλονιάς.
Ανήκει στη θρησκευτική ζωή των πιστών, αλλά και στην ιστορία, στα έθιμα και στη συλλογική μνήμη του τόπου.
Αποτελεί σημείο αναφοράς για γενιές Κεφαλονιτών, εντός και εκτός Ελλάδας.
Η πολιτιστική σημασία του δεν ακυρώνει το δικαίωμα στην κριτική. Όπως και το δικαίωμα στην κριτική δεν ακυρώνει την πολιτιστική σημασία του.
Αυτές οι δύο αρχές μπορούν και πρέπει να συνυπάρχουν.
Και οι πολιτικοί εκπρόσωποι ενός τόπου μπορούν να υπερασπίζονται την ιστορική του κληρονομιά χωρίς να απαιτούν από κανέναν θρησκευτική πίστη ή συμφωνία.
Δύο ημέρες μετά τη λιτανεία, το ζήτημα δεν είναι ποιος πιστεύει και ποιος δεν πιστεύει στον Άγιο Γεράσιμο.
Το ζήτημα είναι πώς αντιμετωπίζεται δημόσια μια παράδοση που αποτελεί αναγνωρίσιμο κομμάτι της Κεφαλονιάς σε ολόκληρο τον κόσμο.
Οι φωτογραφίες από τη λιτανεία τραβήχτηκαν.
Τα δελτία Τύπου δημοσιεύθηκαν.
Οι αναφορές στην ιστορία και στην παράδοση έγιναν.
Αυτό που απομένει είναι να μάθουμε εάν οι εκπρόσωποι της Κεφαλονιάς έχουν κάτι να πουν και πέρα από τις καθιερωμένες πανηγυρικές δηλώσεις.
Γιατί ο σεβασμός στην παράδοση δεν αποδεικνύεται από τη θέση που καταλαμβάνει κάποιος σε μια επίσημη τελετή.
Αποκτά πραγματικό περιεχόμενο όταν συνοδεύεται από μια σταθερή και δημόσια στάση απέναντι στην πολιτιστική κληρονομιά του τόπου.
