Ρεύμα, καύσιμα, θέρμανση, ενοίκια και βασικά είδη διατροφής συνθέτουν ένα ιδιαίτερα δύσκολο οικονομικό σκηνικό για τα νοικοκυριά. Και όταν η καθημερινότητα μπαίνει στην κάλπη, οι πολιτικοί συσχετισμοί μπορούν να αλλάξουν πολύ γρηγορότερα απ’ όσο δείχνουν οι δημοσκοπήσεις.
Ο χειμώνας που βρίσκεται μπροστά μας δεν προμηνύεται εύκολος για τα ελληνικά νοικοκυριά.
Δεν υπάρχει πλέον μία μόνο εστία πίεσης στον οικογενειακό προϋπολογισμό. Είναι πολλές και λειτουργούν ταυτόχρονα.
Ρεύμα.
Καύσιμα.
Θέρμανση.
Ενοίκια.
Φοιτητική στέγη.
Τρόφιμα.
Και κάπου εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο πολιτικό πρόβλημα για την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη: ο πολίτης δεν πληρώνει τον πληθωρισμό ως έναν αριθμό σε έναν πίνακα. Τον πληρώνει στο ταμείο, στην αντλία, στον λογαριασμό του ηλεκτρικού και στο ενοίκιο.
Το ρεύμα ξαναχτυπά την πόρτα
Η ενεργειακή αγορά στέλνει ήδη ανησυχητικά μηνύματα.
Τον Σεπτέμβριο καταγράφηκε σημαντική άνοδος στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, παρότι η εικόνα στα τελικά τιμολόγια δεν είναι ίδια για όλους τους παρόχους και όλα τα προϊόντα.
Αυτό έχει σημασία.
Γιατί μπαίνουμε στην περίοδο κατά την οποία αυξάνονται σταδιακά οι ενεργειακές ανάγκες των νοικοκυριών.
Και μετά έρχονται τα καύσιμα
Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο βρίσκεται στην αντλία.
Οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη αναγκάσει την κυβέρνηση να προαναγγείλει νέες παρεμβάσεις.
Στις 30 Σεπτεμβρίου αναμένονται ανακοινώσεις για τα καύσιμα κίνησης και στις 14 Οκτωβρίου για το πετρέλαιο θέρμανσης.
Αυτό από μόνο του δείχνει ότι το πρόβλημα υπάρχει και αναγνωρίζεται.
Το ερώτημα είναι εάν τα μέτρα θα είναι αρκετά για να απορροφήσουν την πίεση που φτάνει στην τσέπη.
Γιατί άλλο να ανακοινώνεις μία επιδότηση και άλλο ο πολίτης να βλέπει πραγματική διαφορά όταν γεμίζει το αυτοκίνητο ή τη δεξαμενή του.
Η ακρίβεια δεν τελειώνει στην ενέργεια
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, υπάρχει το σούπερ μάρκετ.
Οι καταναλωτές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν υψηλές τιμές σε βασικά προϊόντα, ενώ η αποτελεσματικότητα των εθελοντικών πρωτοβουλιών μείωσης τιμών θα κριθεί τελικά όχι από τον αριθμό των κωδικών που εντάσσονται σε αυτές αλλά από το ποσό της απόδειξης στο ταμείο.
Αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό μέτρο της ακρίβειας.
Όχι πόσα προϊόντα μπήκαν σε έναν κατάλογο.
Αλλά πόσα χρήματα χρειάζεται μία οικογένεια για να βγάλει τον μήνα.
Το ενοίκιο γίνεται δεύτερος μισθός
Υπάρχει όμως και μια ακόμη πίεση που έχει εξελιχθεί σε κοινωνικό πρόβλημα: η στέγη.
Για μια οικογένεια που πρέπει να συντηρεί παιδί το οποίο σπουδάζει μακριά από τον τόπο κατοικίας της, το φοιτητικό ενοίκιο μπορεί να μετατρέψει τις σπουδές σε έναν δεύτερο οικογενειακό προϋπολογισμό.
Ενοίκιο, λογαριασμοί, τρόφιμα, μετακινήσεις.
Και όλα αυτά προστίθενται στις υποχρεώσεις του σπιτιού που μένει πίσω.
Το μεγάλο πολιτικό λάθος που μπορεί να κάνει η κυβέρνηση
Η κυβέρνηση διαθέτει ένα ισχυρό επιχείρημα: ότι η ελληνική οικονομία έχει βελτιώσει σημαντικούς μακροοικονομικούς δείκτες και ότι τα δημοσιονομικά περιθώρια δεν είναι απεριόριστα.
Όμως υπάρχει ένα σημείο στο οποίο οι μακροοικονομικοί δείκτες σταματούν να αρκούν πολιτικά.
Όταν ο πολίτης ακούει για ανάπτυξη αλλά ο προσωπικός του προϋπολογισμός πιέζεται, δημιουργείται ένα επικίνδυνο χάσμα ανάμεσα στη μακροοικονομική εικόνα και στην καθημερινή εμπειρία.
Και αυτό το χάσμα είναι που πρέπει να φοβάται περισσότερο το Μέγαρο Μαξίμου.
Το καμπανάκι από τη Γερμανία
Υπάρχει μάλιστα ένα πολύ πρόσφατο ευρωπαϊκό παράδειγμα που αξίζει να μελετήσει η κυβέρνηση.
Ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς είδε μέσα στον Σεπτέμβριο τη CDU να υφίσταται εξαιρετικά βαριές ήττες σε περιφερειακές εκλογές.
Στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία η CDU περιορίστηκε στο 4,9%, μένοντας εκτός τοπικού κοινοβουλίου, σε ένα ιστορικά κακό αποτέλεσμα.
Προφανώς η Ελλάδα δεν είναι Γερμανία.
Οι πολιτικές συνθήκες είναι διαφορετικές, τα κόμματα διαφορετικά και κανένα περιφερειακό εκλογικό αποτέλεσμα δεν μπορεί να μεταφερθεί μηχανικά σε μια ελληνική εθνική εκλογή.
Το μήνυμα όμως είναι χρήσιμο:
όταν η οικονομική ανασφάλεια συναντά συσσωρευμένη πολιτική δυσαρέσκεια, οι εκλογικές μεταβολές μπορούν να γίνουν απότομα.
Ο χειμώνας μπορεί να αποδειχθεί πολιτικό τεστ
Γι’ αυτό ο πραγματικός αντίπαλος της κυβέρνησης τους επόμενους μήνες μπορεί να μην βρίσκεται μόνο στα κόμματα της αντιπολίτευσης.
Μπορεί να βρίσκεται στον λογαριασμό του ηλεκτρικού.
Στην τιμή της βενζίνης.
Στο πετρέλαιο θέρμανσης.
Στο ενοίκιο του παιδιού που σπουδάζει.
Στην απόδειξη του σούπερ μάρκετ.
Εκεί θα δοκιμαστεί στην πράξη η κυβερνητική οικονομική πολιτική.
Και εάν ο χειμώνας εξελιχθεί πράγματι τόσο δύσκολος όσο φοβούνται σήμερα πολλά νοικοκυριά, τότε η συζήτηση δεν θα αφορά πλέον μόνο την ακρίβεια.
Θα αφορά το πολιτικό κόστος της ακρίβειας.
Το παράδειγμα Μερτς δείχνει πόσο βαρύ μπορεί να γίνει αυτό το κόστος όταν ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας θεωρήσει ότι η οικονομική πολιτική δεν απαντά στις πιέσεις που βιώνει.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο καμπανάκι για τον Κυριάκο Μητσοτάκη πριν από έναν χειμώνα που αναμένεται να δοκιμάσει όχι μόνο τα πορτοφόλια των πολιτών, αλλά και τις αντοχές της κυβέρνησης.
