Τα άλογα του Αίνου αποτελούν εδώ και δεκαετίες μία από τις πιο χαρακτηριστικές και όμορφες εικόνες της Κεφαλονιάς.
Είναι κομμάτι της ιστορίας του βουνού.
Κομμάτι της φυσικής και πολιτιστικής ταυτότητας του τόπου.
Μια εικόνα που φωτογραφίζεται, προβάλλεται και χρησιμοποιείται ακόμη και ως στοιχείο της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας του νησιού.
Μόνο που πίσω από τις όμορφες φωτογραφίες υπάρχει πλέον μια πραγματικότητα που κάθε άλλο παρά ειδυλλιακή είναι.
Άλογα κατεβαίνουν στα χωριά.
Μπαίνουν σε αυλές.
Καταστρέφουν καλλιέργειες.
Κυκλοφορούν μέσα στο οδικό δίκτυο.
Αυτοκίνητα έχουν συγκρουστεί μαζί τους.
Οι κάτοικοι έχουν φτάσει στα όριά τους.
Και τα ίδια τα ζώα βρίσκονται διαρκώς εκτεθειμένα στον κίνδυνο.
Το χειρότερο;
Το πρόβλημα είναι γνωστό εδώ και χρόνια.
Έχουν γίνει συσκέψεις.
Έχουν σταλεί επιστολές.
Έχουν κατατεθεί ερωτήσεις.
Έχει ανατεθεί επιστημονική μελέτη.
Έχουν καταγραφεί τα άλογα.
Έχουν προταθεί συγκεκριμένες λύσεις.
Και όμως, το 2026 συζητάμε ακόμη τι πρέπει να γίνει.
Αυτό πλέον δεν είναι απλώς καθυστέρηση.
Είναι αποτυχία του κράτους να πάρει μια απόφαση.
Πρώτα απ’ όλα: δεν φταίνε τα άλογα
Αυτό πρέπει να το ξεκαθαρίσουμε πριν από οποιαδήποτε συζήτηση.
Τα άλογα δεν είναι το πρόβλημα.
Το πρόβλημα είναι η απουσία διαχείρισης.
Τα ζώα δεν αποφάσισαν μια ημέρα να εγκαταλείψουν τον Αίνο και να μετακομίσουν στα Μαυράτα, στα Χιονάτα, στον Θηράμονα ή στον Ελειό για να ταλαιπωρήσουν τους κατοίκους.
Αναζητούν αυτό που αναζητά κάθε ζωντανός οργανισμός.
Νερό.
Τροφή.
Ασφάλεια.
Η επιστημονική έρευνα που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του ΟΦΥΠΕΚΑ έδωσε μάλιστα μια εξαιρετικά σημαντική εξήγηση.
Η έλλειψη νερού στον Αίνο φαίνεται ότι αποτέλεσε έναν από τους βασικούς λόγους που οδήγησαν άλογα σε χαμηλότερα υψόμετρα.
Και από τη στιγμή που κατέβηκαν στις κατοικημένες περιοχές, βρήκαν ευκολότερη πρόσβαση σε νερό και τροφή.
Κάπως έτσι ένα πρόβλημα που θα μπορούσε να είχε αντιμετωπιστεί εγκαίρως απέκτησε μόνιμα χαρακτηριστικά.
Τι είναι πραγματικά τα «άλογα του Αίνου»
Υπάρχει και μια ιστορική παρανόηση.
Τα συγκεκριμένα άλογα δεν αποτελούν κάποιο άγριο είδος που ζούσε ανέκαθεν στον Αίνο.
Πρόκειται για άλογα του ορεινού τύπου του ελληνικού αλόγου, με καταγωγή από τη φυλή της Πίνδου.
Οι κάτοικοι της περιοχής χρησιμοποιούσαν παλαιότερα τέτοια ζώα και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο κάποια αφέθηκαν ελεύθερα στο βουνό.
Με τις δεκαετίες προσαρμόστηκαν στις δύσκολες συνθήκες και δημιουργήθηκαν οι ημιάγριες αγέλες που γνωρίζουμε σήμερα.
Άρα έχουμε μπροστά μας έναν ιδιαίτερο πληθυσμό ζώων που αξίζει να προστατευθεί.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να αφήνεται χωρίς καμία διαχείριση.
Προστασία δεν σημαίνει εγκατάλειψη.
Οι αριθμοί της επιστημονικής μελέτης είναι αποκαλυπτικοί
Και εδώ φτάνουμε στο πραγματικά ενδιαφέρον.
Ο ΟΦΥΠΕΚΑ πλήρωσε 74.400 ευρώ για την επιστημονική παρακολούθηση και την κατάθεση προτάσεων διαχείρισης των αλόγων του Αίνου και αντίστοιχων πληθυσμών στη Ναυπακτία.
Η έρευνα στην Κεφαλονιά έγινε με πολλαπλές καταγραφές, επίγειες παρατηρήσεις, φωτογραφίες και drones.
Το 2023 καταγράφηκαν το μέγιστο 31 άλογα.
Και εδώ βρίσκεται το κρίσιμο στοιχείο:
μόλις εννέα βρίσκονταν στην περιοχή της Ζωοδόχου Πηγής στον Αίνο.
Τα υπόλοιπα 22 βρίσκονταν χαμηλά, κινούμενα κυρίως στην περιοχή Θηράμονα – Χιονάτων – Ελειού.
Υπήρχαν μάλιστα τουλάχιστον πέντε ή έξι φοράδες σε προχωρημένη εγκυμοσύνη.
Οι επιστήμονες προειδοποιούσαν επομένως ήδη από τότε ότι ο πληθυσμός είχε πολύ καλές προοπτικές περαιτέρω αύξησης.
Και κάπου εδώ σταματούν οι δικαιολογίες.
Γιατί πλέον ξέρουμε.
Οι κάτοικοι δεν είναι εχθροί των ζώων
Είναι πολύ εύκολο από μακριά να βλέπει κάποιος μια φωτογραφία ενός αλόγου σε έναν δρόμο της Κεφαλονιάς και να λέει:
«Τι όμορφο».
Διαφορετικό είναι να ζεις κάθε ημέρα με αυτό.
Οι πρόεδροι των κοινοτήτων έχουν περιγράψει άλογα να μπαίνουν σε αυλές.
Σε εκκλησίες.
Σε καλλιέργειες.
Σε αμπέλια.
Να τρώνε λουλούδια και κηπευτικά.
Να αφήνουν περιττώματα σε δρόμους και κοινόχρηστους χώρους.
Και φυσικά να κινούνται πάνω στο οδικό δίκτυο.
Σε έρευνα του 2024, πρόεδρος κοινότητας ανέφερε ότι είχαν ήδη υπάρξει τέσσερις ή πέντε συγκρούσεις αυτοκινήτων με άλογα, ευτυχώς χωρίς σοβαρό ανθρώπινο τραυματισμό.
Αργότερα καταγράφηκαν και νέα περιστατικά.
Άρα το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό.
Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος.
Και κάποια στιγμή θα συμβεί το κακό
Αυτό είναι που πρέπει να αντιληφθούν όλοι.
Ένα άλογο μπορεί να ζυγίζει εκατοντάδες κιλά.
Φανταστείτε ένα αυτοκίνητο να κινείται νύχτα σε επαρχιακό δρόμο και ξαφνικά ο οδηγός να βρεθεί μπροστά σε ένα τέτοιο ζώο.
Δεν χρειάζεται μεγάλη ταχύτητα για να συμβεί τραγωδία.
Και τότε τι θα πούμε;
Ότι θα γίνει νέα σύσκεψη;
Ότι θα σταλεί νέο έγγραφο στο Υπουργείο;
Ότι πρέπει να διευκρινιστεί ποιος έχει την αρμοδιότητα;
Η ανθρώπινη ζωή δεν μπορεί να περιμένει τη γραφειοκρατία.
Αλλά κινδυνεύουν εξίσου και τα ίδια τα άλογα
Και δυστυχώς αυτό το είδαμε με τον χειρότερο τρόπο.
Τον Μάιο του 2026 η «Καθημερινή» ανέδειξε τον θανάσιμο τραυματισμό ενός αλόγου, πιθανότατα από πυροβολισμό.
Αν επιβεβαιώνεται αυτή η εκδοχή, πρόκειται για απολύτως απαράδεκτη και βάρβαρη πράξη.
Καμία αγανάκτηση κατοίκου.
Καμία καταστροφή καλλιέργειας.
Κανένα πρόβλημα.
Δεν δικαιολογεί την κακοποίηση ή τη θανάτωση ενός ζώου.
Όμως αυτό το περιστατικό πρέπει να λειτουργήσει και ως τεράστια προειδοποίηση προς το κράτος.
Όσο αφήνεις ένα πρόβλημα να σαπίζει, τόσο μεγαλώνει η κοινωνική ένταση.
Και κάποια στιγμή εμφανίζονται ακραίες και εγκληματικές συμπεριφορές.
Άρα η λύση προστατεύει και τους ανθρώπους και τα άλογα.
Το ελληνικό παράλογο: δεν ξέρουμε ποιος είναι αρμόδιος
Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο εξοργιστική διάσταση της υπόθεσης.
Το κράτος επί χρόνια δυσκολεύεται να αποφασίσει τι ακριβώς είναι αυτά τα άλογα.
Άγρια;
Ημιάγρια;
Αδέσποτα παραγωγικά ζώα;
Δεσποζόμενα;
Και επειδή ο χαρακτηρισμός έχει νομική σημασία, δημιουργείται το γνωστό ελληνικό φαινόμενο:
κανείς δεν είναι απολύτως αρμόδιος.
Ο ένας δείχνει τον άλλον.
Υπουργείο Περιβάλλοντος.
Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης.
Περιφέρεια.
Δήμος.
ΟΦΥΠΕΚΑ.
Και στο μεταξύ τα άλογα συνεχίζουν να περπατούν μέσα στα χωριά.
Οι πρόεδροι κοινοτήτων έφτασαν μάλιστα να ζητούν πολιτική παρέμβαση και αλλαγή του θεσμικού πλαισίου ώστε να καθοριστεί ξεκάθαρα ποιος φορέας έχει την ευθύνη.
Αυτό από μόνο του περιγράφει ολόκληρο το πρόβλημα.
Το εντυπωσιακό είναι ότι η λύση υπάρχει ήδη!
Δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε τον τροχό.
Δεν χρειάζεται άλλη μία επιτροπή.
Δεν χρειάζεται άλλη μία μελέτη.
Έχουμε ήδη μελέτη.
Και οι επιστήμονες του ΑΠΘ πρότειναν ένα ολοκληρωμένο πακέτο δέκα μέτρων.
Μάλιστα ο καθηγητής Δημήτρης Μπακαλούδης είχε επισημάνει ότι τα μέτρα πρέπει να εφαρμοστούν συνολικά και όχι αποσπασματικά.
Αυτό ακριβώς πρέπει να γίνει.
Πρώτο: επιστροφή των αλόγων στον Αίνο
Η επιστημονική πρόταση προβλέπει σύλληψη των αλόγων που έχουν εγκατασταθεί χαμηλά και μεταφορά τους πίσω στον Αίνο.
Αυτό πρέπει να αποτελέσει τη βάση.
Όχι όμως να τα φορτώσουμε σε ένα όχημα, να τα αφήσουμε στο βουνό και να θεωρήσουμε ότι λύσαμε το πρόβλημα.
Γιατί αν εξακολουθήσουν να μην έχουν νερό και τροφή, τι θα κάνουν;
Θα ξανακατέβουν.
Άρα η μεταφορά χωρίς διαχείριση του ενδιαιτήματος θα είναι απλώς μια προσωρινή φωτογραφία επιτυχίας.
Δεύτερο: νερό στον Αίνο
Ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο πρακτικό μέτρο.
Η μελέτη προτείνει διαχείριση των πηγών, ποτίστρες, αποκατάσταση δεξαμενών που έχουν στερέψει και ακόμη και κατασκευές συλλογής βρόχινου νερού.
Ο καθηγητής που συμμετείχε στην έρευνα ήταν σαφής:
η έλλειψη νερού ήταν βασικός λόγος για τον οποίο τα ζώα κατέβηκαν χαμηλότερα.
Άρα πρέπει να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε να μπορούν να παραμένουν στο φυσικό περιβάλλον στο οποίο θέλουμε να ζουν.
Αυτό είναι πραγματική φιλοζωία.
Τρίτο: έλεγχος των γεννήσεων
Και εδώ πρέπει να μιλήσουμε χωρίς συναισθηματισμούς.
Ένας πληθυσμός που αναπαράγεται χωρίς έλεγχο σε έναν περιορισμένο χώρο κάποια στιγμή θα δημιουργήσει πρόβλημα.
Η μελέτη προτείνει:
ευνουχισμό αρσενικών και ανοσοαντισύλληψη των θηλυκών.
Η ανοσοαντισύλληψη μπορεί να περιορίζει προσωρινά την αναπαραγωγή των φοράδων χωρίς να απαιτεί μόνιμη στείρωση.
Αυτό επιτρέπει επιστημονική διαχείριση του πληθυσμού.
Όχι εξόντωση.
Όχι εγκατάλειψη.
Έλεγχο.
Τέταρτο: υιοθεσίες
Υπάρχει και μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πρόταση.
Κάποια από τα άλογα –ιδιαίτερα νεότερα ζώα– θα μπορούσαν να δοθούν για νόμιμη υιοθεσία, με συγκεκριμένους όρους, κτηνιατρικό έλεγχο, ηλεκτρονική σήμανση και παρακολούθηση.
Αυτό μπορεί να μειώσει σταδιακά την πίεση του πληθυσμού.
Αλλά πρέπει να γίνει οργανωμένα.
Όχι να «χαρίζονται άλογα».
Να δημιουργηθεί πραγματικό πρόγραμμα υπεύθυνης υιοθεσίας.
Πέμπτο: αποζημίωση των κατοίκων
Εδώ πρέπει επίσης να είμαστε δίκαιοι.
Δεν μπορεί το κράτος να λέει στον αγρότη:
«Πρέπει να προστατεύσουμε τα άλογα»
και ταυτόχρονα να τον αφήνει μόνο του να πληρώνει κάθε κατεστραμμένο αμπέλι.
Η επιστημονική μελέτη προβλέπει αποζημιώσεις για ζημιές στις καλλιέργειες.
Και σωστά.
Αν η κοινωνία αποφασίζει συλλογικά ότι ένας ιδιαίτερος πληθυσμός ζώων πρέπει να προστατευθεί, τότε το κόστος της προστασίας πρέπει να το αναλαμβάνει η κοινωνία και όχι μόνο ο άνθρωπος του οποίου έτυχε το χωράφι να βρίσκεται στη διαδρομή τους.
Έκτο: επιδότηση περίφραξης
Προτείνεται επίσης οικονομική στήριξη για περιφράξεις στις γεωργικές εκτάσεις που αντιμετωπίζουν επαναλαμβανόμενες ζημιές.
Είναι ένα απλό και πρακτικό μέτρο.
Δεν λύνει συνολικά το πρόβλημα.
Μπορεί όμως να μειώσει άμεσα τη σύγκρουση ανθρώπου – ζώου μέχρι να εφαρμοστεί το συνολικό σχέδιο.
Έβδομο: άμεσα μέτρα στους δρόμους – όχι αύριο, τώρα
Αυτό δεν χρειάζεται καμία αλλαγή νόμου.
Μπορεί να γίνει άμεσα.
Στα σημεία όπου εμφανίζονται συχνότερα άλογα πρέπει να μπουν:
μεγάλες προειδοποιητικές πινακίδες.
Ανακλαστήρες.
Μέτρα μείωσης ταχύτητας.
Καθαρισμός της βλάστησης στα άκρα του δρόμου ώστε ο οδηγός να βλέπει εγκαίρως.
Η ίδια η επιστημονική μελέτη προτείνει ακόμη και ειδικές εγκάρσιες λωρίδες δόνησης για υποχρεωτική επιβράδυνση.
Αυτά είναι χαμηλού κόστους μέτρα.
Και μπορεί να σώσουν μια ανθρώπινη ζωή.
Και ίσως χρειάζεται κάτι ακόμη: σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης
Η τεχνολογία σήμερα επιτρέπει πολύ περισσότερα.
Σε κρίσιμα σημεία μπορούν να εξεταστούν αισθητήρες ή θερμικές κάμερες που εντοπίζουν μεγάλα ζώα και ενεργοποιούν φωτεινή προειδοποίηση προς τους οδηγούς.
Δεν χρειάζεται να τοποθετηθούν παντού.
Μπορούν να εγκατασταθούν πιλοτικά στα δύο ή τρία σημεία μεγαλύτερης επικινδυνότητας.
Αν λειτουργήσουν, επεκτείνονται.
Ποιος όμως πρέπει να τα κάνει όλα αυτά;
Εδώ βρίσκεται η ουσία.
Η κυβέρνηση πρέπει άμεσα να λύσει το θεσμικό κενό.
Με νομοθετική ρύθμιση.
Όχι με άλλη αλληλογραφία μεταξύ υπηρεσιών.
Να οριστεί ένας φορέας ως κεντρικά υπεύθυνος.
Και κατά τη γνώμη μου πρέπει να δημιουργηθεί ένα συγκεκριμένο Σχέδιο Διαχείρισης Αλόγων Αίνου, με τη συμμετοχή:
ΟΦΥΠΕΚΑ.
Περιφέρειας Ιονίων Νήσων.
Δήμου Αργοστολίου.
Δασικής Υπηρεσίας.
Κτηνιατρικών υπηρεσιών.
Πανεπιστημιακών που έχουν ήδη μελετήσει τον πληθυσμό.
Και εκπροσώπων των κοινοτήτων.
Αλλά ένας πρέπει να είναι επικεφαλής.
Όταν είναι όλοι υπεύθυνοι, συνήθως δεν είναι κανείς.
Και χρειάζεται χρονοδιάγραμμα
Όχι άλλη ανακοίνωση που θα λέει:
«Το θέμα εξετάστηκε και αποφασίστηκε η στενή συνεργασία των εμπλεκόμενων φορέων».
Αυτές τις φράσεις τις έχουμε ακούσει αρκετά.
Χρειάζεται κάτι πολύ απλούστερο:
Σεπτέμβριος: νέα πλήρης καταγραφή πληθυσμού.
Οκτώβριος: κτηνιατρικός έλεγχος και σήμανση.
Νοέμβριος: δημιουργία υποδομών νερού στον Αίνο.
Χειμώνας: οργανωμένη μεταφορά των ζώων από τις κατοικημένες περιοχές.
Παράλληλα: πρόγραμμα ελέγχου αναπαραγωγής, υιοθεσιών και αποζημιώσεων.
Και κάθε έξι μήνες δημόσια ανακοίνωση των αποτελεσμάτων.
Τόσα άλογα υπήρχαν.
Τόσα μεταφέρθηκαν.
Τόσα στειρώθηκαν.
Τόσα υιοθετήθηκαν.
Τόσες ζημιές αποζημιώθηκαν.
Αυτό λέγεται διοίκηση.
Μήπως πρέπει να φύγουν από την Κεφαλονιά;
Έχει τεθεί δημόσια ακόμη και η πρόταση απομάκρυνσης των αλόγων εκτός Κεφαλονιάς.
Καταλαβαίνω γιατί διατυπώνεται.
Όταν ένας κάτοικος ζει χρόνια με το ίδιο πρόβλημα και βλέπει το κράτος να μην κάνει τίποτα, κάποια στιγμή ζητά την πιο οριστική λύση.
Όμως προσωπικά θεωρώ ότι η πλήρης απομάκρυνση πρέπει να είναι έσχατη επιλογή και μόνο εφόσον τεκμηριωθεί επιστημονικά.
Τα άλογα έχουν πλέον συνδεθεί ιστορικά με τον Αίνο.
Δεν πρέπει να πετάξουμε αυτή την ιδιαίτερη κληρονομιά επειδή το κράτος απέτυχε να τη διαχειριστεί.
Πρώτα πρέπει να εφαρμοστεί το επιστημονικό σχέδιο.
Και μετά να αξιολογηθεί το αποτέλεσμα.
Υπάρχει ακόμη και μια ευκαιρία μέσα στο πρόβλημα
Αν το ζήτημα αντιμετωπιστεί σωστά, τα άλογα του Αίνου μπορούν από πρόβλημα να μετατραπούν ξανά σε πλεονέκτημα.
Με αυστηρούς κανόνες προστασίας θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα οργανωμένο πρόγραμμα παρατήρησης των αλόγων.
Όχι σαφάρι.
Όχι τουρίστες να τα κυνηγούν για selfies.
Αλλά ελεγχόμενες διαδρομές περιβαλλοντικής ενημέρωσης.
Με ξεναγούς.
Με ενημέρωση για την ιστορία τους.
Με παρατήρηση από απόσταση.
Με σύνδεση με το Γεωπάρκο Κεφαλονιάς – Ιθάκης και τον Αίνο.
Έτσι ο τόπος θα αποκτούσε ακόμη ένα ιδιαίτερο στοιχείο φυσιολατρικού τουρισμού.
Και ένα μέρος των εσόδων θα μπορούσε να επιστρέφει στη διαχείριση και προστασία του πληθυσμού.
Δεν υπάρχει πλέον καμία δικαιολογία
Και εδώ καταλήγουμε.
Το 2022 ο ΟΦΥΠΕΚΑ προκήρυξε τη μελέτη.
Το 2023 έγιναν οι επιστημονικές καταγραφές.
Το 2024 είχαμε τα αποτελέσματα και τις προτάσεις.
Έγιναν συσκέψεις.
Έγιναν επερωτήσεις στο Περιφερειακό Συμβούλιο.
Οι πρόεδροι των κοινοτήτων απευθύνθηκαν μέχρι και στον Πρωθυπουργό.
Το θέμα έφτασε στη Βουλή.
Το 2025 συνεχίζαμε να συζητάμε ποιος είναι αρμόδιος.
Και το 2026 εξακολουθούμε να έχουμε άλογα στους δρόμους και στα χωριά.
Τι ακριβώς περιμένουμε ακόμη;
Άλλη μία μελέτη;
Άλλη μία σύσκεψη;
Άλλη μία επιστολή;
Ή ένα σοβαρό τροχαίο με ανθρώπινη απώλεια για να κινητοποιηθεί τελικά ο κρατικός μηχανισμός;
Η λύση πρέπει να προστατεύει και τις δύο πλευρές
Δεν πρέπει να επιλέξουμε ανάμεσα στα άλογα και στους κατοίκους.
Αυτό είναι ένα ψεύτικο δίλημμα.
Πρέπει να προστατευθούν και τα δύο.
Ο κάτοικος έχει δικαίωμα να οδηγεί με ασφάλεια.
Ο αγρότης έχει δικαίωμα να προστατεύει την παραγωγή του.
Ο πολίτης έχει δικαίωμα να μη βρίσκει μια αγέλη μέσα στην αυλή του.
Και το άλογο έχει δικαίωμα να έχει νερό, τροφή και χώρο διαβίωσης χωρίς να κινδυνεύει να χτυπηθεί από αυτοκίνητο ή –ακόμη χειρότερα– από ανθρώπινο χέρι.
Αυτά δεν είναι αντικρουόμενα δικαιώματα.
Είναι υποχρεώσεις μιας οργανωμένης Πολιτείας.
Τα άλογα του Αίνου χρειάζονται διαχείριση – όχι εγκατάλειψη
Τα άλογα αυτά επέζησαν για δεκαετίες στον Αίνο.
Προσαρμόστηκαν.
Αναπαράχθηκαν.
Έγιναν μέρος της ταυτότητας της Κεφαλονιάς.
Το ελάχιστο που μπορούμε να κάνουμε είναι να τα διαχειριστούμε με την ίδια σοβαρότητα με την οποία μας λένε ότι θέλουμε να τα προστατεύσουμε.
Και η επιστήμη μάς έχει ήδη δείξει τον δρόμο:
νερό στον Αίνο, επιστροφή των ζώων στο κατάλληλο περιβάλλον, έλεγχος αναπαραγωγής, υιοθεσίες όπου είναι εφικτές, αποζημιώσεις και περιφράξεις για τους κατοίκους, άμεσα μέτρα οδικής ασφάλειας και ένας ξεκάθαρος φορέας με την ευθύνη.
Τόσο δύσκολο είναι;
Ίσως στην Ελλάδα το δυσκολότερο από όλα να μην είναι να βρούμε τη λύση.
Είναι να αποφασίσουμε ποιος θα αναλάβει την ευθύνη να την εφαρμόσει.
Και στην περίπτωση των αλόγων του Αίνου ο χρόνος των δικαιολογιών έχει πλέον τελειώσει.
Γιατί την επόμενη φορά που ένα άλογο θα βρεθεί μέσα στον δρόμο μπορεί να μη μιλάμε για μια κατεστραμμένη καλλιέργεια.
Μπορεί να μιλάμε για ανθρώπινη ζωή.
Και τότε κανείς δεν θα μπορεί να πει:
«Δεν γνωρίζαμε».
Γνωρίζουμε.
Υπάρχει μελέτη.
Υπάρχουν προτάσεις.
Υπάρχουν προειδοποιήσεις.
Αυτό που λείπει πλέον είναι η απόφαση.
